II SA/Wr 5/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Adam Habuda (spr.) Sędziowie: Asesor WSA Marta Pawłowska Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi H. Z. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 5 października 2020 r. nr SOC-OP.621.1.61.2020.AB w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę w całości. UZASADNIENIE Decyzją nr WSO-DDA-5342.1.236.2020 z dnia 17 sierpnia 2020 r. wydaną z upoważnienia Prezydenta Wrocławia orzeczono o wymeldowaniu H. Z. (dalej także jako skarżąca) z miejsca pobytu stałego w lokalu jednopokojowym w [...] we W. Wymeldowanie nastąpiło wskutek wniosku właściciela lokalu M. S. (dalej także jako wnioskodawca) który to wniosek wpłynął do Urzędu Miejskiego Wrocławia dnia 9 marca 2020 r. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że H. Z. (będąca jego żoną) z własnej woli opuścił lokal stanowiący jego własność, zabierając z niego swoje rzeczy osobiste. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że żona nie ma dostępu i kluczy do mieszkania, nie ponosi kosztów jego utrzymania, kupiła dom w miejscowości U., i tam stale przebywa. M. S. wskazał świadków potwierdzających, że żona nie zamieszkuje w jego lokalu, i przebywa w innej miejscowości. Zawiadamiając o wszczęciu postępowania pismem datowanym na 11 marca 2020 r. organ I instancji wezwał strony do złożenia stosownych wyjaśnień. W szczególności organ zwrócił się do H. Z. o wyjaśnienie okoliczności, w jakich opuściła miejsce pobytu stałego, czy ma dostęp do lokalu, czy pozostawiła w nim swoje rzeczy, czy opuściła lokal dobrowolnie i trwale, czy ma zamiar powrotu, czy ponosi koszty utrzymania lokalu, gdzie obecnie znajduje się jej centrum, życiowe. M. S. wyjaśnił pismem datowanym na 1 kwietnia 2020 r. że żona opuściła lokal z własnej woli 3 lata temu, z powodu konfliktu rodzinnego. H. Z. w piśmie z dnia 1 kwietnia 2020 r. wskazała, że lokal jest jednopokojowy, co uniemożliwia wspólne zamieszkanie. Ponadto przywołała okoliczności towarzyszące wcześniejszym konfliktom pomiędzy małżonkami, wskazała na swoją sytuację materialną, podkreśliła, że "los sam rozstrzygnie kto pierwszy umrze". Oświadczyła, że chciałaby wrócić do lokalu we W., a obecnie zamieszkuje na wsi, w miejscowości U. Pismem z dnia 27 kwietnia 2020 r. organ I instancji zapytał H. Z., kiedy opuściła lokal, jakie rzeczy w nim pozostawiła, czy bywa w lokalu, czy zgłosiła stosownym organom fakt pozbawienia dostępu do lokalu, czy uczestniczy w kosztach jego utrzymania, czy ma zamiar powrotu. Podczas przesłuchania świadków w dniu 3 lipca 2020 r. organ I instancji ustalił, że H. Z. nie zamieszkuje w lokalu. Pismem z dnia 17 lipca 2020 r. H. Z. wniosła o uzupełnienie postępowania dowodowego poprzez przesłuchanie świadków w celu wykazania, że nie opuściła lokalu dobrowolnie. Wskazała ponadto, że nie opuściła lokalu na stałe, a jedynie wyprowadziła się czasowo, a w lokalu pozostawiła rzeczy osobiste oraz majątek powstały po zawarciu związku małżeńskiego. Organ I instancji w toku postępowania wyjaśniającego przesłuchał wskazanych świadków, ustalił, że w dniu 11 października 2018 r. skarżąca została wpisana do stałego rejestru wyborców w gminie U.(1). W konsekwencji organ I instancji wskazał, że H. Z. nie zamieszkuje w lokalu, ów lokal nie stanowi jej centrum spraw życiowych, a opuszczenie przez nią lokalu było dobrowolne, i ma trwały charakter, bowiem H. Z. nie widzi możliwości wspólnego zamieszkiwania z mężem, ze względu na konflikt między małżonkami. Dokonane ustalenia zaowocowały wskazaną na wstępie decyzją pierwszoinstancyjną. W odwołaniu do Wojewody Dolnośląskiego złożonym w Urzędzie Miejskim Wrocławia dnia 28 sierpnia 2020 r. H. Z. wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji. W decyzji nr SOC-OP.621.1.61.2020.AB z dnia 5 października 2020 r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. W uzasadnieniu wskazał, że fakt niezamieszkiwania w przedmiotowym lokalu przez H. Z. nie budzi wątpliwości, i znajduje potwierdzenie zarówno w