I SA/Lu 761/14

SENTENCJA I SA/Lu 761/14 POSTANOWIENIE Dnia 30 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wiesława Achrymowicz po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za sierpień 2009 r. w zakresie wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. UZASADNIENIE I SA/Lu 761/14 Uzasadnienie Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. przez zwolnienie od kosztów sądowych z uzasadnieniem, że nie jest w stanie zapłacić podatku akcyzowego, jaki wynika z wszystkich decyzji organu podatkowego, łącznie w wysokości 300.000 zł. Dodatkowo wszczęto wobec niego także inne jeszcze postępowania podatkowe, dotyczące podatku od towarów i usług oraz dochodowego. W prowadzonej działalności gospodarczej zatrudnia czterech pracowników, którym wypłaca wynagrodzenie. Gospodarstwo domowe prowadzi żoną i córką. Jego miesięczne dochody wynoszą 5.000 zł brutto miesięcznie, a żony, która prowadzi własną działalność gospodarczą (sklep spożywczy) 2.500 zł brutto miesięcznie. Nie ma żadnego majątku ani oszczędności. W odpowiedzi na wezwanie sądowe, skarżący przedstawił kserokopie deklaracji dla podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do października 2014 r. i wynika z nich, że skarżący w ramach prowadzonej działalności gospodarczej systematycznie, w każdym miesiącu, dokonywał wydatków na zakupy towarów i usług w kwotach rzędu od 200.000 zł do 1.200.000 zł. Nadto, zgodnie z przedłożonymi kserokopiami raportów, dotyczących wysokości miesięcznych zaliczek na podatek dochodowy za miesiące od stycznia do października 2014 r., skarżący uzyskiwał przychód na poziomie od 900.000 zł do 9.000.000 zł. Referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 10 października 2014 r., odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący złożył sprzeciw. Podkreślał, że łączna kwota wpisów sądowych we wszystkich sprawach, zainicjowanych jego skargami, to 7.000 zł. Zwracał uwagę, że są prowadzone wobec niego także inne jeszcze postępowania podatkowe, dotyczące podatku od towarów i usług oraz dochodowego. Sytuacja majątkowa jego żony nie może być brana pod uwagę z powodu faktycznej separacji. Konieczność poniesienia kosztów sądowych zagrozi płynności finansowej prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, uniemożliwi bieżące wypłacanie wynagrodzeń pracownikom oraz uiszczanie należności z tytułu ZUS czy podatków. W rezultacie sprzeciwu, postanowienie z dnia 10 października 2014 r. utraciło moc. Wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd. Stanowi o tym art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 ze zm. - dalej jako p.p.s.a.). Wniosek skarżącego zawiera żądanie osoby fizycznej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w rozumieniu art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie skarżący powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy przytoczyć i w pełni podzielić stanowisko prawne, zgodnie z którym ciężar dowodu zaistnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z obowiązującą doktryną z użycia w powołanych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, o której mowa w powołanym przepisie, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy (II FZ 236/08). Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1, § 2 p.p.s.a. należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa (II FZ 101/09). Skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu (GZ 146/04). Prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP), ma umożliwić realizację swoich praw na drodze sądowej stronom nieposiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W związku z tym w procesie badania istnienia przesłanek z art. 246 § 1, § 2 p.p.s.a. sąd powinien mieć na względzie przede wszystkim czy orzeczenie odmowne nie będzie pozostawało w sprzeczności z tą zasadą (FZ 178/08). Opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (FZ 478/04). Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (FZ 160/08). Oceniając zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi (II FZ 80/09). Powołane orzeczenia dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl i w Systemie informacji prawnej LEX. W okolicznościach rozpatrywanego wniosku, w ocenie sądu, nie ma żadnych podstaw by przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie kosztów sądowych. Przede wszystkim trzeba zwrócić uwagę na znaczną wysokość wykazywanych przez skarżącego przychodów w kolejnych miesiącach 2014 r. Dla przyznania prawa pomocy istotny jest właśnie uzyskiwany przychód z działalności gospodarczej, bo to on dawał skarżącemu realną możliwość zgromadzenia środków na ponoszenie kosztów sądowych. Postępowanie podatkowe zostało wszczęte w kwietniu 2014 r. Okoliczność, że skarżący przeznaczał uzyskany przychód na inne cele (w każdym kolejnym miesiącu 2014 r. wysokość kosztów podatkowych była zbliżona do wysokości wykazywanego przychodu), nie daje podstaw do zwolnienia skarżącego obecnie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Każdy przedsiębiorca, podejmując decyzję o wydatkach, powinien (w rozumieniu obowiązku) mieć na uwadze konieczność gromadzenia środków na ewentualne postępowania sądowe, wynikające z prowadzonej działalności. Ocena sytuacji materialnej skarżącego z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy musi uwzględniać nie tylko to czy ma on aktualnie środki na koszty sądowe na koncie, czy w kasie, czy ma majątek, ale również czy podejmował i podejmuje wszelkie niezbędne działania celem pozyskania środków finansowych niezbędnych dla ponoszenia kosztów sądowych, czy uwzględniał ewentualny obowiązek ponoszenia takich kosztów przy podejmowaniu decyzji o wydatkach w działalności gospodarczej. W tym zakresie jak najbardziej adekwatne jest stanowisko w sprawie sygn. II FZ 796/14 (por. www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w myśl którego osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. W rozpoznawanej sprawie, uwzględniwszy zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, nie sposób zasadnie przyjąć, że skarżący wykazał istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący aktualnie wykazuje wyłącznie brak środków na zapłatę kosztów sądowych, co jeszcze nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Istotne jest bowiem to, że nie wykazał, aby taki stan rzeczy był powodowany przyczynami od niego niezależnymi, pozostającymi poza jego wolą. Wobec tego, co do zasady, brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przerzucania kosztów sądowych, wymaganych w tej sprawie, na innych podatników poprzez ich pokrycie ze środków publicznych. Skarżący bowiem, wcześniej posiadane środki finansowe, odpowiednio wysokie, przeznaczył na inne cele. W takiej sytuacji należy dojść do wniosku, że skarżący, obiektywnie rzecz biorąc, co najmniej miał realną możliwość uzyskania środków na pokrycie kosztów sądowych, także gdy uwzględnić pozostałe sprawy zawisłe przed sądem. Natomiast ponoszenie wydatków w działalności gospodarczej prowadzi do stwierdzenia, że wykazywany aktualnie brak środków na koszty sądowe jest konsekwencją postawy samego skarżącego, nie zaś czynników od niego obiektywnie niezależnych. Sąd nie podziela zapatrywania skarżącego, by obowiązek ponoszenia kosztów sądowych miał go nie dotyczyć dlatego, że swoje wcześniejsze przychody przeznaczył na inne cele, bez uwzględnienia, że prowadzone postępowanie podatkowe w realnej perspektywie może spowodować konieczność wystąpienia na drogę sądową, co wiąże się z kosztami. Takie postępowanie skarżącego, w ocenie sądu, nie uzasadnia przerzucenia ciężaru kosztów sądowych na współobywateli, a tym samym uprzywilejowanego traktowania skarżącego (prawo pomocy należy postrzegać w kategoriach przywileju przyznawanego stronie skarżącej), który przy ponoszonych wydatkach pomija obowiązek ponoszenia kosztów sądowych, by następnie twierdzić, że nie może ich ponieść, bo nie ma ani środków finansowych, ani majątku. Na gruncie przesłanek, warunkujących przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, istotne znaczenie ma jakim mieniem i środkami skarżący dysponował wcześniej, jak nimi rozporządzał. Podsumowując, skarżący w swojej argumentacji, co do zasady, pomija, że z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy istotne są: z jednej strony, brak środków, na którym wyłącznie koncentruje się skarżący oraz, z drugiej strony, wykazanie, że pomimo podjęcia niezbędnych działań, skarżący w sposób obiektywny nie był i nie jest w stanie zgromadzić środków koniecznych na poczet wymaganych kosztów sądowych, co z kolei skarżący pozostawia poza zakresem swojej uwagi. W konsekwencji, zdaniem sądu, obecnie wykazywany brak majątku, środków finansowych, nie może być przyjęty za jedyny i wystarczający powód dla przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Warto też zwrócić uwagę na niekonsekwencję skarżącego w opisywaniu swojej sytuacji rodzinnej. W treści urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wyjaśnił on, że z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, a następnie w sprzeciwie powołuje się już na stan faktycznej separacji z żoną. Wobec powyższego, uznając, że nie zaistniały przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.