I SA/Op 171/17

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Wójcik po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. O. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 20 września 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi P. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu) z dnia 3 lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od kwietnia do sierpnia 2013 r. postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 500,00 zł (słownie: pięćset złotych 00/100), a w pozostałym zakresie wniosek oddalić. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 20.09.2017 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu odmówił P. O. (dalej jako: skarżący, strona, wnioskodawca) przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu zaznaczono, że rozpoznawany wniosek jest drugim wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy i omówiono dotychczasowy przebieg postępowania w tym przedmiocie. W wyniku pierwszego wniosku skarżącego z 5.05.2017 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanowieniem referendarza sądowego z dnia 29.05.2017 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na skutek wniesionego przez stronę sprzeciwu, postanowienie z dnia 29.05.2017 r. zostało utrzymane w mocy postanowieniem sądu z dnia 10.07.2017 r. Ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji i informacji wynikało, że skarżący na obecnym etapie postępowania jest obowiązany od uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 13.460 zł. Równolegle skarżący zainicjował przed WSA w Opolu postępowanie, w którym również ubiega się o przyznanie prawa pomocy (sprawa o sygn. akt I SA/Op 123/17, gdzie wymagalny wpis od skargi wynosi 100.000 zł). Z oświadczeń skarżącego wynikało, że od 1990 r. prowadził jednoosobową działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży paliw i począwszy od marca 2013 r., na skutek wstrzymania przez organ podatkowy deklarowanych przez niego zwrotów podatku VAT, utracił płynność finansową. Stwierdził jednocześnie, że licząc na środki pieniężne z tytułu zwrotu podatku VAT zmuszony był korzystać z finansowania zewnętrznego w postaci kredytów bankowych oraz, że do czasu wstrzymania należnych zwrotów tego podatku firma była zyskowna i bieżąco obsługiwała swoje działalności. W związku z jego aresztowaniem (okres od 16 grudnia 2014 r. do 3 lipca 2015 r.) znacznie pogorszyła się sytuacja w prowadzonej przez niego działalności, co w praktyce doprowadziło do jej zakończenia i zwolnienia wszystkich pracowników. Następstwem tego było także wystawienie wielu tytułów komorniczych, które stały się podstawą ustanowienia hipotek na nieruchomościach, będących jego własnością. Skarżący podał, że aktualnie prowadzona przez niego działalność istnieje jedynie formalnie i ograniczona została do dzierżawy stacji paliw, z której osiągany jest zysk netto w wysokości 2.800 zł. W części wniosku zawierającej oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że obecnie zamieszkuje w domu będącym własnością żony (z którą pozostaje w separacji), uzyskuje łączne dochody miesięczne w wysokości 4.259 zł (ze stosunku pracy w kwocie 1.459 zł i z tytułu dzierżawy stacji paliw w kwocie 2.800 zł, które w całości objęte są egzekucją pieniężną), posiada majątek w postaci: gruntu o powierzchni [...] m² z zabudowaniami (wartość wg wyceny rzeczoznawcy z 2013 r. to kwota 3.474.000 zł – nieruchomość jest zabezpieczona hipoteką na kwotę około 43.000.000 zł); nieruchomości częściowo zabudowanej o powierzchni [...] m² (wartość wg wyceny rzeczoznawcy z 2013 r. to kwota 795.100 zł - nieruchomość zabezpieczona hipoteką na kwotę ok. 6.000.000 zł); gruntu częściowo zabudowanego o powierzchni [...] m² (m.in. stacja paliw; wartość wg rzeczoznawcy to kwota 2.470 000 zł - nieruchomość zabezpieczona hipoteką na kwotę ok. 13.000.000 zł); udziałów w spółce z o.o. A Sp. z o.o. o wartości nominalnej 47.500 zł (według oświadczenia Spółka od lutego 2014 r. nie prowadzi działalności). Skarżący oświadczył, że posiada zadłużenie w [...] w wysokości 1.741.652,06 zł oraz ponosi koszty związane z ogrzewaniem, energią elektryczną i dostawą wody, leczeniem, dojazdami oraz zakupem żywności, odzieży, obuwia i usług telekomunikacyjnych w łącznej wysokości 1.270 zł miesięcznie. W załączeniu do wniosku przedłożył kserokopie: umowy o pracę, karty wynagrodzeń pracownika, postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] o