zeznaniach świadków, jak i oświadczeniu odwołującej się. Źródłem rozbieżności jest charakter opuszczenia lokalu, to znaczy trwałość i dobrowolność tego opuszczenia. Następnie organ II instancji wskazał jakie rozumienie dobrowolności opuszczenia lokalu zastosował, i podkreślił, że odwołująca nie podjęła żadnych działań prawnych mających umożliwić jej powrót do lokalu. W konsekwencji Wojewoda przyjął, że opuszczenie mieszkania przez H. Z. miało charakter dobrowolny, i towarzyszyła temu wola związania się z nowym miejscem. Wobec oświadczenia, że część rzeczy odwołującej nadal pozostała w lokalu, organ II instancji stwierdził, że opuszczenie lokalu nie musi być połączone z jego opróżnieniem ze wszystkich rzeczy należących do opuszczającego lokal. Dnia 26 listopada 2020 r. H. Z. wniosła skargę na decyzję Wojewody Dolnośląskiego żądając uchylenia decyzji drugoinstancyjnej i wstrzymania wykonania decyzji. Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2021 r. (sygn. akt II SA/Wr 5/21) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Prezydenta Wrocławia. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Podstawy prawne i zakres kognicji sądu administracyjnego wyznacza Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., która w art. 175 sytuuje sądy administracyjne w systemie wymiaru sprawiedliwości, a poprzez art. 184 nakazuje sądom administracyjnym, w zakresie określonym w ustawie, sprawować kontrolę działalności administracji publicznej. Ustawą, o której mowa w Konstytucji jest przede wszystkim ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), oraz ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej także jako p. p. s. a.) Jak stanowi art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 3 § 1 i 2 pkt 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta polega na orzekaniu w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Wzorzec kontroli w niniejszej sprawie stanowi zastosowanie przez organy administracji art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t. jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 510). Przepis stanowi: Organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Co do zasady, obywatel polski, który opuszcza miejsce pobytu stałego, ma obowiązek wymeldować się, co bezpośrednio wynika z art. 33 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności: obywatel polski, który opuszcza miejsce pobytu stałego albo opuszcza miejsce pobytu czasowego przed upływem zadeklarowanego okresu pobytu obowiązany jest wymeldować się. W aktualnym stanie prawnym, wskutek usunięcia z ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń, z dniem 1 stycznia 2013 r. art. 147, niewykonanie obowiązku meldunkowe nie rodzi odpowiedzialności prawnej. Jednak w celu doprowadzenia do spójności pomiędzy stanem faktycznym a regulacjami prawnymi ustawodawca przewidział w art. 35 ustawy o ewidencji ludności decyzję w sprawie wymeldowania, którą organ gminy wydaje, gdy obywatel polski zaniecha realizacji obowiązku wymeldowania na podstawie art. 33 ust. 1 ustawy. Regulacja prawna z art. 35 stanowi rodzaj sankcji za brak realizacji obowiązku meldunkowego w zakresie wymeldowania. Organ gminy ma obowiązek podjąć postępowanie w celu orzeczenia o wymeldowaniu, gdy wniosek w tym zakresie zgłosi właściciel lokalu (inny podmiot dysponujący tytułem prawnym do lokalu), lub też gdy z innych źródeł organ poweźmie informację o braku realizacji obowiązku meldunkowego. Ostatecznie jednak rozstrzygnięcie o tym, czy nastąpi wymeldowanie, czy też nie, będzie zależało od ustaleń poczynionych w postępowaniu. Podstawową przesłanką zastosowania decyzji o wymeldowaniu jest opuszczenie lokalu i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. W literaturze prawniczej wskazuje się, że wymeldowanie z pobytu stałego będzie oparte na stwierdzeniu, że osoba zameldowana w miejscu pobytu opuściła je oraz że miała wolę takiego działania. Ponieważ zamiaru opuszczenia nie wyraziła w jasny sposób, rolą postępowania będzie udowodnienie, że