II SA/Ol 972/10

SENTENCJA Dnia 30 grudnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Janina Kosowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędzia WSA Katarzyna Matczak Protokolant Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 grudnia 2010 roku sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. UZASADNIENIE Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia "[...]" M. W. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J. W. Do wniosku załączyła wypis z treści orzeczenia lekarskiego o zaliczeniu J. W. do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia oraz orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności J. W. (ojca) i zaświadczenie lekarskie, w którym stwierdzono, że jest on "przewlekle leczony i nie może sprawować opieki nad drugą osobą". W toku postępowania organ I instancji przeprowadził ponadto dowód z przesłuchania J. W. na okoliczność możliwości sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawną żoną. W sporządzonym z tego przesłuchania protokole stwierdzono, że "J. W., ze względu na swój stan zdrowia, nie może opiekować się niepełnosprawną żoną" (k. 10 akt administracyjnych). Decyzją z dnia "[...]" Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M., działając z upoważnienia Burmistrza M., odmówił przyznania M. W. wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie występuje negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż J. W. jak osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. W odwołaniu od powyższej decyzji M. W. wyraziła niezadowolenie z jej wydania, podnosząc, że jej ojciec nie jest w stanie opiekować się jej matką, a swoją żoną, gdyż sam wymaga opieki ze względu na zły stan zdrowia. Wskazała także na swoją ciężką sytuację finansową związaną z brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność zapewnienia opieki obojgu rodzicom, bowiem oboje tej opieki wymagają. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Rozstrzygnięcie to zostało podjęte po uprzednim uzupełnieniu przez organ odwoławczy materiału dowodowego o dowód z przesłuchania strony (M. W.) oraz o zaświadczenie dotyczące wykonywania przez nią prac społecznie użytecznych. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy podniósł, że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim stanowi z woli ustawodawcy negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zwrócił przy tym uwagę na pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowym, zgodnie z którym nie może stanowić negatywnej przesłanki do przyznania tego świadczenia sprawowanie opieki przez zstępnego (dziecko) nad rodzicem, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą również wymagającą opieki, przy czym dotyczy to tylko sytuacji, gdy oboje małżonkowie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie Kolegium, stosowanie takiej wykładni nie jest jednak możliwe w niniejszej sprawie, gdyż J. W., będący małżonkiem osoby wymagającej opieki, nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie – M. W. wniosła o jej uchylenie i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazała przy tym na bardzo trudną sytuację życiową jej rodziców i własną. Ponownie podniosła, że ojciec nie jest w stanie opiekować się jej matką ze względu na zły stan zdrowia. Zauważyła także, że w ustawie nie wskazano, że drugi z małżonków osoby niepełnosprawnej musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, posłużono się natomiast zwrotem "gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki...". Powołała się przy tym na opinię lekarza, który stwierdził, że jej tata nie jest w stanie sprawować opieki nad żoną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie, która odbyła się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie w dniu 30 grudnia 2010r., skarżąca podała, że jej ojciec nie jest w stanie opiekować się mamą, ponieważ sam ma wiele chorób, w tym jest chory psychicznie. Wskazała, że obecnie oboje rodzice wymagają ciągłej opieki; mama jest po nieudanej operacji endoprotezy, nie porusza się samodzielnie, ma astmę, cukrzycę, nie może samodzielnie pozostać nawet na moment w domu. Podała, że tata pracował 35 lat w zakładzie inwalidzkim w M. i z tego tytułu pobiera aktualnie zasiłek przedemerytalny. Skarżąca wyjaśniła ponadto, że obecnie nie pracuje, wyłącznie opiekuje się rodzicami i dzieckiem, a dawniej pracowała dorywczo. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Skargę należało uznać za zasadną. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Z taką zaś sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdyż organ odwoławczy - wydając zaskarżoną decyzję z dnia "[...]", nr "[...]", zastosował interpretację art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), która daje uzasadnienie do uchylenia zaskarżonej decyzji. Zauważyć przy tym należy, że w niniejszej sprawie istota sporu sprowadza się do ustalenia, czy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej może być przyznane zstępnemu (córce), na którym zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, w sytuacji gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy stosując powołany przepis prawa prawidłowo uwzględnił pogląd - sformułowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, który podzielił także Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010r., P 38/09, OTK 2010, Nr 5, poz. 53, dotyczący właściwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym poglądem, stosowanie do tego przepisu wyłącznie wykładni językowej jest niedopuszczalne, gdyż pozostaje ona w sprzeczności z podstawowymi wartościami konstytucyjnymi, takimi jak ochrona małżeństwa i dobra rodziny (art. 18 i art. 71 Konstytucji RP) oraz równość wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP). Stosując ten przepis należy przyznać pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej tej regulacji przed jego wykładnią językową. Mimo że w zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy zastosował wykładnię celowościową i systemową art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych, to jednak dokonał jej zawężenia jedynie do sytuacji, w których drugi z małżonków legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, stosując wykładnię celowościową i systemową powołanego przepisu przychylić należy się bowiem do stanowiska NSA (wyrażonego w wyroku z 7 grudnia 2009r., sygn. akt I OSK 722/09), że "osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie bowiem kategorie osób w jednakowy sposób wymagać będą opieki osób trzecich". W świetle tego poglądu nie można wykluczyć, że niezdolny do sprawowania opieki nad drugą osobą może być także współmałżonek nie mający orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Na marginesie jedynie zauważyć należy, że wbrew twierdzeniu organu odwoławczego zawartemu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, projekty zmiany ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zmierzają w kierunku wykładni przyjętej przez organ odwoławczy, a raczej w kierunku takiej, jak wyrażona w przytoczonym powyżej wyroku NSA (zob. projekty ustaw i ich uzasadnienia zawarte w drukach nr 2021 i 3316, Sejm RP VI Kadencji). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy winien zatem dokonać oceny rzeczywistej zdolności J. W. (małżonka osoby wymagającej opieki) - z uwzględnieniem jego wieku i stanu zdrowia i możliwości, sprawowania osobistej opieki nad żoną J. W. Dopiero bowiem po ustaleniu tej okoliczności możliwe będzie rozstrzygnięcie, czy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane córce zgodnie z jej wnioskiem z dnia "[...]", na której zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny wobec rodziców. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji podjęto stosownie do art. 152 powołanej ustawy.