I SA/Wa 2408/19

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu M. G. od decyzji [...] P. z dnia [...] września 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala sprzeciw. UZASADNIENIE [...] w P. decyzją z [...] września 2019 r., nr [...]uchyliło na podstawie art. 138 § 2 kpa. decyzję Burmistrza Miasta S. z [...] sierpnia 2019 r., nr [...] . Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny sprawy. M. G. wystąpiła o ustalenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad jej niepełnosprawną matką Z. G. . Wskazanym uprzednio orzeczeniem Burmistrz Miasta S. odmówił przyznania M. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 poz. 2220) na Z. G. . W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że wnioskodawczyni nie spełnia ustawowych warunków do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego na matkę, bowiem osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim i to małżonek w pierwszej kolejności ma obowiązek alimentacyjny wobec żony. Z dostępnych informacji nie wynika, żeby małżonek ten legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia wniosła M. G. wskazując, na bardzo trudną sytuację zdrowotną jej matki - Z. G. , która wymaga pomocy osób trzecich w samodzielnej egzystencji. Podaje, że jej ojciec znęcał się nad rodziną i z tego powodu nie utrzymują z nim kontaktu. Jakkolwiek matka nie ma rozwodu z ojcem to faktycznie pozostaje z nim w separacji. [...] w P. uchyliło, na podstawie art. 138 § 2 kpa., decyzję Burmistrza Miasta S. z [...] sierpnia 2019 r., a sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia [...] wskazało, że z akt sprawy wynika, że orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS stwierdzono trwałą i całkowitą niezdolność Z. G. do pracy oraz do samodzielnej egzystencji z dniem 1 czerwca 2017 r. W ocenie [...] w sprawie do wyjaśnienia pozostaje kwestia niepodejmowania pracy przez odwołującą, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, jak też, czy sytuacja innych osób zobowiązanych do alimentacji wobec Z. G. pozwala im na sprawowanie nad nią opieki. Organ ustalił bowiem, że osobami zobowiązanymi do alimentacji wobec Z. G. jest jej mąż oraz córki M. G. i K. G. . Stałą, niezbędną, opiekę zapewnia matce M. G. , która z tego powodu rezygnuje z podejmowania zatrudnienia. Jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Urzędzie Pracy. Z kolei mąż niepełnosprawnej - A. G. nie zamieszkuje z rodziną i nie utrzymuje żadnych kontaktów. Nie pomaga i nie interesuje się rodziną. Jest emerytem, ale dzieci i żona nie wiedzą, czy pracuje i czy posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Zasądzone alimenty płaci za pośrednictwem komornika. Zdaniem [...], z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy organ I instancji winien rzetelnie wyjaśnić i ustalić sytuację zdrowotną małżonka Z. G. , bowiem przepis ten wyraźnie z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyklucza małżonka legitymującego się znacznym stopniem niepełnosprawności. Przy czym w orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, iż fakt pozostawania w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważany za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie w zastępstwie współmałżonka niemającego takiej możliwości, osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności. To na współmałżonku osoby wymagającej opieki ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej małżonki Z. G. . Nie ustalono sytuacji zdrowotnej A. G. a zatem niejasnym pozostaje, czy jego stan zdrowia nie wyklucza możliwości sprawowania przez niego osobistej pieczy nad małżonką. Przy czym odwołująca oświadczyła, że nie posiada wiedzy na temat sytuacji zdrowotnej i zawodowej ojca. Okoliczność ta winna być w niniejszej sprawie rzetelnie wyjaśniona, gdyż ma wpływ na wynik sprawy. Posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności przez współmałżonka osoby wymagającej opieki, jest jedynym wyjątkiem określonym przez ustawodawcę, pozwalającym na przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innej uprawnionej osobie. Przesłanka powyższa nie została wyjaśniona, a więc uzasadnione jest stwierdzenie, że istnieją zatem podstawy do zastosowania art. 138 § 2 kpa. i uchylenia zaskarżonej decyzji w całości, bowiem konieczny do wyjaśnienia podstawowy zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. M. G. wystąpiła ze skargą na powyższe orzeczenie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Nie zgodziła się z rozstrzygnięciem [...] i wniosła o ponowne rozpatrzenie jej sprawy oraz wydanie wyroku wskazującego, że możliwe jest przyznanie jej zasiłku pielęgnacyjnego. Skarżąca opisała schorzenia niepełnosprawnego rodzica, jego niezdolność do samodzielnej egzystencji oraz trudną sytuację rodzinną. W związku z koniecznością opieki nad matką nie może ona podjąć pracy zarobkowej i rezygnuje z proponowanych jej przez urząd ofert pracy. Nie jest w stanie pozostawić podopiecznej samej, gdyż boi się o jej życie. Ponadto wskazała, że niedorzeczne jest założenie, że sprawca przemocy powinien sprawować opiekę nad swoją ofiarą, gdyż to na nim ciąży taki obowiązek w pierwszej kolejności. Dodała, że w wyrokach sądów administracyjnych wskazywano, że sam fakt pozostawania w małżeństwie nie może stanowić w każdej sytuacji przesłanki negatywnej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i wskazała na: wyrok NSA z 21 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 311/11, wyrok WSA w Olsztynie z 16 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 9/12, wyrok WSA w Olsztynie z 18 września 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 780/12 i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z 21 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 311/11. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Instytucja sprzeciwu od decyzji kasatoryjnej została wprowadzona ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935), która weszła w życie z dniem 1 czerwca 2017 r. Zgodnie z nowo wprowadzonym art. 64a, od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 kpa., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści takiej decyzji może wnieść od niej sprzeciw do wojewódzkiego sądu administracyjnego. W myśl natomiast art. 64e P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 kpa. Zaznaczenia wymaga, że przedmiotem kontroli, w razie wniesienia sprzeciwu, jest zatem wyłącznie zasadność wydania przez organ administracji konkretnego rozstrzygnięcia procesowego (decyzji kasatoryjnej). W postępowaniu ze sprzeciwu przedmiotem kontroli sądu nie może być kwestia właściwego rozumienia lub zastosowania przez organ przepisów prawa materialnego, w ramach których organ uznał, że sprawa wymaga przekazania do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 138 § 2 kpa. Zaskarżone orzeczenie nie narusza przepisów prawa. Zgodnie z art. 138 § 2 kpa., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Organ odwoławczy może zatem wydać decyzję kasatoryjną i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia jedynie wtedy, gdy postępowanie w I instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem norm prawa procesowego, a więc gdy organ I instancji w istocie nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w takim zakresie, że miało to istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. W orzecznictwie przyjmuje się, że stwierdzenie to jest równoznaczne z nieprzeprowadzeniem przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, co uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (tak NSA w wyroku z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2846/12, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym na uwadze mieć należy wskazaną zasadę dwuinstancyjności, co oznacza, że każdy z organów (I instancji, a następnie organ odwoławczy) przeprowadza postępowanie w celu prawidłowego rozpatrzenia sprawy administracyjnej. Wydanie decyzji kasatoryjnej i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji jest zatem wyjątkiem od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, a zatem niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca art. 138 § 2 kpa. Z orzecznictwa sądów administracyjnych jednoznacznie wynika, że na tle omawianego przepisu organ odwoławczy nie jest uprawniony do wydania kasacyjnego rozstrzygnięcia, jeśli organ I instancji nieprawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 11 stycznia 2007 r., sygn. akt II SA/GI 439/06, Lex nr 930299). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja z [...] września 2019 r. spełnia wymogi określone w art. 138 § 2 kpa. [...] jako organ odwoławczy prawidłowo zastosowało dyspozycję tego przepisu, wskazując na uchybienia organu I instancji, polegające na zgromadzeniu materiału dowodowego w sprawie. Organ I instancji stwierdził bowiem, iż nie jest mu wiadome, czy małżonek osoby wymagającej opieki nie jest osobą niepełnosprawną, legitymującą się stosownym orzeczeniem. W aktach sprawy nie znajdują się jednak na tę okoliczność żadne dowody. Słusznie zatem wywiodło [...], że istotne dla sprawy było ustalenie sytuacji zdrowotnej tej osoby. Organ I instancji zaniechał obowiązku ustalenia, czy mąż Z. G. może sprawować opiekę, czy jest w stanie to uczynić, z uwagi na stan zdrowia. Okoliczność ta ma kluczowy wpływ na wynik sprawy. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że niezbadanie tej jedynej i decydującej przesłanki o przyznaniu świadczenia przez organ I instancji powoduje, że zaszły okoliczności wskazane w art. 138 § 2 kpa. Jest to jedyna okoliczność której wystąpienie uprawnia do przyznania świadczenia skarżącej - a zatem kluczowa. Celem określenia jej wystąpienia nie został jednak zgromadzony materiał dowodowy, uprawniający do dokonania jakiejkolwiek oceny – a co za tym idzie wykazania faktycznej możliwości sprawowania opieki przez męża skarżącej. Z tego względu, w ocenie Sądu, stwierdzone przez [...] uchybienia oraz braki w ustaleniach faktycznych wykraczały poza przyznane organowi odwoławczemu możliwości uzupełnienia materiału dowodowego i wydania decyzji reformatoryjnej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa. Odnosząc się zaś do wniosku skarżącej, aby Sąd spowodował przyznanie skarżącej wnioskowanego przez nią wsparcia, stwierdzić należy, że z uwagi na to, co podniesiono powyżej, Sąd nie mógł tego uczynić. Będzie to bowiem możliwe dopiero wówczas, gdy organ I instancji zbada powyższą okoliczność i oceni, czy ojciec skarżącej posiada orzeczenie o niepełnosprawności i faktyczną możliwość opieki nad żoną. Innymi słowy czy ziściła się uprzednio wskazana przesłanka, określona w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151a § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.) orzekł jak w sentencji. Sąd rozpoznał sprzeciw na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 64d powołanej ustawy.