okoliczności sprawy wskazują na istnienie po jej stronie zamiaru trwałego zerwania więzi z miejscem zameldowania (Z. Czarnik, W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o ewidencji ludności. Komentarz, Warszawa 2016, uwagi do art. 35). Ustawodawca nie sprecyzował, jaki charakter ma mieć opuszczenie lokalu, z jakich przyczyn ma wynikać, na jaki okres ma nastąpić. Wskazówkę w tym względzie stanowi art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji definiujący pobyt stały jako zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zatem opuszczenie miejsca zamieszkania z zamiarem trwałego przeniesienia swoich spraw życiowych w inne miejsce może wskazywać na wolę jednostki w zakresie zmiany miejsca pobytu stałego, o którym mowa w art. 35 ustawy o ewidencji ludności. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2021 r. sygn. II OSK 147/10, Lex nr 3283206). Z dowodów zgormadzonych w sprawie wynika niezbicie, że w dacie orzekania przez organy administracji miejscem zamieszkania i koncentracji spraw życiowych skarżącej była inna miejscowość. Świadczy o tym zarejestrowana w aktach sprawy wypowiedź skarżącej, że zamieszkuje w miejscowości U. w nabytym przez siebie domu, dokonane przez organ ustalenia, że skarżąca została tam wpisana do stałego rejestru wyborców, zeznania świadków wskazujące na długotrwałą nieobecność skarżącej w lokalu we W. Z tego powodu organy administracji trafnie ustaliły fakt niezamieszkiwania skarżącej w lokalu we W., prawidłowo gromadząc potrzebny materiał dowodowy i wyciągając z niego logiczne wnioski, a tym samym nie doszło do naruszenia przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w zakresie podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7), zaś materiał dowodowy został zebrany, i należycie rozpatrzony (art. 77). W ocenie Sądu zebrane dowody oraz zeznania świadków są wystarczające do podjęcia decyzji, zaś powoływanie dodatkowych świadków, co proponowała skarżąca, nie wniosłoby do sprawy nic nowego. Jest też jasne, że skarżąca nie widzi możliwości wspólnego zamieszkania z mężem. Wskazuje na to jednoznacznie jej oświadczenie, zawarte w piśmie skierowanym do Urzędu Miejskiego we Wrocławiu z dnia 1 kwietnia 2020 r., że jest z mężem w konflikcie, mieszkanie jest jednopokojowe, i nie jest możliwe aby małżonkowie razem mieszkali. Skarżąca nabyła lokal w miejscowości U., i realizuje tam swoje prawa wyborcze (wpis do stałego rejestru wyborców). Z zeznań świadków wynika, że skarżąca nie tylko nie zamieszkuje w lokalu, ale także że okres niezamieszkiwania jest około dwuletni (zeznanie z protokołu z 3 lipca 2020 r. złożone przez sąsiada, W. G.). Takie okoliczności pozwalają Sądowi przyjąć, że opuszczenie przez skarżącą lokalu ma charakter trwały. Już na marginesie Sąd zauważa, że poczyniona, zapewne w emocjach, wypowiedź skarżącej, że "los sam rozstrzygnie, kto umrze pierwszy", może wskazywać, że skarżąca, wskutek niewątpliwie skomplikowanych relacji osobistych i okoliczności życiowych, oznacza akceptację stanu rzeczy, w którym skarżąca zamieszkuje stale w innym miejscu, niż jej mąż, i godzi się z tym, pozostawiając finalizację sprawy oczywistym uwarunkowaniom ludzkiej egzystencji. Zdaniem Sądu brakuje także argumentów wskazujących, że opuszczenie przez skarżącą lokalu we W. nie miało charakteru dobrowolnego. Wprawdzie w toku postępowania pojawia się oświadczenie skarżącej, że zamki zostały wymienione (pismo z dnia 1 kwietnia 2020 r.), jednak z dalszych zdarzeń wynika, że skarżąca godzi się z tym, nie protestuje, nie domaga się wydania nowych kluczy, reasumując nie podejmuje starań w celu powrotu do lokalu. Sąd, opierając się na doświadczeniu życiowym, zdaje sobie oczywiście sprawę ze skomplikowania i trudności wiążących się z rozpadem więzi rodzinnych, w tym tych związanych ze wspólnym zamieszkiwaniem. Jednakże w aktach sprawy brak dowodów, jakoby skarżąca zgłaszała jakimkolwiek organom państwowym bezprawne pozbawienie jej lokalu, wyrzucenie z niego, fakt dopuszczania się względem niej przemocy fizycznej lub psychicznej. Już po wyprowadzeniu się skarżąca również nie podejmowała działań, mających na celu przywrócenie jej zamieszkania w lokalu przy [...] [...]