IV U 927/24
Common courts2024-10-03
Case number
IV U 927/24
Judgment date
2024-10-03
Type
SENTENCE
Judges
Małgorzata Olichwiruk (PRESIDING_JUDGE)
Judgment text
<p>
<strong>
<!-- -->Sygn. akt IV U 927/24</strong>
</p>
<div>
<h2>WYROK</h2>
<h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5>
<p>Dnia 03 października 2024 r.</p>
<p>Sąd Okręgowy w Zielonej Górze, Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</p>
<p>w składzie następującym:</p>
<p>Przewodniczący: Sędzia Małgorzata Olichwiruk</p>
<p>Protokolant: st. sekr. sąd. Urszula Najdek</p>
<p>po rozpoznaniu w dniu 26 września 2024 r. w Zielonej Górze</p>
<p>sprawy z odwołania <span class="anon-block">W. K. (1)</span>
</p>
<p>od decyzji z dnia 19.02.2024 r. znak <span class="anon-block"> (...)</span>-A</p>
<p>przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">Z.</span>
</p>
<p>o zwrot nienależnie pobranych świadczeń</p>
<p>zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">Z.</span> z dnia 19.02.2024 r. znak <span class="anon-block"> (...)</span>-A w ten sposób, że ustala, iż wnioskodawczyni <span class="anon-block">W. K. (1)</span> nie jest zobowiązana do zwrotu wypłaconego świadczenia postojowego w kwocie 1.202 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.</p>
<p>Sędzia Małgorzata Olichwiruk</p>
<p>Sygn. akt IV U 927/24</p>
</div>
<div>
<h2>UZASADNIENIE</h2>
<p>
<strong>
<!-- -->Decyzją</strong> z dnia 19.02.2024 r., znak <span class="anon-block"> (...)</span>-A, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">Z.</span> zobowiązał ubezpieczoną <span class="anon-block">W. K. (1)</span> do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia postojowego w kwocie 1.202 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, liczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia postojowego do dnia zwrotu.</p>
<p>Jako podstawę prawną decyzji organ rentowy wskazał art. 15zx ustawy z dnia 02.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem <span class="anon-block"> (...)</span>19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 83;art. 83 ust. 1;art. 83 ust. 2)">art. 83 ust. 1 i 2 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych</a>.</p>
<p>W uzasadnieniu nie podano dlaczego w/w świadczenie uznano za nienależnie pobrane ani nie wyjaśniono wysokości wskazanej w niej kwoty.</p>
<p>
<strong>
<!-- -->Odwołanie </strong>od powyższej decyzji wniosła <span class="anon-block">W. K. (1)</span>, zaskarżając ją w całości. Wniosła o jej zmianę poprzez stwierdzenie, że nie jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia postojowego w kwocie 1202 zł z odsetkami ustawowymi.</p>
<p>Odwołująca zarzuciła pozwanemu naruszenie art. 15zx ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem <span class="anon-block"> (...)</span>19 poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że w przedstawionym stanie faktycznym wystąpiły przesłanki uzasadniające jego zastosowanie, podczas gdy w datach, w których wypłacono jej świadczenie postojowe, zgodnie z ówczesnym brzmieniem ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie uważało się tylko świadczenie: 1) przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd poprzez osobę pobierającą świadczenie lub odpowiednio zleceniodawcę lub zamawiającego, a także 2) wypłacone innej osobie niż osoba uprawniona, z przyczyn niezależnych od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatem żadna z opisanych powyżej sytuacji nie zaistniała.</p>
<p>W uzasadnieniu znalazło się rozwinięcie powyższego zarzutu.</p>
<p>
<strong>
<!-- -->W odpowiedzi na odwołanie</strong> pozwany organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.</p>
<p>Podniósł, że zgodnie z art. 15zr ust. 2 ustawy z dnia 02.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem <span class="anon-block"> (...)</span>19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, w przypadku gdy suma przychodów z umów cywilnoprawnych w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskana w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym został złożony wniosek o świadczenie postojowe wynosi mniej niż 50% kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w 2020 r. świadczenie postojowe przysługuje w wysokości sumy wynagrodzeń z tytułu wykonywania tych umów cywilnoprawnych.</p>
