VIII U 860/24
Common courts2024-10-07
Case number
VIII U 860/24
Judgment date
2024-10-07
Type
REASONS
Judges
Agnieszka Olejniczak-Kosiara (PRESIDING_JUDGE)
Legal basis
Judgment text
<p>
<strong>
<!-- -->Sygn. akt VIII U 860/24</strong>
</p>
<div>
<h2>UZASADNIENIE</h2>
<p>Decyzją z dnia 14.03.2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych <span class="anon-block">(...)</span> Oddział w <span class="anon-block">Ł.</span> odmówił <span class="anon-block">C. J.</span> prawa o do odszkodowania, którego żądał w piśmie z dnia 27.02.2024 r.</p>
<p>W uzasadnieniu wskazanego stanowiska organ rentowy wskazał, że zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20062491824" title="Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych - Dz. U. z 2006 r. Nr 249, poz. 1824 (art. 1;art. 1 pkt. 2)">art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16.11.2006 o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych</a> (Dz.U. 2021 poz. 1820), świadczenie pieniężne przysługuje osobie, która spełniła łącznie następujące warunki:</p>
<p>1) ma obywatelstwo polskie i zamieszkuje stale na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;</p>
<p>2) nie wchodząc w skład formacji wojskowych, zmilitaryzowanych służb państwowych lub formacji zbrojnych ruchu oporu, doznała naruszenia sprawności organizmu powodującego całkowitą niezdolność do pracy, poprzez utratę wzroku w wyniku:</p>
<p>• działań wojennych w okresie wojny 1939-1945;</p>
<p>• eksplozji niewypałów lub niewybuchów pozostałych po wojnie 1939-1945, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.</p>
<p>Organ wskazał, iż nie może przyznać wnioskodawcy prawa do odszkodowania, ponieważ <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20062491824" title="Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych - Dz. U. z 2006 r. Nr 249, poz. 1824 ()">ustawa o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługującym cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych</a> nie przewiduje takich odszkodowań.</p>
<p>Jednocześnie poinformowano wnioskodawcę, iż może ubiegać o przyznanie świadczenia pieniężnego dla osób będących cywilnymi niewidomymi ofiarami działań wojennych, jeżeli ten zgłosi wniosek, w tym przedmiocie który przesłano w załączeniu zaskarżonej decyzji.</p>
<p>Jednocześnie pouczono, że do wniosku o świadczenie pieniężne należy dołączyć:</p>
<p>- orzeczenie o uznaniu za inwalidę I lub <span class="anon-block">(...)</span> grupy w związku z utratą wzroku lub orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy w związku z utratą wzroku, a jeżeli wnioskodawca nie posiada takiego orzeczenia to zaświadczenie wystawione przez lekarza leczącego, które także przesłano w załączeniu,</p>
<p>- zaświadczenie o utracie wzroku z powodu urazu, wystawione przez lekarza okulistę zaświadczenie od lekarza okulisty, o utracie wzroku z powodu urazu doznanego w wyniku działań wojennych lub wybuchu niewypałów (1939-1945) albo ważną legitymację <span class="anon-block"> Stowarzyszenia (...)</span>,</p>
<p>- dowody (także zeznania świadków), poświadczające okoliczności i skutki wypadku, który spowodował utratę wzroku, w tym dokumentację medyczną z okresu zdarzenia.</p>
<p>Wskazano też, że jeżeli wniosek o to świadczenie pieniężne zostanie zgłoszony w ciągu 30 dni od otrzymania wskazanej decyzji, to na pisemne żądanie za datę zgłoszenia wniosku może zostać przyjęta data pisma dotyczącego odszkodowania, tj. data 27.02.2024 - data nadania pisma w urzędzie pocztowym.</p>
<p>
<em>
<!-- -->/decyzja k. 36 w aktach ZUS/ </em>
</p>
<p>Odwołanie od powyższej decyzji w dniu 20.03.2024 r. złożył ubezpieczony <span class="anon-block">C. J.</span>, wnosząc o jej zmianę poprzez przyznanie odszkodowania w kwocie 350 tyś zł. Odwołujący wskazał, iż powyższa kwota jest adekwatna do poniesionych strat cielesnych: urwana prawa ręka oraz uszkodzenie prawego oka w 80 % w wyniku wybuchu pocisku artyleryjskiego z <span class="anon-block">(...)</span> wojny światowej. Koniecznym jest więc ponowne rozpoznanie sprawy.</p>
<p>
<em>
<!-- -->/odwołanie k. 3/ </em>
</p>