. Nie zareagowała na to, że zostały wymienione zamki w drzwiach, przez co nie negowała prawnie działań swojego męża. W tym kontekście Sąd, a wcześniej kontrolowane przez Sąd organy administracji, nie ma podstaw by przyjąć, że opuszczenie przez skarżącą lokalu nie miało charakteru dobrowolnego. Wojewódzki sąd Administracyjny we Wrocławiu i tak przyjmuje tu względniejsza dla skarżącej interpretację przepisów, bowiem w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego pojawia się pogląd, że nawet przymuszenie do opuszczenia lokalu nie musi powodować niedopuszczalności wymeldowania. W jednym z orzeczeń sąd wyższej instancji wskazał, że nawet jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu psychicznego czy fizycznego, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu lub bezskuteczne podejmowanie takiej czynności, stwarza sytuację zobowiązująca organ administracji do wymeldowania osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła (wyrok NSA z dnia 1 lipca 2021 r. sygn. II OSK 2915/18, Lex nr 3243650). W realiach niniejszej sprawy Sąd nie doszukał się dowodów, jakoby skarżąca opuściła lokal niedobrowolnie, nie wskazała ona faktów potwierdzających, że podejmowała prawne działania w celu umożliwienia jej dostępu do zamieszkania w lokalu, zaś reakcję skarżącej wywołało dopiero to, że jej mąż podjął działania w celu wymeldowania H. Z. z lokalu. Skoro skarżąca nie podjęła środków prawnych w celu przywrócenia jej zamieszkania, nie wykazała, aby ten stan (wyprowadzenie się) był niezgodny z jej wolą, zamieszkała w innym miejscu, to oznacza to zajście przesłanek prawnych umożliwiających wydanie decyzji administracyjnej w sprawie wymeldowania. Skarżąca wydaje się błędnie odczytywać istotę przepisów meldunkowych, i wiąże je z prawami do lokalu, na co wskazuje jej oświadczenie, że nie ma zamiaru rezygnować z meldunku, w kontekście ewentualnej śmierci któregoś z małżonków i związanych z takim faktem następstw. Tymczasem zameldowanie bądź wymeldowanie służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała, ewentualnie potwierdzenie faktu, że osoba już w tym miejscu nie przebywa (art. 28 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności). Zameldowanie bądź wymeldowanie nie przesądza ani nie wpływa na własność i inne prawa rzeczowe do lokalu. W tym kontekście realizacja obowiązku meldunkowego może polegać na czynności wymeldowania się z lokalu (jeżeli jednostka w tym lokalu już nie zamieszkuje), ale może tez sprowadzać się do czynności prawnej wymeldowania (wydania decyzji wymeldowującej), jeżeli jednostka wyprowadziła się trwale z lokalu, i nie zrealizowała samodzielnie obowiązku wymeldowania się. Sąd chce wyjaśnić, że kontrolując decyzje organów administracji w sprawie wymeldowania skarżącej, nie bada wskutek jakich czynności, i w jakich okolicznościach mąż skarżącej uzyskał tytuł prawny do lokalu. W świetle zgromadzonych w sprawie dokumentów M. S. dysponuje tytułem prawnym do lokalu, co umożliwia mu podjęcie działań na zasadzie art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Sąd pragnie podkreślić, że zauważa trudną sytuację osobistą skarżącej, i komplikacje w jej stosunkach rodzinnych. Niemniej zarówno organy administracji decydujące w sprawie administracyjnej wymeldowania H. Z., jak i kontrolujący działalność tych organów sąd administracyjny, związane są przepisami prawa, w tym ustawy o ewidencji ludności. W realiach niniejszej sprawy przepisy tej ustawy, a także przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego zostały zastosowane prawidłowo. Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, nie stwierdził naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, ani też nie dostrzegł innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych powodów Sąd, na zasadzie art. 151 ustawy p. p. s. a. Sąd orzekł o oddaleniu skargi.