II SA/Sz 882/10

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. J. i R. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary za zajęcie pasa drogowego postanawia zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w ½ części P O S T A N O W I E N I E Dnia 30 grudnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. J. i R. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary za zajęcie pasa drogowego postanawia zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w ½ części UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r., nr [...]utrzymało w mocy decyzję organu I instancji nakładającą na P. J. i R. T. prowadzących działalność gospodarczą pod nazwą Agencja Reklamowa T. karę w wysokości [...]zł za zajęcie bez zezwolenia zarządcy drogi pasa drogowego ul. [...]w [...]przez umieszczenie reklam. P. J. i R. T., reprezentowani przez radcę prawnego, wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na powyższą decyzję. W dniu [...]r. obydwaj skarżący złożyli wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. P. J. w uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego i w chwili obecnej nie uzyskuje żadnych dochodów, ponieważ po wypadku samochodowym, który miał miejsce w [...]r. nie może prowadzić działalności gospodarczej. Wnioskodawca oświadczył, że ma zobowiązania kredytowe, ale ich spłatę obecnie zawiesił, zwrócił się także do urzędu skarbowego o rozłożenie na raty zaległości podatkowych. Skarżący podał, że nie ma żadnych oszczędności, ani jakiegokolwiek majątku, poza samochodem ciężarowym z [...] r. o wartości ok. [...]zł. P. J. dołączył odcinek renty ZUS z [...]r., wniosek z dnia [...]r. do Banku o zawieszenie na okres 3 miesięcy spłaty kredytów gotówkowych, prośbę Agencji Reklamowej T. do Naczelnika I Urzędu Skarbowego w [...]o rozłożenie na raty podatku VAT należnego za miesiąc [...]r. Wezwaniem z dnia [...]r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie zobowiązał pełnomocnika wnioskodawcy do przedłożenia, w terminie 7 dni, między innymi: - wyciągów lub wykazów z wszystkich kont bankowych wnioskodawcy, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, - kserokopii decyzji dotyczącej podatku od nieruchomości położonej w [...]przy ul. [...], - dowodów potwierdzających wydatki na utrzymanie domu lub mieszkania w którym skarżący mieszka, oraz ewentualnie innych nieruchomości, z okresu ostatnich trzech miesięcy, - odpisów zeznań podatkowych skarżącego za ostatnie dwa lata podatkowe, - oświadczenia skarżącego, czy oprócz udziałów w agencji reklamowej prowadzi działalność gospodarczą w innym zakresie, - oświadczenia dotyczącego liczby zatrudnionych pracowników, - zaświadczenia z właściwej do spraw opieki jednostki organizacyjnej gminy dotyczącego korzystania z opieki społecznej w okresie ostatnich dwóch lat. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik wnioskodawcy przedłożył kserokopię jego zeznania podatkowego za [...] r., oświadczenie skarżącego, z treści którego wynika, że od [...] r. prowadzi działalność gospodarczą o nazwie PH "N.", a od [...]r., współtworzy z R. T. agencję reklamową, w której ma [...] % udziałów i w której zatrudniona jest jedna osoba. P. J. podał, że w PH "N." zatrudnia 1 ucznia i 2 pracowników (z których jeden od roku przebywa na zwolnieniu lekarskim). Wnioskodawca przedłożył także kopię dwóch zaświadczeń z Banku z dnia [...]r., z których wynika, że skarżący zaciągnął w tym banku następujące pożyczki: - [...]r. kredyt gotówkowy w wysokości [...]zł, a miesięczna rata tego kredytu wynosi [...]zł, - [...]r. kredyt gotówkowy w wysokości [...]zł którego miesięczna rata wynosi [...]zł, - [...]r. kredyt gotówkowy w wysokości [...]zł z miesięczną ratą [...]zł, - [...]r. pożyczka gotówkowa w wysokości [...]zł z miesięczną ratą w kwocie [...]zł. Skarżący przedłożył także wezwanie do zapłaty na kwotę [...]zł za energię elektryczną, dotyczące nieruchomości przy ul. [...]w [...], wyciąg z rachunku karty kredytowej wnioskodawcy za okres [...]r., kserokopię rachunku za gaz wystawionego na nazwisko D. J., dotyczącego adresu ul. [...]w [...]na kwotę [...]zł (z terminem płatności [...]r.), wezwanie do zapłaty kwoty [...]zł na rzecz C. SA, dwa upomnienia z Urzędu Skarbowego dotyczące niezapłaconego podatku VAT za [...]r., wezwanie do zapłaty kwoty [...]zł za energię elektryczną dostarczoną do nieruchomości przy ul. [...]w [...]skierowane do Przedsiębiorstwa Handlowego "N.", oraz zawiadomienie Wspólnoty Mieszkaniowej Nieruchomości przy ul. [...]o stanie salda P. J. na koniec miesiąca [...]r., pismo Powszechnej Spółdzielni Spożywców "P." informujące o Agencję Reklamową o odstąpieniu od umowy najmu powierzchni magazynowej i najmu garażu zlokalizowanych przy [...]oraz wezwanie Agencji Reklamowej do zapłaty kwoty [...]zł. Postanowieniem z dnia 29 listopada 2010 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczony został pełnomocnikowi