<p>W przypadku ubezpieczonej suma przychodów z umów cywilnoprawnych uzyskanych w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym został zgłoszony wniosek o świadczenie postojowe wyniosła mniej niż 50% kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w 2020 r., dlatego świadczenie postojowe przysługiwało w wysokości przychodu wynikającego z umowy tj. w kwocie 1.479 zł. Wnioskodawczyni wypłacono świadczenie postojowe dwukrotnie po 2080 zł, a zatem różnica pomiędzy świadczeniem wypłaconym w dniu 03.06.2020 r. wynosiła 601 zł, wypłaconym w dniu 02.07.2020 r. wynosiła 601 zł, łącznie więc kwota do zwrotu wynosi 1.202 zł.</p>
<p>Zdaniem organu rentowego nieistotnym jest to, że na dzień wypłaty świadczeń postojowych nie obowiązywał przepis art. 15zx ust. 2 pkt 3 ustawy, który wszedł w życie od 16.12.2020 r., bowiem obowiązywał on na dzień wydania zaskarżonej decyzji.</p>
<p>Na rozprawie w dniu 26.09.2024 r. <span class="underline">
<!-- -->wnioskodawczyni</span> podtrzymała swoje stanowisko oraz dodatkowo zgłosiła zarzut nieprawidłowego zasądzenia odsetek ustawowych. Powołała się na przepis art. 15zx ust. 3a ustawy, zgodnie z którym jeżeli wypłata świadczenia postojowego osobie innej niż osoba uprawniona lub w kwocie wyższej niż należna nastąpiła z przyczyn leżących po strome Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie nalicza się odsetek, o których mowa w ust. 1.</p>
<p>Pozwany nie ustosunkował się do w/w zarzutu odwołującej podnosząc, że nie potrafi się do tego odnieść.</p>
<p>
<strong>
<!-- -->Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:</strong>
</p>
<p>Ubezpieczona <span class="anon-block">W. K. (2)</span> była zatrudniona do dnia 31.12.2020 r. na podstawie umowy zlecenia w w <span class="anon-block"> (...)</span> <span class="anon-block">K. F.</span> mieszczącej się przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> w <span class="anon-block">Z.</span>,</p>
<p>
<em>
<!-- -->okoliczności niesporne.</em>
</p>
<p>W pierwszorazowym wniosku o świadczenie postojowe z dnia 31.05.2020 r. płatnik składek oświadczył, że przychód osiągnięty przez ubezpieczoną w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku wyniósł 221 zł, wysokość uzyskanych przychodów z innych umów cywilnoprawnych w miesiącu poprzedzającym miesiąc zgłoszenia wniosku wyniosła 773,50 zł, a miesięczny przychód wynikający z umowy zlecenia wynosi 1.479 zł.</p>
<p>Drugi wniosek o świadczenie postojowe zgłosiła sama ubezpieczona, w dniu 22.06.2020 r.</p>
<p>Ubezpieczonej wypłacono następujące kwoty świadczenia:</p>
<p>- w dniu 03.06.2020 r. w kwocie 2080 zł na podstawie pierwszego wniosku</p>
<p>- w dniu 02.07.2020 r. w kwocie 2080 zł na podstawie drugiego wniosku.</p>
<p>Wniosek płatnika składek oraz wniosek ubezpieczonej zawierały prawdziwe dane, z prawidłowych miesięcy. Organ rentowy wypłacił ubezpieczonej świadczenia postojowe w kwotach 2080 zł i 2080 zł, choć powinien wypłacić kwoty 1.479 zł i 1.479 zł.</p>
<p>Wnioskodawczyni nie miała wpływu na wysokość kwot wypłaconych jej przez ZUS. We wniosku, który mógł być złożony jedynie drogą elektroniczną, podała wszystkie wymagane i prawidłowe dane.</p>
<p>
<em>
<!-- -->niesporne, a nadto zeznania wnioskodawczyni <span class="anon-block">W. K. (1)</span> k. 22 akt sąd.</em>
</p>
<p>
<strong>
<!-- -->Sąd Okręgowy zważył, co następuje:</strong>
</p>
<p>Odwołanie okazało się zasadne.</p>
<p>Przedmiotem sporu było przede wszystkim ustalenie, czy świadczenia postojowe wypłacone wnioskodawczyni można określić jako „świadczenie nienależne” w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 02.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem <span class="anon-block"> (...)</span>19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 340 ze zm.) – dalej ustawa covidowa.</p>