przedłużeniu terminu zwrotu podatku od towarów i usług za styczeń i kwiecień 2013 r., zaświadczenia o niezaleganiu w podatkach lub stwierdzającego stan zaległości z dnia 18 kwietnia 2013 r., pisma skierowanego do Izby Skarbowej w Opolu w sprawie zwrotu podatku od towarów i usług, rachunku zysku i strat oraz bilansu sporządzonych na dzień 30 września 2015 r., świadectwa zwolnienia z zakładu karnego, upomnienia dotyczącego zapłaty podatku od nieruchomości w wysokości 72.304,60 zł, postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 29 lutego 2016 r. o oddaleniu wniosku wierzyciela skarżącego o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku, postanowienia Sądu Rejonowego w [...] o zwolnieniu skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniu o rozstrzygnięcie zbiegu egzekucji i postępowania skargowego oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, zawiadomienia Sądu Okręgowego w [...] o umorzeniu należności sądowych w wysokości 3.712 zł, decyzji Burmistrza [...] o umorzeniu zaległości w podatku od nieruchomości za lata 2014-2015 wraz odsetkami, postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z dnia 25 lipca 2002 r. o orzeczeniu separacji związku małżeńskiego P. O. i M. D., umowy sprzedaży i podziału majątku wspólnego (akt notarialny Rep. [...]) z dnia 21 stycznia 2003 r., wypisów z ksiąg wieczystych, potwierdzenia przez [...] salda rachunku na dzień 31 grudnia 2016 r., zeznania podatkowego PIT-36 za 2016 r. wraz z informacją o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za ten rok. Odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w ww. postanowieniach z dnia 29.05.2017 r. i 10.07.2017 r. powołano się m.in., na to, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanek z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, zwanej dalej P.p.s.a.). Nie były tu wystarczające powołane przez stronę okoliczności związane z faktem przedłużenia terminu zwrotu podatku VAT za poszczególne miesiące poczynając od marca 2013 r., które zdaniem wnioskodawcy najpierw spowodowały utratę płynności finansowej jego przedsiębiorstwa, a następnie zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. Wskazano, że prowadząc działalność (w zakresie m.in. handlu "towarem wrażliwym", obrotem olejem rzepakowym, także w ramach dostaw wewnątrzwspólnotowych) na szeroką skalę skarżący winien zabezpieczyć środki finansowe na ewentualne spory sądowe, zwłaszcza w sytuacji gdy organy podatkowe wszczęły wobec niego kontrole podatkowe. Z przedłożonych dokumentów wynikało, ze działalność gospodarcza dobrze prosperowała w latach 2013 – 2014. Jednocześnie wnioskodawca nie wyjaśnił szczegółowo okoliczności związanych z inną prowadzoną przez niego działalnością - "A". Nie wytłumaczył też kwestii posiadanych na potrzeby działalności 20 kont bankowych. Odmowa przyznania prawa pomocy nastąpiła zatem wobec faktu niewykazania przez skarżącego, iż spełnia on przesłanki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Rozpoznając obecnie złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zaskarżonym postanowieniu z dnia 20.09.2017 r. referendarz sądowy odwołał się do treści przepisów art. 165 P.p.s.a. i art. 170 P.p.s.a. i wskazał, że skarżący nie przytoczył w istocie żadnych nowych okoliczności uzasadniających zmianę prawomocnego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. We wniesionym sprzeciwie skarżący podniósł zarzuty naruszenia art. 255, art. 246 i art. 165 P.p.s.a. Wyjaśnił, że jego sytuacja uległa znacznemu pogorszeniu, cały jego majątek ruchomy został zlicytowany przez komorników zaś zajęte w toku egzekucji nieruchomości zostały lub w niedalekiej przyszłości zostaną sprzedane, zaś suma egzekwowanych przez wierzycieli należności znacznie przekracza wartość tego majątku. Do sprzeciwu skarżący załączył: dokumentację od komorników na okoliczność zajęcia całego majątku oraz sprzedaży licytacyjnej składników tego majątku oraz pozostałych do wyegzekwowania należności; dokumentów pochodzących od Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] na okoliczność zlecenia komornikowi prowadzenia postępowania egzekucyjnego, wysokości zobowiązań publicznoprawnych przekraczających 21 milionów złotych; dokumentów finansowych A na okoliczność braku majątku w spółce, zajęć udziałów należących do strony dokonanych przez Prokuraturę Okręgową w [...]; umów zawieranych pomiędzy