<p>W odpowiedzi na odwołanie, organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podnosząc argumentację jak w zaskarżonej decyzji.</p>
<p>
<em>
<!-- -->/odpowiedź na odwołanie k. 4/</em>
</p>
<p>Na rozprawie w dniu 16.09.2024 r. bezpośrednio poprzedzającej wydanie wyroku wnioskodawca poparł odwołanie oświadczając, że chodzi mu o to by ZUS wypłacił mu odszkodowanie. Nie interesuje go w oparciu o jakie przepisy to odszkodowanie ma być mu przyznane. Pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie odwołania.</p>
<p>
<em>
<!-- -->/stanowisko procesowe stron protokół z rozprawy z dnia 16.09.2024 r. 00:01:48-00:11:24/ </em>
</p>
<p>
<strong>
<!-- -->Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:</strong>
</p>
<p>Wnioskodawca <span class="anon-block">C. J.</span> <span class="anon-block">ur. (...)</span> - od dnia 17.12.1990r. pobierał rentę inwalidzką z uwagi na zaliczenie go do trzeciej grupy inwalidzkiej. Wypłata renty została wstrzymana z dniem 01.01.2002r. z powodu przyznania prawa do emerytury.</p>
<p>
<em>
<!-- -->/bezsporne/ </em>
</p>
<p>Wnioskiem z 14.08.2003r. <span class="anon-block">C. J.</span> wystąpił o ustalenie prawa do renty inwalidy wojennego na podstawie ustawy z 29.05.1974r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. 2002 Nr 9, poz. 87). Zakład decyzją z 04.09.2003r. odmówił wnioskodawcy prawa do tego świadczenia z uwagi na brak spełnienia warunków do jego przyznania.</p>
<p>
<em>
<!-- --> /bezsporne/ </em>
</p>
<p>Wnioskiem z dnia 05.01.2004 r. <span class="anon-block">C. J.</span> wystąpił o świadczenie pieniężne dla cywilnych ofiar wojny na podstawie ustawy z 20.07.2001r. Organ rentowy odmówił rozpatrzenia wniosku jako przedwczesny, bowiem zgodnie z art. 9 w/w ustawy - jej przepisy wchodziły w życie z dniem 1 stycznia 2005 r.</p>
<p>
<em>
<!-- -->/bezsporne/</em>
</p>
<p>Wskazana ustawa została uchylona <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20042812779" title="Ustawa z dnia 16 grudnia 2004 r. o rekompensacie przysługującej w związku z odstąpieniem w roku 2002 od waloryzacji dodatku kombatanckiego - Dz. U. z 2004 r. Nr 281, poz. 2779 ()">ustawą o rekompensacie przysługującej w związku z odstąpieniem w roku 2002 od waloryzacji dodatku kombatanckiego z 16.12.2004r.</a> , która weszła w życie od dnia 31.12.2004r.</p>
<p>
<em>
<!-- -->/bezsporne, fakt znany notoryjnie/ </em>
</p>
<p>Wnioskiem z 03.01.2005r. <span class="anon-block">C. J.</span> ponownie wystąpił o przyznanie świadczenia pieniężnego dla cywilnych ofiar wojny na podstawie ustawy z 20.07.2001r. Zakład poinformował wnioskodawcę, że w związku z uchyleniem przedmiotowej ustawy brak jest podstaw do rozpatrzenia wniosku o przyznanie uprawnień do świadczenia dla cywilnych ofiar wojny.</p>
<p>
<em>
<!-- -->/bezsporne/ </em>
</p>
<p>Kolejnym wnioskiem z 27.02.2024r. - data nadania w placówce pocztowej <span class="anon-block">C. J.</span> wniósł o przyznanie prawa do odszkodowania z tytułu naruszenia sprawności organizmu poprzez utratę wzroku w wyniku eksplozji niewypałów lub niewybuchów powstałych po wojnie 1939-1945 na terytorium RP.</p>
<p>
<em>
<!-- -->/bezsporne, wniosek k. 33 akt ZUS/ </em>
</p>
<p>W rozpoznaniu wskazanego wniosku wydano zaskarżoną decyzję.</p>
<p>
<em>
<!-- -->/decyzja k. 36 akt ZUS/ </em>
</p>
<p>Wnioskodawca w 1951 roku w wyniku wybuchu pocisku artyleryjskiego z czasów <span class="anon-block">(...)</span> <span class="anon-block">W.</span> Światowej utracił prawe przedramię i w 80 % wzrok w prawym oku.</p>
<p>
<em>
<!-- -->/oświadczenie wnioskodawcy protokół z rozprawy z dnia 16.09.1924 00:08:37-00:11:04/</em>
</p>
<p>
<strong>
<!-- -->Sąd Okręgowy w Łodzi zważył, co następuje:</strong>
</p>
<p>W świetle tak ustalonego, bezspornego stanu faktycznego odwołanie nie jest zasadne i podlega oddaleniu.</p>
<p>Podnieść należy iż <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20062491824" title="Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych - Dz. U. z 2006 r. Nr 249, poz. 1824 ()">ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych</a> (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1820) zgodnie z jej <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20062491824" title="Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych - Dz. U. z 2006 r. Nr 249, poz. 1824 (art. 1;art. 1 ust. 1)">art. 1 ust. 1</a>. określa świadczenie pieniężne i uprawnienia przysługujące cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych, zwanym dalej "osobami uprawnionymi", a także zasady ustalania i realizacji tego świadczenia i uprawnień.</p>
<p>W świetle art. 1 ust. 2 ustawy osobami uprawnionymi w rozumieniu ustawy są obywatele polscy, posiadający stałe miejsce zamieszkania w Rzeczypospolitej Polskiej, którzy, nie wchodząc w skład formacji wojskowych, zmilitaryzowanych służb państwowych lub formacji zbrojnych ruchu oporu, doznali naruszenia sprawności organizmu powodującego całkowitą niezdolność do pracy, poprzez utratę wzroku w wyniku:</p>
<p>1) działań wojennych w okresie wojny 1939-1945;</p>
<p>2) eksplozji niewypałów lub niewybuchów pozostałych po wojnie 1939-1945, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.</p>
<p>Zgodnie z art. 2 ust. 1-3 osobie uprawnionej przysługuje świadczenie pieniężne określone w ustawie. Świadczenie przyznaje się na wniosek osoby uprawnionej. Do wniosku, o którym mowa w ust. 2, należy dołączyć oświadczenie wnioskodawcy o korzystaniu ze zwolnienia uzyskiwanych dochodów z tytułu emerytury lub renty od podatku dochodowego, na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910800350" title="Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz. U. z 1991 r. Nr 80, poz. 350 (art. 21;art. 21 ust. 1;art. 21 ust. 1 pkt. 100)">art. 21 ust. 1 pkt 100 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych</a> (Dz.U. z 2021 r. poz. 1128, 1163, 1243, 1551 i 1574), wraz ze wskazaniem organu rentowego lub emerytalnego, będącego płatnikiem emerytury lub renty.</p>
<p>W przypadku niekorzystania ze zwolnienia, o którym mowa w ust. 3, do wniosku należy dołączyć:</p>
<p>1) orzeczenie o uznaniu wnioskodawcy za inwalidę I lub <span class="anon-block">(...)</span> grupy w związku z utratą wzroku lub orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy w związku z utratą wzroku;</p>
<p>2) zaświadczenie o utracie przez wnioskodawcę wzroku z powodu urazu, wystawione przez lekarza okulistę;</p>
<p>3) dowody poświadczające okoliczności i skutki wypadku, który spowodował utratę wzroku, w tym dokumentację medyczną ( art. 2 ust. 4).</p>
<p>W przypadku braku dokumentu, o którym mowa w ust. 4 pkt 1, o niezdolności do pracy, dacie jej powstania oraz związku tej niezdolności ze stanem narządu wzroku orzeka lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 2 ust. 5).</p>
<p>W myśl art. 5 ust 1 ustawy świadczenie dla osób uprawnionych przysługuje w kwocie renty socjalnej, o której mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20031351268" title="Ustawa z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej - Dz. U. z 2003 r. Nr 135, poz. 1268 ()">ustawie z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej</a> (Dz.U. z 2020 r. poz. 1300 oraz z 2021 r. poz. 1621).</p>
<p>Do świadczenia, o którym mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 75 ust. 1)">ust. 1</a>, osobie uprawnionej przysługuje dodatek pielęgnacyjny na zasadach określonych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 75)">art. 75 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a>, z tym że dodatek pielęgnacyjny z tytułu orzeczenia niezdolności do samodzielnej egzystencji przysługuje w wysokości zwiększonej o 50%. W razie zbiegu prawa do dodatku pielęgnacyjnego określonego ustawą z prawem do dodatku pielęgnacyjnego ustalonym na podstawie odrębnych przepisów przysługuje tylko jeden dodatek. ( art. 5 ust. 2 i 3)</p>
<p>W myśl art. 7 Świadczenie wypłacane jest miesięcznie. Jeżeli osoba uprawniona pobiera emeryturę bądź rentę, świadczenie wypłacane jest wraz z emeryturą lub rentą.</p>
<p>Nadto wskazana ustawa w kolejnych przepisach stanowi dodatkowo o innych możliwych uprawnieniach jakie mogą otrzymać ww osoby. Niemniej jednak, co kluczowe dla rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, powyższa ustawa nie przewiduje prawa do odszkodowania z tytułu naruszenia sprawności organizmu poprzez utratę wzroku w wyniku eksplozji niewypałów lub niewybuchów pozostałych po wojnie 1939-1945 na terytorium RP a z takim właśnie roszczeniem wystąpił odwołujący. Ubezpieczony nie występował o świadczenie pieniężne określone w ustawie, lecz zgłosił inne roszczenie odszkodowawcze.</p>
<p>Skoro zatem roszczenie to nie ma oparcia we wskazanych przepisach nie może być uwzględnione.</p>
<p>Wnioskodawca nie powołał też żadnej innej podstawy prawnej, z której wywiódł swoje żądanie. Orzekanie o świadczeniu które nie ma oparcia w ustawie - w obowiązującym porządku prawnym nie jest natomiast dopuszczalne. Innymi słowy wnioskodawca nie może otrzymać świadczenia, o którym nie stanowią żadne przepisy.</p>
<p>Brak też podstaw do uznania, iż dochodzone odszkodowanie winno zostać mu przyznane w świetle zasad współżycia społecznego z uwagi na wiek i spowodowany eksplozją niewybuchu stan zdrowia. Wskazane okoliczności, w świetle zasad współżycia społecznego nie mogą stanowić podstawy przyznania świadczenia z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych. Prawo to opiera się bowiem na normach bezwzględnie obowiązujących, to jest ściśle określających warunki otrzymania poszczególnych uprawnień i wykluczających odwołanie do zasad słuszności. Podstawą przyznania świadczeń z ubezpieczenia społecznego mogą być tylko przepisy prawa, a nie zasady współżycia społecznego. (Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 grudnia 1998 r. <span class="anon-block">(...)</span> UKN 379/98 Legalis Numer 45844). Zgodnie z poglądem judykatury „do złagodzenia rygorów prawa ubezpieczeń społecznych nie stosuje się ani <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 KC</a>, ani <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 8)">art. 8 KP</a>, bo przepisy prawa ubezpieczeń społecznych mają charakter przepisów prawa publicznego.” „W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych niedopuszczalne jest powoływanie się na zasady współżycia społecznego, jako że prawo ubezpieczeń społecznych, w odróżnieniu od przepisów prawa pracy (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 300)">art. 300 KP</a>), nie zawiera normy o charakterze takiej klauzuli generalnej, ani też normy zezwalającej na stosowanie w zakresie nieuregulowanym przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">kodeksu cywilnego</a>. ” (por. wyrok SN z dnia 16 czerwca 2011 r. sygn. akt III UK 214/10 opubl. LEX 1095955, wyrok SA w Katowicach z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt III AUa 3616/09, opubl. LEX nr 785483 wyrok SN z dnia 2 grudnia 2009 r., sygn. akt I UK 174/09, opubl. LEX nr 585709, wyrok NSA w. z dnia 18 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 124/11, opubl. LEX 990161, wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 7 listopada 2008 r., sygn. akt III AUa 330/08).</p>
<p>Na marginesie jednak ponownie wskazać należy (uczynił to już bowiem organ rentowy w zaskarżonej decyzji), że odwołujący nie jest pozbawiony możliwości uzyskania jakichkolwiek środków pieniężnych w związku ze zdarzeniem z 1951 r. Wnioskodawca może ubiegać się o świadczenie pieniężne dla osób będących cywilnymi niewidomymi ofiarami działań wojennych - wskazane w ww. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20062491824" title="Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych - Dz. U. z 2006 r. Nr 249, poz. 1824 ()">ustawie z dnia 16.11.2006 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługującym cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych</a>. Organ rentowy precyzyjnie określił jakie dokumenty musi w tym przedmiocie przedłożyć, zaś sama ustawa wyraźnie precyzuje jakie warunki musi spełniać by to świadczenie otrzymać.</p>
<p>Powyższe jednak pozostaje bez wpływu na kształt rozstrzygnięcia w przedmiocie dochodzonego niniejszym postepowaniem odszkodowania.</p>
<p>Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na postawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(14);art. 477(14) § 1)">art. 477 <sup>
<!-- -->14</sup> §1 kpc</a> oddalił odwołanie wnioskodawcy, jako niezasadne.</p>
</div>