<p>Zgodnie z art. 15zq ust. 1 pkt 2 ustawy, osobie wykonującej umowę agencyjną, umowę zlecenia, inną umowę oświadczenie usług, do której zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">ustawą z dnia 23.04.1964 r. - Kodeks cywilny</a> stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowę o dzieło przysługuje świadczenie postojowe.</p>
<p>Jak stanowi art. 15zr ust. 1, świadczenie postojowe przysługuje w wysokości 80% kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalanego na podstawie przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, obowiązującego w 2020 r. nie więcej niż trzykrotnie, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4.</p>
<p>Z kolei ust. 2 stanowi, że w przypadku gdy suma przychodów z umów cywilnoprawnych w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskana w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym został złożony wniosek o świadczenie postojowe wynosi mniej niż 50% kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w 2020 r. świadczenie postojowe przysługuje w wysokości sumy wynagrodzeń z tytułu wykonywania tych umów cywilnoprawnych.</p>
<p>Niespornym było, że wnioski o świadczenie postojowe zostały złożone w dniu 31.05.2020 r. i 22.06.2020 r. Niespornym jest też, że we wnioskach zostały podane wszystkie wymagane dane, złożone odpowiednie dokumenty, a w szczególności wnioski te zawierały prawidłowe dane co do przychodu uzyskanego przez wnioskodawczynię.</p>
<p>Jak wynika z akt sprawy, na podstawie tych wniosków organ rentowy wypłacił wnioskodawczyni odpowiednio – w dniu 03.06.2020 r. kwotę 2080 zł oraz w dniu 02.07.2020 r. kwotę 2080 r.</p>
<p>Ponieważ suma przychodów ubezpieczonej z umów cywilnoprawnych uzyskana w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym został złożony wniosek o świadczenie postojowe wynosiła mniej niż 50 % kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w 2020 r., świadczenie postojowe przysługiwało jej w kwocie 1479 zł tj. o 601 zł niższej niż wypłacone przez organ rentowy.</p>
<p>Niespornym jest przy tym, że wnioskodawczyni nie wnioskowała o określoną kwotę, nie miała wpływu na wysokość wypłaconych jej świadczeń postojowych. Ich wartość obliczył organ rentowy oraz to organ rentowy na podstawie danych zawartych w tych wnioskach uznał, że do wypłacenia wnioskodawczyni należy się 2 x 2.080 zł.</p>
<p>W tym miejscu zauważyć trzeba, że już tylko z tej przyczyny, zawarte w zaskarżonej decyzji rozstrzygnięcie w zakresie odsetek ustawowych jest oczywiście błędne. Zgodnie bowiem z art. 15zx ust. 3a ustawy, jeżeli wypłata świadczenia postojowego w kwocie wyższej niż należna nastąpiła z przyczyn leżących po stronie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie nalicza się odsetek, o których mowa w ust. 1.</p>
<p>Niezależnie od tego, brak jest podstaw do zobowiązania wnioskodawczyni do zwrotu kwot wskazanych przez organ rentowy w przedmiotowej decyzji. W datach ich wypłaty nie stanowiły bowiem „świadczenia nienależnego” w rozumieniu obowiązujących wówczas przepisów.</p>
<p>Zgodnie z art. 15zx ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie postojowe, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego.</p>
<p>Kwestią sporną było to, czy wypłacone przez wnioskodawczynię świadczenia postojowe było „świadczeniem nienależnym” w rozumieniu ustawy covidowej.</p>
<p>Zdaniem odwołującej, skoro ustawa covidowa w brzmieniu obowiązującym w dniu złożenia wniosków, jak i w dniu wypłaty świadczeń postojowych, świadczenia wypłaconego w zawyżonej wysokości nie definiowała jako świadczenia nienależnego, to nie może być ona obecnie zobowiązana do jego zwrotu, prawo bowiem nie może działać wstecz.</p>
<p>Z kolei pozwany argumentował, że liczy się wyłącznie to, że w dacie zaskarżonej decyzji obowiązywał już przepis art. 15zx ust. 2 pkt 3.</p>
<p>Ze stanowiskiem pozwanego nie sposób się zgodzić.</p>
<p>O tym, w jakich przypadkach mamy do czynienia ze świadczeniem nienależnym decyduje art. 15zx ustawy covidowej.</p>
<p>Przepis art. 15zx ust. 2 ustawy <strong>
