I SA/Wa 700/17

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska WSA Elżbieta Lenart Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z [...] lutego 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania M. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] grudnia 2016 r. nr [...] o odmowie przyznania odwołującemu się pomocy finansowej w październiku 2016 r. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Wnioskiem z [...] października 2016 r. M. S. wystąpił do Prezydenta [...] o przyznanie mu pomocy materialnej na miesiąc październik 2016 r. wraz z wyrównaniem za wszystkie miesiące począwszy od lutego 2003 r., za które takiej pomocy mu odmówiono. W związku z powyższym podaniem, pismem z [...] listopada 2016 r. organ zwrócił się do wnioskodawcy o nawiązanie kontaktu z Ośrodkiem Pomocy Społecznej celem ustalenia terminu przeprowadzenia z nim rodzinnego wywiadu środowiskowego. Powyższe wezwanie (doręczone skarżącemu [...] listopada 2016 r.) pozostało bez odpowiedzi. Bez reakcji strony pozostały także kolejne pisma organu z [...] listopada 2016 r. r. (doręczone [...] grudnia 2016 r.), którym poinformowano go o nowym terminie zakończenia postępowania, jak tez treści wskazanego wyżej wezwania. W tym stanie sprawy, Prezydent [...] decyzją z [...] grudnia 2016 r. odmówił przyznania M. S. pomocy finansowej w miesiącu październiku 2016 r. . W motywach tej decyzji organ wskazał na podejmowane bezskuteczne próby kontaktu z wnioskodawcą zmierzające do przeprowadzenia z nim rodzinnego wywiadu środowiskowego, będącego koniecznym elementem postępowania dowodowego w sprawach o przyznanie pomocy społecznej, na podstawie którego ustala się sytuację osobistą rodzinną i dochodową osoby wnioskującej o tę pomoc, co umożliwia określenie formy i wysokości pomocy. Podnosił jednocześnie, że zgodnie z art. 107 ust. 4a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. – o pomocy społecznej (Dz.U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.) niewyrażenie zgody na przeprowadzenie takiego wywiadu, stanowi podstawę odmowy przyznania świadczenia. Nienawiązanie zaś kontaktu z pracownikiem socjalnym w celu ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu należy, zdaniem organu, ocenić jako odmowę jego przeprowadzenia. Prezydent wskazał przy tym, że ostatni wywiad środowiskowy z wnioskodawcą przeprowadzony został [...] maja 2013 r. i ze względu na upływ czasu nie może stanowić podstawy do oceny jego aktualnej sytuacji życiowej. Niezależnie od powyższego zwracał uwagę na przysługujące M. S. świadczenia z [...], których z nieznanych przyczyn nie odbiera, a mógłby z nich samodzielnie zabezpieczać własne potrzeby bytowe. W krańcowej części uzasadnienia wyjaśnił nadto, że wniosek w części w jakiej dotyczy przyznania i wypłaty wyrównania zasiłku stałego za okres od lutego 2003 r. został rozpoznany postanowieniem z [...] listopada 2016 r. Od decyzji tej M. S. wniósł odwołanie, w następstwie rozpoznania którego Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] decyzją z [...] lutego 2017 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podzielając podniesioną w niej argumentację, iż brak współdziałania strony z pracownikiem socjalnym, może stanowić samodzielną podstawę odmowy przyznania pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Taki zaś brak współdziałania miał zdaniem Kolegium miejsce w rozpoznawanej sprawie. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] M. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosząc, że przywołane w niej argumenty zawierają kłamstwa i oszczerstwa za wyjątkiem informacji o dodatku mieszkaniowym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest niezasadna. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz.U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.); przywoływana dalej jako: "u.p.s.", które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej, w tym między innymi świadczeń pieniężnych w formie zasiłków (celowych, celowych specjalnych, okresowych bądź stałych). Celem pomocy społecznej jest zaś, w myśl art. 2 ust. 1 tej ustawy, umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc ta ma charakter subsydiarny, a osoby występujące o nią są - jak trafnie zauważały organy - obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, co wynika wprost z art. 4 u.p.s. Brak natomiast współdziałania osoby wnioskującej o pomoc z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, o czym z kolei stanowi art. 11 ust. 2 tej ustawy. W orzecznictwie sądowym podkreśla się przy tym, że jedną z postaci braku owego współdziałania jest odmowa lub uniemożliwienie pracownikom socjalnym przeprowadzenia środowiskowego wywiadu rodzinnego w miejscu zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej (por. wyrok NSA z 24 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 2053/10, Lex nr 990216). Pogląd ten skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. Jasne jest bowiem, że w takim przypadku organ nie jest w stanie prawidłowo ustalić rzeczywistej sytuacji materialno-bytowej wnioskodawcy, od której zależy w myśl art. 3 ust. 3 tej ustawy zarówno rozmiar jak i forma udzielanej pomocy. Z kolei art. 106 ust. 4 u.p.s. wprost ustanawia wymóg jego przeprowadzenia przed wydaniem decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia. To na podstawie przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje bowiem analizy i oceny sytuacji danej osoby i formułuje wnioski z niej wynikające stanowiące podstawę planowania pomocy. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga więc od strony szczególnej aktywności, gdyż z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi. Znaczenie wywiadu w postępowaniu z zakresu pomocy społecznej potwierdza dodatkowo art. 107 ust. 4a u.p.s. stanowiąc, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej Obowiązkiem zatem skarżącego, jako osoby wnioskującej o przyznanie pomocy ze środków publicznych, było poddanie się rodzinnemu wywiadowi środowiskowemu, zaś uniemożliwienie jego przeprowadzenia uprawniało organy do odmowy przyznania oczekiwanej przezeń pomocy. Taka właśnie sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Skarżący bowiem wszelkie próby nawiązania z nim kontaktu w celu przeprowadzenia wywiadu zignorował. Poczynione zaś w tym zakresie przez organy ustalenia stanu faktycznego – wbrew temu co sugeruje skarżący zarzucając organom "same kłamstwa i oszczerstwa"- znajdują pełne odzwierciedlenie w znajdujących się w aktach pismach organu pomocy społecznej kierowanych do skarżącego (wskazanych w części historycznej niniejszego uzasadnienia), jak też w treści odwołania skarżącego od decyzji wydanej w pierwszej instancji, gdzie wprost wyraził on stanowisko, iż "jakiekolwiek wywiady nie będą już możliwe ze względu na niebezpieczeństwo dokonania prowokacji przez pracownika socjalnego z OPS". W tej sytuacji zarówno decyzja Prezydenta [...] o odmowie przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy, jak też utrzymująca ją w mocy decyzja Kolegium odpowiadają prawu, a skarga jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegać musi oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369).