III SA/Gl 1678/09

SENTENCJA Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. UZASADNIENIE Wraz z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia do wyroku zapadłego w przedmiotowej sprawie, skarżący T.P. złożył wniosek o prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, skarżący oświadczył, że jego obecna sytuacja finansowa nie uległa poprawie – w stosunku do jego sytuacji finansowej z początku roku (postanowieniem referendarza sądowego z dnia 29 kwietnia 2010 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy w części, zwolniono go mianowicie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi). Strona nie posiada oszczędności, ani nie osiąga dochodów, które pozwoliłyby jej na pokrycie kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, że nie jest możliwe reaktywowanie prowadzonej przez niego uprzednio działalności gospodarczej, a oferty pracy, które zostały mu przedstawione w urzędzie pracy okazały się nieaktualne. Obecnie skarżący zamieszkuje u swoich rodziców i korzysta z ich pomocy, oraz z pomocy znajomych. Strona nie może liczyć na pomoc swojej żony, ponieważ z wniosku żony ustanowiony został ustrój małżeńskiej rozdzielności majątkowej. Małżonka skarżącego prowadzi przedsiębiorstwo, jednak sytuacja finansowa tego przedsiębiorstwa nie jest mu znana. Wnioskodawca zobowiązany jest łożyć na utrzymanie trójki dzieci, które obecnie zamieszkują z jego żoną. Faktycznie jednak, z uwagi na brak dochodów, ciężar utrzymania wspólnych dzieci spoczywa na żonie strony. Skarżący ma troje dzieci: S. ([...] lat), M. i J. ([...] lat). Nie pozostaje jednak we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Strona została wezwana zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 23 listopada 2010 r. do uzupełnienia danych, na które powołała się we wniosku, poprzez wykazanie swojego aktualnego stanu majątkowego. Wezwanie to miało na celu zobrazowanie aktualnej i rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Ponadto, wezwanie to miało także na celu wyjaśnienie istotnej dla analizy stanu majątkowego skarżącego kwestii: ustalenia, jaka jest aktualna sytuacja majątkowa żony skarżącego, z którą pozostaje przecież (według swojego oświadczenia) jedynie w separacji faktycznej. Wnioskodawca został mianowicie wezwany między innymi o: - nadesłanie aktualnego zaświadczenia wystawionego przez właściwy urząd pracy, potwierdzający fakt, że skarżący jest nadal osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, dla którego brak jest stosownych ofert zatrudnienia; - sprecyzowanie, kto i w jakiej wysokości ponosi koszty utrzymania nieruchomości wskazanej we wniosku, jako miejsce zamieszkania skarżącego; - udokumentowanie, że skarżący nie figuruje aktualnie w ewidencji osób prowadzących działalność gospodarczą; - nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez ZUS, potwierdzającego, że w okresie ostatnich 6 miesięcy nie były odprowadzane za skarżącego składki na ubezpieczenie społeczne; - przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; - nadesłania aktualnego oświadczenia złożonego przez członków najbliższej rodziny skarżącego w przedmiocie pokrywania kosztów jego utrzymania oraz udzielania pomocy finansowej ze wskazaniem jej rodzaju, zakresu i wysokości; - przedłożenia odpisów składanych w ciągu ostatnich trzech miesięcy w związku z prowadzoną przez żonę skarżącego działalnością gospodarczą deklaracji VAT, a także prowadzonych za wskazany okres ksiąg handlowych bądź podatkowej księgi przychodów i rozchodów oraz ewidencji środków trwałych; - przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez żonę skarżącego (zarówno prywatnych, jak i związanych z prowadzoną działalnością), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - przedłożenia odpisu bądź kserokopii złożonego przez żonę skarżącego za 2009 r. zeznania podatkowego lub zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości osiągniętego w 2009 r. dochodu lub wysokości poniesionej straty; - nadesłania odpisów bądź kserokopii dokumentów obrazujących wysokość wydatków ponoszonych miesięcznie przez żonę skarżącego z tytułu utrzymania domu w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon, podatek od nieruchomości, itd. W zakreślonym terminie strona skarżąca nadesłała jedynie część dokumentów, o które była wzywana. W piśmie przewodnim z dnia 1 grudnia 2010 r., strona oświadczyła, że jest osoba bezrobotną, jednak nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. Skarżący korzysta nieodpłatnie z nieruchomości położonej w W., tą nieruchomość wskazał, jako swoje miejsce zamieszkania na urzędowym formularzu wniosku PPF. W zamian za nieodpłatne korzystanie z tej nieruchomości, skarżący sprawuje "opiekę" nad tą nieruchomością. W nieruchomości tej zamieszkują również A.P. i K. P. (przebywają oni obecnie w Niemczech) oraz S.W. (przebywa w B.). W piśmie tym, skarżący ponownie oświadczył, że pozostaje ze swoją żoną w separacji faktycznej i z tego powodu, żona odmówiła skarżącemu udostępnienia wszelkich dokumentów związanych z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą, wyciągów z jej rachunków bankowych, zeznań podatkowych oraz wszelkich dokumentów, które obrazują wysokość miesięcznie ponoszonych przez nią wydatków na utrzymanie jej samej oraz dzieci. Do pisma tego, wnioskodawca dołączył: potwierdzenie zameldowania pod wskazanym przez siebie jako miejsce zamieszkania adresem, zaświadczenie stwierdzające, że nie figuruje on w stosownej ewidencji, jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, kserokopię zestawienia zbiorczego dokonanych operacji za okres od dnia [...] 2010 r. do dnia [...] 2010 r. w "A", oraz oświadczenie M. i L. P. (swoich rodziców) o udzielanej skarżącemu pomocy pieniężnej w kwocie [...] zł miesięcznie w zakresie codziennego wyżywienia oraz ubioru. W piśmie przewodnim skarżący stwierdził jednocześnie, że prosi o przedłużenie terminu do złożenia dokumentów, co do których złożył wniosek o ich wydanie, a do tej pory nie zostały jeszcze mu wydane (zaświadczenie ZUS o nie odprowadzaniu za skarżącego w okresie ostatnich sześciu miesięcy składek na ubezpieczenie społeczne). Do tej pory nie wpłynęły jednak do niniejszej sprawy żadne dokumenty. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy zażądał jedynie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek ten, obejmował więc jedynie żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku T.P., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W tym miejscu należy stwierdzić, że wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie przedkładając jednocześnie kompletu dokumentów, które pozwalałyby na dokonanie wszechstronnej analizy żądania zawartego we wniosku. Do dokonania takiej analizy z pewnością nie wystarczają tylko te dokumenty, które wnioskodawca nadesłał. Przyznanie prawa pomocy jest mianowicie możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej aktualnej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące środków, którymi strona dysponuje. Dopiero porównanie źródeł finansowych, którymi wnioskodawca może dysponować pozwala na stwierdzenie, czy ma on dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednak to obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący w ogóle nie udowodnił, aby znajdował się rzeczywiście w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Strona nie odpowiedziała na żądanie przedłożenia dokumentów obrazujących całokształt sytuacji majątkowej swojej żony. Wprawdzie w małżeństwie skarżącego obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej, jednak małżeństwo to trwa, nie orzeczono separacji, ani też małżeństwo to nie zostało rozwiązane. Powoływanie się na fakt separacji "faktycznej", czyli nie orzeczonej przez Sąd nie ma w tym przypadku znaczenia. W tym kontekście należy uznać, że skarżący nie wykazał, aby jego wniosek zasługiwał na uwzględnienie zgłoszonego żądania. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że skarżący nie przedłożył stosownego zaświadczenia z ZUS, potwierdzającego fakt, że nie odprowadzano za niego stosownych składek na ubezpieczenie społeczne w ciągu ostatnich sześciu miesięcy. Skarżący oświadczył, że jest osobą bezrobotną, jednak nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, jako osoba bezrobotna. Już w tym zakresie skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że nie osiąga on jednak w rzeczywistości żadnego dochodu. Status osoby bezrobotnej nie został przez skarżącego udowodniony, jak również nie wykazał on, że nie odprowadzano za niego składek na ubezpieczenie społeczne. Skarżący nie wykazał nawet w przybliżeniu jakie są koszty jego miesięcznego utrzymania. Jednocześnie skarżący nie wykazał również jaki jest rzeczywisty stan majątkowy jego żony, nie nadsyłając żadnych dokumentów w tym zakresie. Skarżący jedynie stwierdził, że pozostaje ze swoją żoną w ustroju rozdzielności majątkowej. Stosownie do art. 255 P.p.s.a., wskazanym zresztą w cytowanym w wezwaniu referendarza sądowego, skierowanym do skarżącego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Bezsprzecznie, rozpatrywane wezwanie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć z tym, że swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Zaznaczyć również należy, że wezwanie w tej materii wystosowano do skarżącego, mimo iż już na urzędowym formularzu wniosku PPF, w jego uzasadnieniu, powołał się na umowę wyłączającą wspólność majątkową w jego małżeństwie (czyli istnienie w małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej). Okoliczność ta nie ma jednak znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym bardziej, że ustrój rozdzielności majątkowej małżonków, nie wyłącza zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Niezależnie od ustroju majątkowego, który obowiązuje w danym związku małżeńskim, oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Jak wyżej wskazano, brak w aktach jakichkolwiek dokumentów, których analiza umożliwiłaby dokonanie oceny sytuacji majątkowej współmałżonka wnioskodawcy. Tymczasem, uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.