<!-- -->w brzmieniu obowiązującym do 15.12.2020 r.</strong> stanowił, że za nienależnie pobrane świadczenie postojowe uważa się świadczenie:</p>
<p>1)
przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenie lub odpowiednio zleceniodawcę lub zamawiającego;</p>
<p>2)
wypłacone osobie innej niż osoba uprawniona.</p>
<p>W rozpoznawanej sprawie żadna z tych sytuacji nie nastąpiła. Po pierwsze, świadczenie zostało wypłacone tej osobie, która jest do niego uprawniona, czyli <span class="anon-block">W. K. (1)</span>. Po drugie, nie zaistniała sytuacja, w której czy to odwołująca, czy jej zleceniodawca wprowadziliby w błąd organ rentowy bądź złożyli fałszywe oświadczenie czy dokumenty.</p>
<p>Natomiast przepis ust. 2 pkt 3 ustawy, na który powołuje się pozwany, <strong>
<!-- -->wszedł w życie dopiero od dnia 16.12.2020 r. – </strong>został on wprowadzony ustawą z dnia 09.12.2020 r. o zmienia ustawy o szczególnych rozwiązaniach rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem <span class="anon-block"> (...)</span>19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 poz. 2255).</p>
<p>
<strong>
<!-- -->Ponieważ nie zawierał on przepisów przejściowych, przyjąć należy, że obowiązuje on do stanów faktycznych zaistniałych dopiero od dnia wejścia w życie tej noweli czyli od dnia 16.12.2020 r.</strong>
</p>
<p>Nie obowiązywał on zatem w chwili, gdy odwołująca wnosiła o świadczenia postojowe, ani nawet w chwili, gdy świadczenia te zostały jej wypłacone.</p>
<p>Świadczenie wówczas jej wypłacone nie było więc uznawane przez ustawodawcę za „nienależne”.</p>
<p>Oczywistym jest, że zarówno na dzień złożenia każdego z tych wniosków oraz na dzień wypłaty świadczenia postojowego, ustawa covidowa za nienależnie pobrane świadczenie postojowe uważała <span class="underline">
<!-- -->wyłącznie</span> świadczenie 1) przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenie lub odpowiednio zleceniodawcę lub zamawiającego, 2) wypłacone osobie innej niż osoba uprawniona. W przepisanie tym, obowiązującym przed 16.12.2020 r., przypadki uznania świadczenia za nienależne zostały wyliczone w sposób enumeratywny. Kwoty świadczenia postojowego, nawet zawyżone, otrzymane przez ubezpieczoną, na dzień ich wypłaty, nie były uważane za świadczenia nienależne w rozumieniu obowiązującej wówczas ustawy.</p>
<p>W tych okolicznościach trudno uznać, by zostały spełnione przesłanki opisane w obowiązującym przed dniem 16.12.2020 r. przepisie art. 15zx ust. 2, by zobowiązać odwołującą do wypłaty choćby części świadczenia (analogicznie: por. uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 14.11.2023 r. sygn. III AUa 439/22).</p>
<p>W przedmiotowej sprawie nie może mieć zastosowania przepis art. 15zx ust. 2 <strong>
<!-- -->pkt 3 </strong> ustawy, bowiem, zarówno wniosek o wypłatę, jak i przede wszystkim wypłata kwot świadczeń postojowych miały miejsce przed jego wejściem w życie. Przepis ten obowiązuje, bowiem od 16.12.2020 r. i brak jest regulacji, która nakazywałyby wsteczne jego stosowanie. Takie stanowisko zajął m.in. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy w wyroku z dnia 10.08.2021 r. sygn. VI U 535/21, Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie w wyroku z dnia 21.12.2021 r. sygn. VII U 440/21.</p>
<p>Na marginesie można również zauważyć, że gdyby pozwany zorientował się wcześniej, że wskutek swojego błędu wypłacił wnioskodawczyni świadczenie wyższe przed 16.12.2020 r., odwołująca w ogóle nie byłaby decyzją pozwanego zobowiązana do zwrotu. Opieszałość pozwanego, weryfikacja prawidłowości kwoty wypłaconych świadczeń dokonana przez organ rentowy z opóźnieniem, nie może wywoływać negatywnych konsekwencji dla ubezpieczonego, w sytuacji, gdy w dacie wypłaty świadczenia postojowego nie było ono uznawane przez ustawodawcę za świadczenie nienależne.</p>
<p>Mając powyższe na względzie, na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(14);art. 477(14) § 2)">art. 477<sup>
<!-- -->14</sup> § 2 k.p.c.</a>, orzeczono jak w sentencji wyroku.</p>
<p>Sędzia Małgorzata Olichwiruk</p>
</div>