I SA/Bd 811/13

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. i W. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. i W. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009r. postanawia: 1. zwolnić skarżących z ½ wpisu od skargi 2. w pozostałej części odmówić zwolnienia od kosztów sądowych UZASADNIENIE W dniu 25 października 2013r. do wpłynął Sądu na urzędowym formularzu wniosek J. K. i W. K. (skarżący) o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy podali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką, którego miesięczny dochód brutto wynosi 4 173 zł. Na kwotę tę składa się dochód J. K. z tytułu umowy o pracę w wysokości 1 600 zł a także dochód W. K. z tytułu renty w wysokości 973 zł oraz z tytułu umowy o pracę zawartej do 30 listopada 2013r. w wysokości 1 600 zł. Córka M. K. nie uzyskuje dochodów. W uzasadnieniu wniosku skarżący podali, że W. K. jest inwalidą drugiej grupy z powodu przebytej operacji serca (tętniak aorty, wszczepienie zastawki aortalnej). Stale przyjmuje leki kardiologiczne i psychiatryczne, co stanowi obciążenie budżetu domowego. Jako majątek nieruchomy wskazali mieszkanie o pow. 36 m². Poza tym nie posiadają oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Do wniosku załączyli kserokopie: umów o pracę J. K. oraz W. K., a także decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. o przeliczeniu renty W. K.. Zarządzeniem z dnia 31 października 2013r. referendarz sądowy wezwał skarżących do nadesłania dokumentów oraz oświadczeń obrazujących ich sytuację finansową i majątkową. W odpowiedzi wnioskodawcy przesłali kserokopie zeznań podatkowych za lata 2011-2012, wyciągi z rachunków bankowych skarżących oraz córki za 3 ostatnie miesiące oraz rachunki i faktury dokumentujące wydatki związane z utrzymaniem domu i zakupem lekarstw. Ponadto oświadczyli, że posiadają samochód [...], rocznik 2004, o wartości około 10 000 zł. Postanowieniem z dnia 22 listopada 2013r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie skarżący złożyli sprzeciw. Podali, że ich źródło dochodu nie jest stałe, z uwagi na prowadzone przeciwko nim postępowanie egzekucyjne oraz konieczność utrzymania studiującej córki. Odnosząc się do podniesionego w postanowieniu referendarza argumentu, że na rachunku bankowym na dzień 07 listopada 2013r. dostępne były środki pieniężne w wysokości 3 371,99 zł skarżący wskazali, że w ciągu kilku następnych dni wydatkowali je na opłaty i prowadzenie gospodarstwa domowego. Ponadto zarzucili, że referendarz nie wziął pod uwagę ich stanu zdrowia, który powoduje konieczność zakupu lekarstw, co przyczynia się do ponoszenia wyższych niż przeciętne wydatków związanych z utrzymaniem się. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do regulacji art. 245 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z wniosku, strona ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wyraźnie wynika, iż jedynym kryterium, jakim kieruje się Sąd rozpatrując wniosek strony w tym przedmiocie są możliwości zarobkowe i sytuacja finansowa strony. Celem instytucji prawa pomocy jest wsparcie tych osób, których sytuacja majątkowa jest taka, że nie są one w stanie same ponieść kosztów toczącego się postępowania, a to pozbawiłoby je możliwości skorzystania z konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Podkreślenia wymaga fakt, iż przesłanką do zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak wolnych środków finansowych na ich opłacenie, czyli oszczędności, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony i jej rodziny. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 214 § 1 p.p.s.a do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wniósł do Sądu pismo podlegające opłacie. Zgodnie z § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wpis od skargi na decyzję, biorąc pod uwagę przedmiot zaskarżenia, w rozpatrywanej sprawie wynosi 565 zł. Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy wskazać należy, że jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz pozostałych dokumentów zgromadzonych w sprawie, skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z niepracującą córką, którego łączny miesięczny dochód brutto z tytułu świadczenia rentowego oraz umów o pracę stanowi kwota 4 173 zł. Jako majątek nieruchomy skarżący wskazali mieszkanie o pow. 36 m². Oświadczyli, że nie posiadają oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Są natomiast właścicielami samochodu osobowego o wartości około 10 000 zł. Z przedłożonych kserokopii zeznań podatkowych za lata 2011-2012 wynika, że w 2011r. wnioskodawcy uzyskali dochód w kwocie 17 800,88 zł, a w 2012r. 18 221,16 zł. Przeciętna miesięczna kwota wydatków ponoszonych przez skarżących wynosi około 763 zł (czynsz za mieszkanie 328,52 zł, telefon 84,90 zł, bilet miesięczny skarżącej oraz córki łącznie 120,40 zł, energia elektryczna 140,14 zł, wydatki na zakup lekarstw 88,98 zł). W opisanej wyżej sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawców Sąd uznał, że opłacenie pełnego wpisu sądowego, który w niniejszej sprawie wynosi 565 zł, naraziłoby ich na doznanie uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Sąd miał na uwadze okoliczność, że W. K. jest osobą schorowaną, wymagającą leczenia, co wiąże się z dodatkowymi stałymi kosztami. Poza tym na utrzymaniu skarżących pozostaje niepracująca córka, która podjęła studia, co również wiąże się z dodatkowymi wydatkami. Sąd uznał jednakże, że skarżący są w stanie ponieść koszty postępowania w części, tym bardziej, że na obecnym etapie i przy uwzględnieniu zwolnienia od połowy wpisu od skargi koszty te będą wynosiły 283 zł. W ocenie Sądu, uiszczenia połowy wpisu sądowego nie naraża skarżących na pogorszenie warunków bytowych. Należy podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżących odgrywa fakt, że posiadają oni stałe źródło dochodów w postaci wynagrodzenia za pracę oraz renty, zatem w ocenie Sądu są stanie zgromadzić kwotę 283 zł potrzebną do uiszczenia wpisu, a tym samym przy częściowym zwolnieniu od kosztów nie zostaną pozbawieni prawa do sądu. W związku z powyższym Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a.