III SA/Wa 2026/10

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Golat, po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w nieujawnionych źródłach przychodów za 2004 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie UZASADNIENIE Pismem z dnia 19 lipca 2010 r. M. D., Skarżący w sprawie, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2010 r. w przedmiocie ustalenia zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujacych pokrycia w nieujawnionych źródłach przychodów za 2004 r. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącej Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 82.112 zł. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że nie pracuje oraz nie posiada żadnego majątku, z którego mógłby uiścić chociażby w części należny wpis sądowy. Całość jego aktywów została zabezpieczona przez prokuraturę oraz przez władze skarbowe. Nie ma on możliwości dysponowania własnym mieniem. Podniósł ponadto, że nie posiada żadnych innych źródeł dochodów, z których mógłby opłacić wpis. Wynagrodzenia pełnomocników pokrywa żona (z którą Skarżący pozostaje w rozdzielności majątkowej) ze środków uzyskanych z pożyczek. Argumentował, że konieczność uiszczenia wpisu sądowego zamknie Skarżącemu możliwość skontrolowania decyzji przez niezawisły sąd. Z oświadczeń złożonych przez Skarżącego wynika, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci. Do swojego majątku Skarżący zaliczył dom jednorodzinny o powierzchni użytkowej 250 m². Wskazał ponadto, że posiada rachunek papierów wartościowych prowadzony przez BM WBK BZ, wyceniony w czerwcu 2010 r. na kwotę 3 mln zł, zabezpieczony przez komornika na zlecenie UKS oraz przez prokuraturę. Żona Skarżącego posiada samochód osobowy AUDI S3, rocznik 2008. Rodzina Skarżącego nie uzyskuje żadnych dochodów. Środki umożliwiające funkcjonowanie rodziny pochodzą z pożyczek od przyjaciół. W dniu 8 września 2010 r. referendarz sądowy wezwał Skarżącego do złożenia dodatkowych wyjaśnień oraz nadesłania dokumentów dotyczących jego sytuacji finansowej. W odpowiedzi pełnomocnik Skarżącego udzielił informacji, iż Skarżący za 2009 r. nie składał zeznań podatkowych ani w Polsce, ani za granicą. W załączeniu przesłano wyciągi z rachunków bankowych, wraz z listą zajęć. Wyjaśniono, iż poza środkami zajętymi oraz rzeczami osobistymi Skarżący nie posiada żadnego majątku. Dom przy ul. K. [...] stanowi własność osoby trzeciej, od którego wynajmuje go żona Skarżącego. Obecne wydatki na utrzymanie rodziny ponosi żona Skarżącego. Są to: czynsz 2.000 USD kwartalnie, 1.000 zł na telefony, 3.500 zł na jedzenie oraz środki higieniczne, 3.000 zł na ogrzewanie i energię. Żona Skarżącego w ciągu kliku ostatnich lat otrzymała kilka pożyczek w dolarach za pośrednictwem firmy S.: w dniu 4 marca 2009 r. - 20.000 USD, w dniu 20 czerwca 2007 r. - 99.600 USD, w dniu 1 maja 2007 r. - 50.000 USD, w dniu 11 kwietnia - 24.000 USD. Z zeznania podatkowego za 2009 r. wynika, iż żona Skarżącego uzyskała za ten rok przychód opodatkowany w Polsce w wysokości 14.249,16 zł. Postanowieniem z dnia 12 października 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 25 października 2010 r. dochowując terminu ustawowego Skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu zarzucił postanowieniu sprzeczność z zebranym materiałem dowodowym i obowiązującymi przepisami. Pełnomocnik Skarżącego wskazał, że Skarżący nie posiada obecnie żadnego majątku, którym może swobodnie dysponować. Całość jego aktywów została zajęta na poczet ciążących na Skarżącym zobowiązań albo zabezpieczona przez prokuraturę i organy podatkowe. Łączna kwota zajęć na rachunkach bankowych oraz na rachunku papierów wartościowych przekracza 30 mln PLN. Skarżący nie posiada żadnych źródeł dochodu i pozostaje na utrzymaniu żony, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej. Pełnomocnik wskazał, że to żona Skarżącego utrzymuje dom Skarżącego, a od 2004 r. pokrywa koszty wynagrodzenia pełnomocników reprezentujących Skarżącego w innych postępowaniach. Skarżący nie może prowadzić żadnej działalności, gdyż cały dochód z takiej działalności zostałby zajęty przez organy skarbowe, nie może pożyczyć żadnych pieniędzy, gdyż nikt mu nie pożyczy takich sum. Za błąd w ustaleniach faktycznych uznano także zaliczenie do majątku Skarżącego domu jednorodzinnego w T., podczas gdy należy on do majątku małżonki Skarżącego. Pełnomocnik wskazał, że w sytuacji, gdy to żona Skarżącego od wielu lat pokrywa wszelkie koszty utrzymania domu, rodziny, obrony Skarżącego w innych postępowaniach, nie można wymagać, aby sprzedała ona ostatnie wartościowe składniki majątku jakimi są posiadane przez nią samochód i dom i pokryła wpisy sądowe męża. Pełnomocnik nie zgodził się z wywodami referendarza zawartymi w postanowieniu odnośnie listy pożyczek udzielonych żonie Skarżącego. Wyjaśnił, iż kolejne pożyczki nie były udzielane po wyczerpaniu środków z poprzednich. Wskazał, że po podsumowaniu uzyskanych kwot wystarczą one do dnia dzisiejszego, gdyż sytuacja majątkowa żony Skarżonego w latach 2007 – 2008 była znacznie lepsza, a pożyczki nie były od razu konsumowane. Odnosząc się natomiast do postanowienia Prokuratury Apelacyjnej z dnia [...] maja 2010 r. w sprawie zmiany postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym, pełnomocnik wskazał, że zwolnienie zabezpieczenia na rachunku żony nie oznacza, że w czasie gdy złożono wnioski o udzielenie prawa pomocy na rachunku tym znajdowały się jakiekolwiek środki, które mogłyby być wydatkowane na wpis sądowy. Ponadto pełnomocnik Skarżącego wskazał, że decyzje będące przedmiotem skargi wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 30 ust. 1 zdanie pierwsze, w związku z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w latach 2002-2004 r. i w związku z tym "zaporowa" kwota wpisów sądowych wynika z działań administracji będących wynikiem rażącego naruszenia prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm., dalej: p.p.s.a) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 12 października 2010. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Przechodząc do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy należy podkreślić, że występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od zasady, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy może mieć zatem miejsce w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tegoż artykułu Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. W niniejszej sprawie Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdzając, iż nie uzyskuje dochodu, wszystkie jego aktywa są zablokowane, a wszelkie koszty utrzymania domu i rodziny ponosi żona Skarżącego. W ocenie Sądu przedstawione oświadczenia Skarżącego nie wskazują na to, iż nie jest on w stanie pokryć całości kosztów sądowych w trzech wszczętych postępowaniach sądowoadministracyjnych, w tym w niniejszej sprawie. Z dokumentów o stanie majątkowym Skarżącego, nadesłanych przez pełnomocnika wynika, że choć Skarżący nie pracuje oraz nie posiada majątku, a jego aktywa zostały zabezpieczone przez prokuraturę i organy skarbowe, to miesięczne koszty utrzymania Skarżącego i jego rodziny wynoszą ok. 9000 zł. Do bieżących wydatków ponoszonych przez rodzinę Skarżącego należą: czynsz 2.000 USD kwartalnie, 1.000 zł na telefony, 3.500 zł na jedzenie oraz środki higieniczne, 3.000 zł na ogrzewanie i energię. Wprawdzie koszty utrzymania rodziny ponosi żona Skarżącego, z którą pozostaje on w rozdzielności majątkowej, jednak w ocenie Sądu fakt ten nie ma jednak z uwagi wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, nie ma znaczenia tym bardziej, iż Skarżący wraz z żoną prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Z nadesłanych dokumentów wynika ponadto, że żona Skarżącego posiada dom jednorodzinny o powierzchni 250 m², wartościowy samochód oraz otrzymuje stały dochód (załączone zeznanie PIT-37 za 2009 r. - dochód w wysokości 12 656,54 zł.). Ponadto rodzina Skarżącego otrzymała w miesiącach kwiecień - czerwiec 2007 r. oraz marzec 2009 r. pożyczki w USD w znacznych kwotach). Podkreślić należy również, co wskazano w treści sprzeciwu, iż "nie było tak, że nowych pożyczek udzielano dopiero po wyczerpaniu poprzednich". Z treści sprzeciwu wynika, że pożyczki te nie zostały skonsumowane od razu i że po ich zsumowaniu wystarczą do dnia dzisiejszego, z uwagi na lepszą sytuację majątkową żony Skarżącego w latach 2007-2008 r. Sam Skarżący wskazuje zatem na wolne środki. Ponadto – jak wynika z treści Sprzeciwu - Skarżący nie przebywa w areszcie i uchylono wobec niego zakaz opuszczania kraju. Istnieje zatem możliwość, aby Skarżący podjął działalność zarobkową. Niezrozumiałe jest odnoszenie się w treści sprzeciwu do hipotetycznej sytuacji świadczenia przez Skarżącego pracy na podstawie umowy o pracę i szacowania (zresztą bez podania stosowanych danych) w oparciu o ten tylko wariant – w stanie wolności gospodarczej – okresu zarobkowania przez Skarżącego w celu uiszczenia wpisu. Należy również nadmienić, że Skarżący nie przedstawił dokumentacji np. w postaci orzeczenia o niepełnosprawności, z którego można byłoby wnosić o całkowitej czy też częściowej niezdolności do pracy. W aktach sprawy brak jest również informacji o korzystaniu przez Skarżącego z pomocy publicznej. W treści sprzeciwu nie wskazano jakimi kwotami dysponuje aktualnie Skarżący, a jednocześnie przyznano, że środki otrzymane z pożyczek nie zostały skonsumowane, nie wskazano też jaka jest bieżąca kwota pomocy otrzymywana od przyjaciół. Ponadto z treści postanowienia Prokuratury Apelacyjnej z [...] maja 2010 r. (sygn. akt [...]) w sprawie zmiany postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym wynika, iż uchylono zabezpieczenie na rachunku bankowym żony Skarżącego oraz ograniczono zabezpieczenie dotyczące majątku Skarżącego do zajętych akcji spółki S. S.A. oraz środków zdeponowanych na rachunku bankowym w Monaco. Pełnomocnik w treści sprzeciwu nie wskazał, ile w momencie uchylenia zabezpieczenia na rachunku żony Skarżącego było środków, co w tym zakresie uniemożliwia ocenę. Podkreślić bowiem trzeba, że Sąd nie prowadzi we własnym zakresie postępowania dowodowego celem dokładnego ustalenia składników majątkowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, lecz korzysta z dokumentów przedstawionych przez zainteresowanego. W świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 ust. 1 ppsa, na wnioskodawcy ciąży obowiązek pełnego wykazania zasadności złożonego wniosku. W kontekście zarzutów przedstawionych w sprzeciwie należy ponadto wskazać, że z treści uzasadnienia postanowienia Prokuratury Apelacyjnej z [...] maja 2010 r. (syg. akt [...]) w sprawie zmiany postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym wynika, iż "na obecnym etapie śledztwa możliwa była także rezygnacja z zabezpieczenia majątkowego środków finansowych zgromadzonych na zagranicznych rachunkach bankowych należących do M. D., A. D. i innych podmiotów wymienionych w postanowieniu o zabezpieczeniu majątkowym z dnia 2 lutego 2009 r. ( str. 12 uzasad. )" Odwołując się do brzmienia uzasadnienia postanowienia z 31 maja 2010 r. należy również podnieść, że postanowienie z 2 lutego 2009 r. obejmowało zajęcie środków finansowych zgromadzonych na zagranicznych rachunkach bankowych , posiadanych m.in. przez Skarżącego , w tym w szczególności w szwajcarskich bankach R. Bank AG oraz w E. Bank AG ( str. 6 uzasad. ). W związku z tym , że postanowienie z dnia 3 grudnia 2009 r. nie dotyczyło już przepadku uzykanych korzyści majątkowych , to zajęcia środków finansowych znajdujących się na rachunkach bankowych R. Bank AG oraz w E. Bank AG należących do A. D. Należy ponadto nadmienić, że również w świetle wysokich kosztów utrzymania rodziny, nie można przyjąć, że Skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego. Odnosząc się natomiast do zarzutu kwalifikowanej wadliwości decyzji będącej przedmiotem skargi, zarzut ten nie może być przedmiotem rozpatrzenia w postępowaniu w sprawie zwolnienia od kosztów sądowych, będzie natomiast podlegał rozpatrzeniu na etapie merytorycznego rozpoznania skargi. Wpis od skargi został ustalony na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.