A sp. z o.o. a firmą skarżącego, na okoliczność braku majątku własnego ww. spółki, która wynajmowała wszelkie pomieszczenia biurowe i wykonywała transport paliw na mieniu należącym do strony bądź leasingodawców, co wiązało się z koniecznością zaprzestania działalności w chwili zaprzestania płacenia rat leasingowych oraz zajęcia przez komorników tego mienia; informacji na temat rachunków bankowych w poszczególnych bankach, na okoliczność wyjaśnienia zasadności posiadania wielu rachunków bankowych, spowodowanych koniecznością korzystania z platform wymiany walut i poszukiwań najkorzystniejszych kursów w celu wykonania płatności na rzecz przedsiębiorców spoza Polski. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw okazał się częściowo zasadny. Zgodnie z art. 259 § 1 P.p.s.a., od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Natomiast w myśl art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Jako, że strona złożyła ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być on rozpoznany w świetle unormowań zawartych w art. 165 P.p.s.a. zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W ocenie Sądu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy okazał się częściowo zasadny, gdyż okoliczności dotyczące jego sytuacji finansowej, zostały potwierdzone dokumentami źródłowymi i przemawiają za zwolnieniem skarżącego od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 500 zł. Jednocześnie Sąd nie stwierdził podstaw do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w całości i ustanowienia doradcy podatkowego z urzędu. O częściowej zasadności wniosku świadczą informacje wynikające z przekazanych na obecnym etapie postępowania dokumentów, a to m.in.: postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia 29.02.2016 r., sygn. akt [...] o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości działalności gospodarczej skarżącego z uwagi na to, że majątek dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego; dokumenty z postępowania egzekucyjnego potwierdzające fakt zlicytowania ruchomości strony (samochodów), zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych strony, zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym udziałów w spółce z o.o. ("A" sp. z o.o.), protokoły opisu i oszacowania nieruchomości strony, protokół sprzedaży ruchomości (samochodu ciężarowego); wyciągi z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości strony, w których uwidoczniono zabezpieczenia hipoteczne. Biorąc pod uwagę fakt zaprzestania prowadzenia działalności przez skarżącego oraz trwające postępowanie egzekucyjne, w toku którego doszło do licytacji ruchomości oraz rozpoczęła się egzekucja z nieruchomości skarżącego, uznać należało, że wnioskodawca nie będzie miał możliwości uiszczenia wpisu sądowego od skargi, który w przedmiotowej sprawie wynosi 13.460 zł, zwłaszcza, że w równolegle prowadzonej sprawie (I SA/Op 123/17), wymagalny wpis od skargi wynosi 100.000 zł. Niemniej jednak – co wynika ze zgromadzonej dokumentacji i składanych oświadczeń - skarżący korzysta niewątpliwie z wsparcia rodziny (m.in. zamieszkuje w domku będącym własnością żony, z którą pozostaje w separacji) osiąga też stałe dochody ze stosunku pracy jak i dzierżawy stacji paliw (przekazywania środków uzyskanych z tego tytułu w wysokości 2.800 zł miesięcznie na poczet wierzytelności objętych postępowaniem egzekucyjnym skarżący nie udokumentował). Uzasadnia to zwolnienie wnioskodawcy od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 500 zł. Z powyższych względów Sąd nie znalazł jednak podstaw do zwolnienia strony z kosztów sądowych w całości jak i ustanowienia doradcy podatkowego z urzędu. Skarżący winien we własnym zakresie zorganizować sobie pomoc prawną (pełnomocnika). Sytuacja wnioskodawcy nie uzasadnia bowiem przerzucania ciężaru związanych ze sprawą kosztów postępowania (zwłaszcza wynagrodzenia pełnomocnika) w całości na Skarb Państwa. Reasumując, przedłożone dokumenty oraz wyjaśnienia skarżącego wykazały, że w sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające zmianę prawomocnego postanowienia w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy, bowiem ustalona sytuacja materialna skarżącego obecnie nie pozwala na uiszczenia wpisu od skargi ponad kwotę 500 zł. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 260 P.p.s.a. w zw. z art. 165 P.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.