II SA/Ke 726/18

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.), Asesor WSA Agnieszka Banach, Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 grudnia 2018r. sprawy ze skargi A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeni odwołania A.S., od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy z [...] przyznającej A. S. zasiłek celowy z przeznaczeniem na zaspokojenie pilnych potrzeb – podstawowych artykułów gospodarstwa domowego w kwocie 150 zł jednorazowo, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ II instancji podał, że wnioskiem z 31 lipca 2018 r. A.S., wystąpiła do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie pomocy finansowej. Kolegium następnie podniosło, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym z przeprowadzonego 14 sierpnia 2018 r. wywiadu środowiskowego z udziałem wnioskodawczyni wynika, że prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe. Po drugiej stronie domu mieszka jej ojciec, który prowadzi odrębne gospodarstwo. Z ustaleń wywiadu wiadomo również, że strona nie pracuje, jest osobą bierną zawodowo i utrzymuje się z pomocy finansowej Ośrodka Pomocy Społecznej. Na dochód wnioskodawczyni z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku złożył się zasiłek okresowy w wysokości 418 zł miesięcznie. Zdaniem Kolegium z powyższego wynika więc, że strona spełnia kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej, a organ I instancji zaskarżoną decyzją prawidłowo przyznał stronie zasiłek celowy w kwocie 150 zł jednorazowo z przeznaczeniem na zaspokojenie pilnych potrzeb. SKO zauważyło, że decyzje dotyczące zasiłków celowych mają charakter uznaniowy, co oznacza, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. Ponadto organ winien wykazać, że w konkretnej sprawie istniały przesłanki uzasadniające podjęte rozstrzygnięcie. Kolegium zaznaczyło, że w piśmie z 26 września 2018 r. organ I instancji przedstawił informację o liczbie osób, którym przyznał świadczenia. Wyjaśnił, że w sierpniu 2018 r. przyznano zasiłki celowe: dla 11 rodzin jednoosobowych po 150 zł, 1 rodzinie jednoosobowej 120 zł, 5 rodzinom jednoosobowym po 100 zł. Ponadto 2 osoby otrzymały zasiłek celowy na wykupienie leków: 64,78 zł i 48, 98 zł, 1 osoba na zakup ½ tony opału w kwocie 450 zł, 2 rodziny dwuosobowe otrzymały zasiłki celowe w kwotach 150 i 190 zł, 4 rodziny trzyosobowe otrzymały wsparcie w wysokości 3 x 200 zł, oraz 1 rodzinie trzyosobowej przyznano ten zasiłek na odzież i środki czystości 150 zł i na żywność 120 zł, a 1 rodzina czteroosobowa otrzymała zasiłek celowy w wysokości 250 zł. Mając powyższe wyjaśnienia na uwadze, Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że zasługują one na uwzględnienie. Z przedstawionego zestawienia wynika, że pomoc w wyższej wysokości została skierowana do osoby z przeznaczeniem na zakup opału, którego koszty są bardzo wysokie. Ponadto zasiłki celowe (na pomoc inną niż opał) w wyższych kwotach odpowiadają wysokości zasiłku celowego udzielonego stronie. W tych warunkach brak jest podstaw by zarzucić, że organ I instancji przekroczył granice uznania administracyjnego. Zwłaszcza, że organ ten nie pozostawił wnioskodawczyni bez pomocy, ale przyznał jej zasiłek celowy w granicach swoich możliwości. Organ musi bardzo rozważnie dysponować środkami pieniężnymi by móc zabezpieczyć podstawowe potrzeby wszystkich potrzebujących i by środki te wystarczyły na cały rok. Dodatkowo organ odwoławczy podał, że wnioskodawczyni od lutego do września 2018 r. pobierała zasiłek okresowy w pełnej wysokości - 418 zł, a w miesiącach: styczeń, marzec oraz od maja do sierpnia 2018 r. otrzymała zasiłek celowy w kwocie 150 zł, a w kwietniu 2018 r. zasiłek ten wyniósł 300 zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach A.S., podniosła, że ze względu na to, że przyznawane jej świadczenia z pomocy społecznej są mocno okrojone oraz ze względu na jej starania o przyznanie jej zapłaty z Sądu w Krakowie, uważa, że powinna otrzymywać świadczenie w większej kwocie pieniężnej, którą potrzebuje na artykuły biurowe. Dodała, że jej potrzeby są znacznie większe niż potrzeby rodzin z dziećmi, a gdyby przyznano jej świadczenie w odpowiedniej wysokości to nie marnowałaby czasu przeznaczonego na inne zobowiązania i uzyskiwałaby pożądane efekty w swoich sprawach. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 Ppsa). Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej określają przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U.2018.1508), dalej zwanej w skrócie "ustawą". Cele pomocy społecznej określone zostały w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 tej ustawy jako wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4). Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, zgodnie z którym zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Koniecznym warunkiem przyznania zasiłku celowego jest spełnienie kryterium dochodowego określonego w art. 8 ustawy i wystąpienie trudnej sytuacji życiowej, w szczególności z powodów wymienionych w art. 7 oraz niemożność samodzielnego jej przezwyciężenia. Nie było w rozpoznawanej sprawie kwestionowane, że skarżąca spełnia kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy w związku z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych pomocy społecznej (Dz.U. 2015 r. poz. 1058), gdyż jej dochód jako osoby samotnie gospodarującej nie przekracza kwoty 634 zł miesięcznie. Przedmiotem sporu jest natomiast wysokość przyznanego skarżącej zasiłku celowego. Jak słusznie zauważyło Kolegium, ustalenie wysokości zasiłku celowego oparte jest na uznaniu administracyjnym, które pozwala organowi na wybór rozstrzygnięcia, przy czym organ uwzględnia nie tylko sytuację materialną osoby ubiegającej się o pomoc, ale również możliwości finansowe ośrodka. Pomoc powinna być przyznawana w pierwszej kolejności tym osobom, które nie są w stanie samodzielnie egzystować i zgodnie z celami ustawy. Uznanie oznacza przyznanie organowi pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. O tym jaka ma być treść wydawanej decyzji decyduje wyobrażenie organu o celowości wydania decyzji konkretnej treści. Jednocześnie decyzja taka nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia owej celowości (por.: I. Bogucka, "Państwo prawne a problem uznania administracyjnego", Państwo i Prawo 1992 r., z. 10, s. 32 i nast.). Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych spod kontroli sądowej. Kontrola ta jest jednak ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa (zob. wyrok NSA z 7 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 3305/15, dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie organy zgodnie z przedstawionymi wyżej wymogami dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz jego prawidłowej oceny. Decyzja organu pomocy społecznej została wydana bowiem po przeprowadzeniu 14 sierpnia 2018 r. wywiadu środowiskowego oraz po ustaleniu aktualnej sytuacji życiowej wnioskodawczyni. W dacie przeprowadzania wywiadu środowiskowego wnioskodawczyni pobierała zasiłek okresowy w wysokości 418 zł. W tej sytuacji organ pomocy społecznej uznając, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji wsparł ją stosownie do okoliczności i w miarę posiadanych do dyspozycji środków, kwotą 150 zł na pokrycie kosztów zakupu podstawowych artykułów gospodarstwa domowego. Należy podkreślić, że dodatkowo skarżąca otrzymała od organu wsparcie w postaci zasiłku celowego w wysokości 150 zł (styczeń, marzec, maj czerwiec, lipiec i sierpień 2018 r.) oraz 300 zł w kwietniu 2018 r., a nadto od lutego do września 2018 r. zasiłek okresowy w pełnej wysokości, tj. po 418 zł miesięcznie. Zatem organ regularnie udziela pomocy stronie. W tym miejscu podkreślić należy, że uznanie administracyjne obejmuje także prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy wziąć pod uwagę w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań. Ośrodki pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy liczne grono osób wymagających wsparcia. Nie ulega zatem wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, ani udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. W orzecznictwie dotyczącym świadczeń z zakresu pomocy społecznej podkreśla się, że uzasadnienie decyzji uznaniowej powinno zawierać ustalenia organu dotyczące możliwości płatniczych ośrodka pomocy społecznej. Obowiązek poczynienia powyższych ustaleń wynika z art. 3 ust. 4 ustawy (por. wyrok NSA z 12 listopada 2009 r., sygn. I OSK 426/09, dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym zakresie zaskarżona decyzja organu drugiej instancji podaje przesłanki, jakimi kierował się organ przyznając skarżącej zasiłek celowy w wysokości 150 zł. Znajdujące się w aktach sprawy dane dotyczące wysokości środków pieniężnych, jakimi dysponował MOPS i wskazujące liczbę osób objętych pomocą, jednoznacznie świadczą o tym, że organ, przyznając skarżącej pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości 150 zł, nie naruszył prawa i nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Należy podkreślić, że jeśli chodzi o przyznanie zasiłku celowego rodzinom jednoosobowym, czyli takim jak skarżącej, to został on skarżącej przyznany w najwyższej kwocie. Nie bez znaczenia jest również fakt, że zasiłek celowy w wyższej wysokości był udzielony na zakup opału oraz rodzinom składającym się z dwu i więcej osób. Odnosząc się do treści skargi należy podkreślić, że to na skarżącej, a nie na organie do spraw pomocy społecznej spoczywa obowiązek dbania o swoje sprawy życiowe. Skarżąca nie może więc żądać od organu, aby przyznał jej świadczenie w takiej wysokości aby "nie marnowała czasu przeznaczonego na inne zobowiązania i uzyskiwałaby pożądane efekty w swoich sprawach". Należy podkreślić, ze zgodnie z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków strony w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. W tym stanie rzeczy, ponieważ zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie i brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 Ppsa.