II SA/Lu 765/12

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia SO del. Iwona Tchórzewska (sprawozdawca),, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Starszy asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] dnia [...] 2012 r. nr [...], a także decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2012 r. nr [...] i decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] 2012 r. nr [...]; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. przyznaje adwokatowi A. L. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem należnego podatku od towarów i usług. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania K. G. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta K. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...], nakazującej zwrot przez K. G. nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku – w łącznej kwocie 1.192 zł, wraz z odsetkami ustawowymi – utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Decyzja Kolegium zapadła w następujących okolicznościach sprawy. Decyzją z dnia 7 listopada 2009 r., nr [...], Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działając z upoważnienia Burmistrza Miasta K. przyznał K. G. zasiłek rodzinny na córkę N. S. w kwocie 91 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 listopada 2009 r. do dnia 31 października 2010 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Natomiast decyzją z dnia 17 października 2011 r., nr [...], wydaną na skutek wznowienia postępowania, organ ten uchylił wymienioną wyżej własną decyzję z dnia 7 listopada 2009 r. oraz orzekł co do istoty sprawy w ten sposób, że odmówił K. G. przyznania prawa do świadczeń rodzinnych na córkę N. S. w okresie od dnia 1 listopada 2009 r. do dnia 31 października 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania K. G. od powyższej decyzji z dnia 17 października 2011 r., utrzymało ją w mocy decyzją z dnia 20 stycznia 2012 r., nr [...]. Następnie w dniu 8 lutego 2012 r. organ pierwszej instancji wydał decyzję nr [...], którą uznał za świadczenie nienależnie pobrane zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego wypłacone K. G. za okres od dnia 1 listopada 2009 r. do dnia 31 października 2010 r. w łącznej kwocie 1.192 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w sprawie zaistniała sytuacja przewidziana w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wedle którego za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Decyzja organu pierwszej instancji została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 kwietnia 2012 r., nr [...]. W tej sytuacji Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działając z upoważnienia Burmistrza Miasta K., wskazaną na wstępie decyzją z dnia 27 kwietnia 2012 r., nr [....], nakazał K. G. zwrot części świadczenia – zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku – w łącznej kwocie 1.192 zł, wraz z odsetkami ustawowymi w kwotach ustalonych na dzień wydania decyzji. Jednocześnie organ wskazał, że przedmiotowa należność zwracana będzie w trybie egzekucji, w formie spłat, w okresie do dnia 31 lipca 2012 r. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ pierwszej instancji powołał się na treść art. 30 ust. 1 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami, które są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Zdaniem organu taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, albowiem wskazaną wyżej decyzją z dnia 8 lutego 2012 r., utrzymaną w mocy przez organ odwoławczy, uznano zasiłek rodzinny wypłacony K. G. w okresie od dnia 1 listopada 2009 r. do dnia 31 października 2010 r. oraz dodatek do zasiłku – w łącznej kwocie 1.192 zł, za świadczenie nienależnie pobrane. K. G. wniosła odwołanie od decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r. zarzucając brak w rozpoznawanej sprawie podstaw do orzeczenia zwrotu pobranego świadczenia rodzinnego. Odwołująca podkreśliła, że decyzja uznająca za nienależnie pobrane należności objęte nakazem zwrotu nie stała się dotychczas prawomocna, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie nie rozpoznał dotychczas skargi K. G. na decyzję organu odwoławczego utrzymującą to rozstrzygnięcie w mocy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do uwzględnienia odwołania K. G. i zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 20 czerwca 2012 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie zaistniał stan faktyczny uregulowany w art. 30 ust. 1 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zatem zobowiązanie K. G. do zwrotu świadczeń rodzinnych było zasadne. Zdaniem organu błędne było natomiast stanowisko odwołującej o braku możliwości nakazania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sytuacji, gdy decyzja uznająca świadczenia za nienależnie pobrane nie zyskała przymiotu prawomocności w związku z zaskarżeniem decyzji organu odwoławczego do sądu administracyjnego. Kolegium podkreśliło, że decyzja organu pierwszej instancji z dnia 8 lutego 2012 r., nr [...], uznająca wypłacone K. G. świadczenia rodzinne w wysokości 1.192 zł za nienależnie pobrane, została utrzymana w mocy decyzją organu drugiej instancji z dnia 3 kwietnia 2012 r., nr [...], mającą walor decyzji ostatecznej. Wniesienie skargi do sądu administracyjnego nie wstrzymuje wykonania decyzji, a zatem rozstrzygnięcie to podlega wykonaniu. K. G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2012 r., domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie: - art. 138 § 1 pkt 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 140 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji i brak ustosunkowania się do zarzutów odwołania; - art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte i zbyt ogólnikowe uzasadnienie zaskarżonej decyzji, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji; - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. W tym zakresie skarżąca wskazała, że organ pierwszej instancji nie zweryfikował oświadczenia J. B. o jego dochodach pomimo, że w okresie, w którym miał je uzyskiwać, nie mógł prowadzić działalności gospodarczej za granicą i był zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Skarżąca podkreśliła, że nie miała świadomości, iż pobiera nienależne świadczenie, gdyż nie wiedziała, jakie dochody osiągał jej były konkubent – J. B.. Zarzuciła organowi pierwszej instancji oparcie ustaleń faktycznych na niezweryfikowanych oświadczeniach J. B., gdyż organ nie zażądał potwierdzenia dokumentami urzędowymi faktu prowadzenia działalności gospodarczej oraz wysokości uzyskiwanych dochodów. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja, jak również utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa. Wskazać jednocześnie należy, że Sąd uwzględnił skargę z przyczyn w niej niepodniesionych, a które to przyczyny zobowiązany był wziąć pod rozwagę z urzędu na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...], orzekającą o zwrocie przez skarżącą nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku – w łącznej kwocie 1.192 zł, wraz z ustawowymi odsetkami. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 30 ust. 1 i 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.) stanowiące, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu na wskazany przez organ rachunek bankowy, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki te naliczane są od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych, do dnia spłaty. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że warunkiem wydania decyzji uznającej dane świadczenie rodzinne za nienależnie pobrane oraz decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której świadczenie to zostało przyznane. W sytuacji bowiem, gdy w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja przyznająca świadczenie rodzinne oraz ostateczna decyzja uznająca to świadczenie za nienależnie pobrane, to treść tych decyzji jest wobec siebie sprzeczna (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2005 r., I SA/Wa 331/05, LEX nr 187405 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 maja 2010 r., II SA/Łd 349/10, Lex nr 674666). Spełnienie powyższego warunku jest dla uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane tym bardziej konieczne w przypadku, gdy podstawę tego uznania stanowi fakt uchylenia, w trybie wznowienia postępowania, decyzji przyznającej określone świadczenia i odmowy ich przyznania (art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Mając powyższe na uwadze trzeba podkreślić, że w niniejszej sprawie objęte nakazem zwrotu zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku zostały przyznane skarżącej decyzją Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w K., wydaną z upoważnienia Burmistrza K. w dniu 7 listopada 2009 r., nr [...], która pozostaje nadal w obrocie prawnym. Wprawdzie organ pierwszej instancji decyzją z dnia 17 października 2011 r., nr [...], wydaną po wznowienia postępowania, uchylił tę decyzję, orzekając jednocześnie o odmowie przyznania skarżącej prawa do przedmiotowych świadczeń, jednak rozstrzygnięcie to wraz z utrzymującą je w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 stycznia 2012 r., nr [...] zostało uchylone prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 21 czerwca 2012 r. wydanym w sprawie II SA/Lu 242/12. Zatem wobec pozostawania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji przyznającej K. G. zasiłek rodzinny i dodatek do zasiłku rodzinnego, brak było podstaw do uznania wymienionych świadczeń za nienależnie pobrane. Tym samym zaś przedwczesnym było nałożenie na skarżącą obowiązku zwrotu wskazanych świadczeń. Wydanie rozstrzygnięć w tych kwestiach stanie się bowiem dopuszczalne dopiero po zakończeniu postępowania skutkującego uchyleniem decyzji przyznającej świadczenia. Zauważyć przy tym należy, że dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia konieczne jest uprzednie ostateczne zakończenie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń. Dopiero zatem, gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można nakazywać jego zwrot (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 619/10, ONSAiWSA 2011, nr 4, poz. 89, LEX nr 694690 oraz sygn. akt I OSK 620/10, LEX nr 694359, a także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 marca 2012 r., III SA/Kr 567/11, LEX nr 1139259). Z powyższego wynika, że zaskarżona decyzja, jako wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. Nie ulega bowiem wątpliwości, że uchylenie decyzji prawomocnym wyrokiem Sądu stanowi podstawę wznowienia określoną w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., który stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, gdy decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję, która została następnie uchylona lub zmieniona. Jednocześnie w oparciu o art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił również utrzymaną w mocy zaskarżoną decyzją decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...], a także wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta K. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. decyzję z dnia 8 lutego 2012 r., nr [...] oraz utrzymującą ją w mocy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 kwietnia 2012 r., nr [...], którymi uznano zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, wypłacone skarżącej w okresie od dnia 1 listopada 2009 r. do dnia 31 października 2010 r. w łącznej kwocie 1.192 zł, za świadczenie nienależnie pobrane. Zgodnie bowiem z przepisem art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Należy mieć przy tym na względzie, że zawarty w tym przepisie zwrot "w granicach danej sprawy" dotyczy pojęcia sprawy administracyjnej w znaczeniu materialnym, obejmującym zarówno tożsamość podmiotową jak i przedmiotową. O tożsamości podmiotowej można mówić w sytuacji, gdy adresatem praw i obowiązków jest ten sam podmiot, zaś tożsamość przedmiotowa zachodzi w przypadku tożsamości treści tych praw lub obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej (por. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2000 r., FPS 12/99, ONSA 2001, nr 1, poz. 7). W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, że zagadnienie pobrania przez skarżącą nienależnie świadczenia rodzinnego jest elementem zakreślającym tożsamość sprawy w rozumieniu art. 135 w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a., pozwalającym Sądowi na ocenę prawną zarówno zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy w decyzji organu pierwszej instancji, wydanych w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, jak i wskazanych wyżej decyzji organów obu instancji, wydanych w sprawie uznania tego świadczenia za nienależnie pobrane. Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych przepisów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku. Zawarte w punkcie II orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji uzasadnia art. 152 p.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 19 pkt 1 w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).