wnioskodawcy w dniu [...]r. W dniu [...]r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika r.pr. A. B., złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 listopada 2010 r. Zdaniem skarżącego przedstawione dokumenty, jednoznacznie wskazują na ciężką sytuację materialną, w jakiej się znajduje oraz na fakt, iż nie jest w stanie ponieść dodatkowych kosztów sądowych. Dodatkowo problemy zdrowotne uniemożliwiają wykonywanie pracy w należyty sposób, co w rezultacie bardzo obniża zdolność zarobkową skarżącego. Zdaniem P. J. żądanie przez referendarza udzielenia wyjaśnień, których rzekomo nie przedłożył w podanym zakresie nie było konieczne. Skarżący uznał bowiem, iż problemy finansowe, w jakich się obecnie znajduje świadczą o tym, że jest w bardzo trudnej sytuacji. Wyjaśnił, że nie ma możliwości przedłożenia dokumentów o przychodach firmy ze względu na fakt, iż firma obecnie przechodzi kryzys, jak większość firm ukierunkowanych na taką działalność. P. J. podkreślił, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie podał wszystkich wydatków, które stale ponosi, a których istnienie jest oczywiste, np. koszt zakupu jedzenia, środków czystości, lekarstw. Bez pomocy rodziny nie byłby w stanie utrzymać siebie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej jako P.p.s.a,) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3). W myśl art. 246 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskujący o taką pomoc wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Natomiast w zakresie całkowitym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Obowiązek stron ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie wynika z art. 199 P.p.s.a. i dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, jeżeli poniesienie tych kosztów nie będzie wiązało się dla nich z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącego w całości, gdyż wskazane przez niego informacje nie uzasadniają zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie, w jakim sprzeciwiający się tego oczekuje. Podkreślić należy, że z akt sprawy wynika, iż P. J. oprócz agencji reklamowej od [...] r. prowadzi także działalność gospodarczą pod nazwą PH "N.". Z zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej wynika ponadto, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą w trzech lokalizacjach, tj.: [...]. Jednakże we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że nie posiada żadnej nieruchomości, nie wykazał też, by ponosił koszty najmu, czy dzierżawy pomieszczeń, w których prowadzi działalność. Z zeznania podatkowego za [...] r. wynika natomiast, że dochody z działalności gospodarczej wyniosły [...]zł. Ponadto pomimo deklarowanego braku dochodów i trudnej sytuacji materialnej wnioskodawca terminowo reguluje swoje zobowiązania wobec Banku. Mając powyższe na względzie Sąd uznał, iż wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony. W ocenie Sądu sytuacja skarżącego pozwala, by mógł on partycypować częściowo w kosztach postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. W tych okolicznościach, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec, jak na wstępie. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]r., nr [...]utrzymało w mocy decyzję organu I instancji nakładającą na P. J. i R. T. prowadzących działalność gospodarczą pod nazwą Agencja Reklamowa T. karę w wysokości [...]zł za zajęcie bez zezwolenia zarządcy drogi pasa drogowego ul. [...]w [...]przez umieszczenie reklam. P. J. i R. T., reprezentowani przez radcę prawnego, wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na powyższą decyzję. W dniu [...]r. obydwaj skarżący złożyli wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. R. T. w uzasadnieniu wniosku oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i [...] - letnim synem, a jedynym dochodem rodziny jest renta żony wynosząca [...] zł brutto miesięcznie. Wnioskodawca podał, że w spółce z P. J. ma tylko [...] % udziałów, ale spółka jest nierentowna i przynosi straty. Wskazał, że wcześniej prowadził działalność gospodarczą z żoną, jednak z uwagi na uraz kręgosłupa żony po zabiegu operacyjnym, zmuszony był zawiesić działalność. Wnioskodawca oświadczył, że poza samochodem [...]nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, mieszka z rodzicami i nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów, bez uszczerbku w utrzymaniu swoim i rodziny. Wezwaniem z dnia [...]r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie zobowiązał pełnomocnika wnioskodawcy do przedłożenia w terminie 7 dni między innymi: - wyciągów lub wykazów z wszystkich rachunków bankowych wnioskodawcy i jego żony, w tym kont i lokat dewizowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy, - kserokopii decyzji dotyczącej podatku od nieruchomości położonej w miejscowości [...], oraz nieruchomości położonej [...], - dowodów potwierdzających wydatki na utrzymanie domu, w którym skarżący mieszka wraz z rodziną z okresu ostatnich trzech miesięcy, oraz oświadczenia, w jakim zakresie skarżący j jego żona wydatki te ponoszą, - odpisów zeznań podatkowych wnioskodawcy i jego żony za ostatnie dwa lata podatkowe, - oświadczenia skarżącego, czy oprócz posiadania udziałów w agencji reklamowej prowadzi działalność gospodarczą w innym zakresie, - zaświadczenia z właściwej do spraw opieki jednostki organizacyjnej gminy dotyczącego liczby osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz korzystania z opieki społecznej w okresie ostatnich dwóch lat. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik wnioskodawcy przedłożył kserokopię zeznania podatkowego R. T. i jego żony za [...] r. i zestawienie operacji na rachunku bankowym żony wnioskodawcy w okresie [...]r. i jednocześnie wniósł o przedłużenie terminu do złożenia pozostałych dokumentów o kolejne 7 dni. W dniu [...]r. skarżący nadał w urzędzie pocztowym oświadczenie, z treści którego wynika, że w chwili obecnej nie prowadzi działalności gospodarczej, ponieważ opiekuje się żoną, która jest na rencie. Nadto przedłożył dwa skierowane do niego zawiadomienia z Banku, z których wynika, że skarżący zaciągnął dwa kredyty w tym banku. Zadłużenie z tytułu kredytu w [...] na dzień [...]r. wynosiło [...], a zadłużenie z tytułu kredytu w walucie polskiej na dzień [...]r. wynosiło [...]zł. Z zawiadomień wynika także, że w obu kredytach wystąpiła zaległość w spłacie wynosząca odpowiednio [...]zł. R. T. przedłożył skierowane do jego żony (Firma Usługowo-Handlowa S.) wezwanie do zapłaty kwoty [...]zł za dostawę energii elektrycznej oraz wyciąg z rachunku bankowego żony za okres [...]r. Pozostałych dowodów wskazanych w wezwaniu z dnia [...]r. skarżący nie przedłożył. Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2010 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczony został pełnomocnikowi wnioskodawcy w dniu [...]r. W dniu [...]r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika r.pr. A. B., złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 grudnia 2010 r. Zdaniem skarżącego przedstawione dokumenty, jednoznacznie wskazują na ciężką sytuację materialną, w jakiej się znajduje oraz na fakt, iż nie jest w stanie ponieść dodatkowych kosztów sądowych. Zdaniem R. T. żądanie przez referendarza udzielenia wyjaśnień, których rzekomo nie przedłożył w podanym zakresie nie było konieczne. Skarżący uznał bowiem, iż problemy finansowe, w jakich się obecnie znajduje świadczą o tym, że jest w bardzo trudnej sytuacji. Wyjaśnił, że nie ma możliwości przedłożenia dokumentów o przychodach firmy ze względu na fakt, iż firma obecnie przechodzi kryzys, jak większość firm ukierunkowanych na taką działalność. R. T. podkreślił, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie podał wszystkich wydatków, które stale ponosi, a których istnienie jest oczywiste, np. koszt zakupu jedzenia, środków czystości, lekarstw. Bez pomocy rodziny nie byłby w stanie utrzymać siebie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej jako P.p.s.a,) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3). W myśl art. 246 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskujący o taką pomoc wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Natomiast w zakresie całkowitym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Obowiązek stron ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie wynika z art. 199 P.p.s.a. i dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, jeżeli poniesienie tych kosztów nie będzie wiązało się dla nich z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącego w całości, gdyż wskazane przez niego informacje nie uzasadniają zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie, w jakim sprzeciwiający się tego oczekuje. Podkreślić należy, że pomimo deklarowanego braku dochodów oraz oszczędności wnioskodawca z żoną spłacają kredyty bankowe. Jednocześnie analiza przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego żony wnioskodawcy nie potwierdza, by jedynym źródłem utrzymania rodziny była renta żony. Świadczą o tym wpłaty gotówkowe na konto żony, których źródła R. T. nie wskazał. Ponadto, pomimo wezwania, wnioskodawca nie przedłożył kserokopii decyzji dotyczącej podatku od nieruchomości rodziców, ani nie udokumentował wydatków na utrzymanie tej nieruchomości (poza jednym wezwaniem do zapłaty za energię elektryczną skierowanym do jego żony). Powyższe pozwala na uznanie, że wnioskodawca przedłożył tylko wybrane przez siebie dokumenty, mające świadczyć o jego trudnej sytuacji finansowej. Tym samym Sąd uznał, iż wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony. W ocenie Sądu sytuacja skarżącego pozwala, by mógł on partycypować częściowo w kosztach postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tych okolicznościach, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec, jak na wstępie.