I SA/Wr 1401/12

SENTENCJA Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 31 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za październik 2010 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. UZASADNIENIE W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 212 zł M. P. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania wskazała na swoją bardzo trudną sytuację finansową oraz zaległości w regulowaniu jej powstałych w ramach prowadzonej w zakresie obrotu paliwami ciekłymi działalności gospodarczej zobowiązań, w tym podatkowych w kwocie 16.555,80 zł. Podała, że bank A Filia w L. wypowiedział jej umowę o prowadzenie rachunku bankowego, natomiast prowadzone wobec niej egzekucje z tytułu zaległości w płaceniu składek na ubezpieczenie społeczne doprowadziły do zajęcia rachunku bankowego prowadzonego przez B SA, co uniemożliwia jej dokonywanie wypłat i uiszczenie kwoty wpisu sądowego w sprawie. Argumentowała także regulowanie czynszu za pomieszczenia biurowe w kwocie 870,84 zł miesięcznie oraz opłat za media, wyklucza poniesienie ciężaru wpisu sądowego od skargi bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawca wskazał, że wspólne gospodarstw domowe prowadzi z mężem i dwoma synami i utrzymuje je ze swojego dochodu z działalności gospodarczej w kwocie 2.788 zł (brutto). Z przedstawionych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie do akt sprawy dokumentów wynika, ponad wcześniej podane fakty, że w roku 2011 skarżąca uzyskała z działalności gospodarczej dochód w kwocie 10.190,19 zł (przy przychodzie w kwocie 671.905,84 zł), natomiast jej mąż nie uzyskuje dochodu. We wrześniu, październiku i listopadzie 2012 r. skarżąca dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o łącznej wartości odpowiednio 109.835 zł, 74.371 zł i 31.960 zł oraz nabyła towary i usługi za kwotę odpowiednio 74.837 zł, 47.449 zł i 50.144 zł. Skarżąca ma również rachunek bankowy w Banku C SA, na który wpływają świadczenia z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, na rachunku bankowym skarżącej, prowadzonym dla potrzeb jej działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą PPHU D Sklep Wielobranżowy w okresie od września do listopada 2012 r. dokonywane były transakcje opłacania abonamentu telewizji cyfrowej w kwocie 600,81 zł (operacja z dnia 5 września 2012 r.), spłaty zadłużenia na karcie kredytowej syna skarżącej w kwocie 120 zł (operacja z dnia 10 września 2012 r.), regulowania należności z tytułu usług telekomunikacyjnych świadczonych na rzecz męża skarżącej w kwocie 111.13 zł (operacja z dnia 1 października 2012 r.), natomiast z prywatnego rachunku bankowego skarżącej dokonywane były przelewy na rzecz towarzystwa ubezpieczeń na życie (operacja z dnia 10 października 2012 r.) na kwotę 300 zł. Nadto skarżąca spłaca kredyt bankowy; jej mąż nie pracuje i nie osiąga żadnego dochodu. Z urzędu wskazać należy, że w sprawach aktualnie zawisłych przed Sądem ze skarg M. P. pod sygn. akt od I SA/Wr 1400/12 do I SA/Wr 1405/12 została ona wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w łącznej kwocie 1.722 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobowiązania cywilno-i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego wynikające z przedstawionych przez stronę dokumentów uszczuplenie jej zasobów w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz na podstawie doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, tj., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Po pierwsze wskazać należy, iż prowadzenie działalności gospodarczej na skalę odpowiadającą kwocie przychodów skarżącej z tego tytułu w roku 2011 oraz kwocie jej obrotów we wrześniu, październiku i listopadzie 2012 r., bez względu na jej wynik, bez zabezpieczenia środków finansowych przeznaczonych na koszty postępowań sądowych związanych z tą działalnością jest konsekwencją samodzielnej decyzji wnioskodawcy i obciąża jego zdolność wszczynania postępowań sądowych dotyczących jego indywidualnego interesu prawnego o charakterze publicznym i cywilnym poprzez uiszczanie opłat sądowych proporcjonalnych do wartości dochodzonych praw i roszczeń związanych z prowadzoną działalnością. Istotne jest także dalsze prowadzenie przez stronę skarżącą tej działalności bez zabezpieczenia środków na wyżej wskazane opłaty. Brak takiego zabezpieczenia wynikający z autonomicznej decyzji skarżącego w zakresie planowania wydatków nie może, w ocenie referendarza sądowego, prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jego indywidualnego interesu prawnego. Po drugie, zdaniem referendarza sądowego nie może odnieść zamierzonego przez wnioskodawcę skutku argumentacja dotycząca prowadzenia w stosunku do niego postępowania egzekucyjnego, mimo którego skarżąca wykonuje działalność gospodarczą i to na dużą, wynikającą z przedłożonych deklaracji VAT, skalę. Wielkości uzyskiwanych z tego tytułu kwot pozwalają na przyjęcie, że w ramach środków pieniężnych, którymi obraca skarżąca, jest ona w stanie wygospodarować kwoty niezbędne do zaoszczędzenia kwoty 1.772 zł koniecznej do poniesienia kosztów sądowych aktualnie na niej ciążących i to bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącej i jej rodziny. Po trzecie, zaznaczyć trzeba, że wśród wydatków ponoszonych z dostępnych skarżącej środków pieniężnych znajduje się kwota 600 zł przeznaczona na abonament telewizji cyfrowej oraz kwota 300 zł składki na ubezpieczenie na życie. Referendarz sądowy, bazując na zasadach doświadczenia życiowego, nie uznał tych wydatków w całości za konieczne w utrzymaniu gospodarstwa domowego skarżącej, w szczególności w trudnej sytuacji ekonomicznej tego gospodarstwa domowego, uzasadniającej uzyskiwanie wsparcia z pomocy społecznej. Ocena ta jest tym bardziej uzasadniona, że rezultatem ponoszenia tych wydatków, tj. brakiem środków pieniężnych, skarżąca obciążyć chce budżet Państwa, a w rezultacie pozostałych podatników. W tym kontekście aktualne pozostaje stwierdzenie, iż ocena realizacji przesłanek zwolnienia z kosztów sądowych wymaga uwzględnienia poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy – przeniesiony zostanie ciężar zwolnienia. Reasumując, w sytuacji majątkowej wynikającej oświadczeń skarżącej oraz dokumentów złożonych do akt sprawy, referendarz sądowy ocenił, że poniesienie przez skarżącą opłat sądowych w łącznej kwocie 1.772 zł nie spowoduje uszczerbku w koniecznym utrzymaniu jej czteroosobowego gospodarstwa domowego. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ziszczenia się w jej sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy.