Ts 253/07

259/4/B/2009 POSTANOWIENIE z dnia 16 grudnia 2008 r. Sygn. akt Ts 253/07 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Ewa Łętowska, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Tomasza S., w sprawie zgodności: art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623, ze zm.) z art. 2, art. 9, art. 31, art. 84 oraz art. 91 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej, sporządzonej przez pełnomocnika skarżącego – Tomasza S. – zakwestionowana została zgodność z Konstytucją art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623, ze zm.; dalej: u.p.w.). Zakwestionowanemu przepisowi u.p.w. skarżący zarzucił, że w zakresie, w jakim „nie zezwala na zastosowanie do wszczętych po 1 maja 2004 r. postępowań obowiązujących w chwili orzekania przepisów aktów prawnych rangi ponadustawowej, a także w zakresie nieprecyzyjnego określenia kierunku i granicy stosowania przepisów potrzebnych do określenia danej sytuacji prawnej oraz pozbawienia gwarancji niepogarszania sytuacji oraz ochrony przed ujemnymi skutkami literalnej interpretacji tego przepisu” – jest niezgodny z art. 2, w zw. z art. 9, w zw. z art. 31, w zw. z art. 84, w zw. z art. 91 ust. 2 Konstytucji. Z powyższych przepisów Konstytucji skarżący wywodzi zaś zasady państwa prawnego, zaufania obywateli do państwa i prawa, bezpieczeństwa prawnego i przyzwoitej legislacji, poszanowania godności, określoności przepisów prawa. Zasady te zostały – zdaniem skarżącego – naruszone przez uniemożliwienie zastosowania stanu prawnego zaistniałego w chwili orzekania, w szczególności przez wyłączenie obowiązywania umowy międzynarodowej przez akt prawa krajowego. Skarga konstytucyjna została sformułowana w związku z następującą sprawą. Decyzją z 10 września 2002 r. (nr 150800-556-213/2002/IS) Naczelnik Urzędu Celnego w Radomiu uznał zgłoszenie celne skarżącego za nieprawidłowe w zakresie dotyczącym ustalenia wartości celnej importowanego samochodu oraz określenia kwoty wynikającej z długu celnego i orzekł w tym zakresie. Decyzja ta – wobec niezaskarżenia jej przez skarżącego – stała się ostateczna. Następnie organ celny wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zgłoszenia celnego i decyzją z 13 kwietnia 2005 r. (nr 444000-SEK-6403-34/04/GW) uchylił poprzednią decyzję w zakresie zastosowania stawki celnej oraz określenia kwoty wynikającej z długu celnego, orzekając jednocześnie w przedmiocie określenia nowej kwoty długu celnego. Wskutek odwołania skarżącego od tej decyzji Dyrektor Izby Celnej w Warszawie, decyzją z 3 sierpnia 2005 r. (nr 440000-EKII-6400-204/05/1564/MM), utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Skarżący zakwestionował to rozstrzygnięcie w drodze skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podnosząc m.in., że decyzje wydane w toku wznowionego postępowania oparte zostały na przepisach nieobowiązujących w dacie ich podejmowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę skarżącego oddalił wyrokiem z 7 marca 2006 r. (sygn. akt V SA/Wa 2379/05). Sąd podkreślił, że główny zarzut skargi nie jest zasadny, ponieważ w myśl art. 26 u.p.w. do spraw dotyczących długu celnego powstałego przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej należy stosować przepisy dotychczasowe, a więc zamieszczone w Kodeksie celnym, jak i w zawartych przez Polskę umowach międzynarodowych (Protokół B Umowy z EFTA, Protokół 4 do Układu Europejskiego). Skarga kasacyjna skarżącego od opisanego wyżej wyroku została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 maja 2007 r. (sygn. akt I GSK 1614/06). W uzasadnieniu tego orzeczenia podkreślono, że ustawodawca wskazał w przepisie przejściowym u.p.w. w sposób jednoznaczny, który stan prawny jest odpowiedni do oceny stosunków prawnych powstałych pod rządami unormowań dotychczasowych. Sąd zauważył przy tym, że zarówno w świetle art. 209 § 2 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802, ze zm.), jak i art. 201 ust. 2 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. U. UE L z dnia 19 października 1992 r. Nr 302.1) dług celny powstaje z chwilą przyjęcia zgłoszenia celnego. Tym samym, podstawy prawnej orzekania w sprawie skarżącego nie mogły stanowić przepisy, które weszły w życie po dniu zgłoszenia celnego, w szczególności przepisy obowiązujące w związku z uzyskaniem przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Uzasadniając szczegółowo zarzut niekonstytucyjności art. 26 u.p.w. (także w związku z zarządzeniem wzywającym do uzupełnienia braków formalnych skargi konstytucyjnej), skarżący stwierdził, że kwestionowana regulacja godzi w następujące zasady: „państwa prawnego, która została naruszona przez uniemożliwienie zastosowania stanu prawnego zastałego w chwili orzekania; zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, naruszoną przez stosowanie przepisów aktu normatywnego niezgodnych z obowiązującym aktem normatywnym wyższego szczebla; zasadę bezpieczeństwa prawnego i przyzwoitej legislacji, naruszoną przez wprowadzenie do obrotu prawnego aktów normatywnych wzajemnie przeciwstawnych, dodatkowo przy udzieleniu pierwszeństwa normie prawnej wywodzonej z aktu niższej rangi; zasadę poszanowania godności w rozumieniu zapewnienia obywatelowi minimalnego dopuszczalnego standardu poprawnej legislacji oraz zasadę określoności przepisów prawa, naruszoną przez uchwalenie oraz zastosowanie niedookreślonej normy prawnej, nadanej aktem normatywnym, który swoją treścią wprowadza niepożądany luz decyzyjny, umożliwiając dowolne interpretowanie treści normy prawnej”. Skarżący odniósł się także w swojej skardze do problemu retroaktywności przepisów prawa, wskazując na priorytet zasady natychmiastowego działania nowych przepisów wobec sytuacji istniejących w momencie wejścia ich w życie. Skoro więc w jego sprawie wszczęto nowe postępowanie administracyjne, to zdaniem skarżącego, należało uwzględnić stan prawny na chwilę orzekania przez organy administracji, jak i sądy administracyjne. Ponadto, w uzasadnieniu skargi wskazano na problem hierarchii źródeł prawa obowiązujących w Rzeczypospolitej Polskiej, podkreślając pierwszeństwo ratyfikowanej umowy międzynarodowej przed – sprzeczną z nią – ustawą. Pierwszeństwo takie nakazuje także art. 9 Konstytucji, ustanawiający zobowiązanie Rzeczypospolitej Polskiej do przestrzegania wiążącego ją prawa międzynarodowego. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Wniesionej skardze konstytucyjnej nie może być nadany dalszy bieg, albowiem nie spełnia ona prawnych przesłanek dopuszczalności występowania z tego rodzaju środkiem ochrony praw i wolności. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji korzystanie ze skargi konstytucyjnej jako środka ochrony wolności i praw jest dopuszczalne na zasadach określonych w ustawie. Precyzująca te zasady ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) nakłada na skarżącego szereg obowiązków, wśród których jest też powinność wskazania, jakie konstytucyjne wolności lub prawa, i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone przez przepisy stanowiące przedmiot wnoszonej skargi konstytucyjnej (art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK). W orzecznictwie TK dotyczącym skargi konstytucyjnej podkreślano przy tym wielokrotnie, że prawidłowe wykonanie tego obowiązku polegać musi nie tylko na przywołaniu przepisów Konstytucji, które – zdaniem skarżącego – zostały naruszone kwestionowaną regulacją, ale na precyzyjnym wskazaniu, jakiej treści prawa lub wolności skarżącego statuowane w tych przepisach Konstytucji zostały naruszone. Ponadto, skarżący winien w uzasadnieniu skargi powołać argumenty szczegółowo wyjaśniające sposób takiego naruszenia, związany z merytoryczną niezgodnością norm prawnych stanowiących przedmiot skargi oraz tych, które konstruują jej podstawę (wzorzec). Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, obowiązek ten nie został w przypadku analizowanej skargi konstytucyjnej wypełniony. Skarżący uczynił przedmiotem swojej skargi art. 26 u.p.w. Zgodnie z treścią tego przepisu „Przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej”. Swoje zarzuty skarżący powiązał więc z regulacją o charakterze intertemporalnym, rozgraniczającą zakres przedmiotowy i czasowy zastosowania „przepisów dotychczasowych” oraz „przepisów nowych”. Z okoliczności sprawy, w związku z którą skarga konstytucyjna została sformułowana, wynika przy tym jednoznacznie, że w przypadku skarżącego, przesłanka powstania długu celnego, będąca głównym kryterium owego rozgraniczenia, zaistniała przed datą określoną w art. 26 u.p.w., a więc przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Warto jednocześnie podkreślić, że analizowana skarga konstytucyjna nie została powiązana z konkretnymi przepisami o charakterze materialnym (zarówno „dotychczasowymi”, jak i „nowymi”), które determinowałyby szczegółową treść decyzji podejmowanych przez organy administracji. Oceniając zarzuty skierowane przez skarżącego przeciwko art. 26 u.p.w., należy stwierdzić, że nie wskazują one treści konstytucyjnych praw lub wolności skarżącego naruszonych przez zaskarżony przepis, ani tym bardziej nie wyjaśniają sposobu takiego naruszenia. Po pierwsze, trzeba podkreślić, że skarżący skoncentrował swoje rozważania przede wszystkim na treści ustrojowych zasad o charakterze przedmiotowym, których adresatem jest w pierwszej kolejności prawodawca. Odwołanie się do nich jako konstytucyjnego wzorca oceny przepisów kwestionowanych za pomocą skargi konstytucyjnej jest dopuszczalne wówczas, gdy skarżący wskaże, w odniesieniu do jakich konkretnych praw lub wolności statuowanych w innych przepisach Konstytucji zasady te doznały uszczerbku lub ograniczenia. Tego rodzaju konkretyzacja ze strony skarżącego w niniejszej sprawie nie nastąpiła. Po drugie, sformułowane w skardze konstytucyjnej argumenty, mające potwierdzić stawiane zarzuty, nie mogą być uznane za poprawne i merytorycznie uzasadnione. Wbrew twierdzeniom skargi nie można bowiem przyjąć, aby ustawowy zwrot „przepisy dotychczasowe” budził zastrzeżenia odnośnie do jego nieokreśloności i niejednoznaczności interpretacyjnej. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że sposób interpretowania zwrotu „przepisy dotychczasowe” nie może być oderwany od pozostałej treści normatywnej art. 26 u.p.w., a zwłaszcza przesłanki „daty powstania długu celnego”. To ona bowiem rozgranicza kategorie spraw, do których zastosowanie znajdować winny „przepisy dotychczasowe”. Tym samym, nie ulega wątpliwości, że kwalifikowanie określonych regulacji prawnych jako mieszczących się w zakresie pojęcia „przepisy dotychczasowe” nie może w żadnym razie odrywać się od cezur czasowych wytyczonych datą powstania długu celnego – z jednej strony, oraz datą przystąpienia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej – z drugiej. Argumentacja skargi konstytucyjnej nawiązująca w tym zakresie wyłącznie do problemu wszczęcia postępowania administracyjnego w danej sprawie opiera się więc na niepełnej, nieuwzględniającej całości zakresu zastosowania art. 26 u.p.w., interpretacji kwestionowanego przepisu. Trzeba przy tej okazji podkreślić, że samo pojęcie „powstanie długu celnego”, odnośnie do jego aspektu czasowego, ma ustalone znaczenie zarówno na gruncie „przepisów dotychczasowych” (art. 209 § 2 Kodeksu celnego), jak i „przepisów nowych” (art. 201 ust. 2 rozporządzenia Rady [EWG] Nr 2913/92 z 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny). Po trzecie, należy ponadto zauważyć, że postawionej przez skarżącego tezie o zachodzących w praktyce stosowania art. 26 u.p.w. trudnościach, wynikających z jego niedookreślonego i niejednoznacznego charakteru, nie towarzyszy przytoczenie jakichkolwiek argumentów faktycznych potwierdzających tego rodzaju rozbieżności i niejednolitości. Wręcz przeciwnie, można wskazać w tym zakresie konsekwentną linię orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którą „sformułowanie »przepisy dotychczasowe stosuje się«, zawarte w art. 26 u.p.w., oznacza, że do postępowań dotyczących długu celnego powstałego przed dniem 1 maja 2004 r. należy stosować obowiązujące przed tą datą zarówno przepisy materialne, jak i procesowe. Zasada ta dotyczy zarówno spraw, które po dniu 1 maja 2004 r. były w toku, jak i spraw, które zostały wszczęte po tej dacie, ale dotyczą długu celnego, który powstał przed datą akcesji” (zob. np. wyrok NSA z 20 lutego 2007 r., sygn. akt I GSK 559/06, ONSAiWSA z 2008 r. Nr 4, poz. 63). Po czwarte wreszcie, stwierdzić należy, że zupełnie nietrafne w kontekście analizowanej sprawy było nawiązanie przez skarżącego do zagadnienia hierarchii źródeł prawa obowiązujących w Rzeczypospolitej Polskiej. Wykazywanie pierwszeństwa ratyfikowanych w sposób złożony umów międzynarodowych (art. 91 ust. 2 Konstytucji), względnie także prawa stanowionego przez organizację międzynarodową ukonstytuowaną na podstawie ratyfikowanej umowy międzynarodowej (art. 91 ust. 3 Konstytucji), wobec ustaw ma bowiem sens w odniesieniu do oceny hierarchicznej nadrzędności aktów prawnych znajdujących zastosowanie w odniesieniu do danej sprawy. Tymczasem, rozgraniczenie czasowego zastosowania przepisów poczynione w art. 26 u.p.w. czyni bezpodstawnym analizę pierwszeństwa przepisów obowiązujących po dniu wejścia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej względem przepisów, które z woli ustawodawcy nadal winny znajdować zastosowanie do zdarzeń zaistniałych przed tą datą. Biorąc wszystkie powyższe okoliczności pod uwagę, działając na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 2 oraz art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy o TK, orzeka się jak w sentencji.