III SA/Po 489/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lipca 2026 r. sprawy ze skargi K. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 lutego 2026 r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego oddala skargę w całości. K. Ś. (dalej, jako: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej, jako: organ lub Kolegium) z dnia 27 lutego 2026 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej, jako: organ I instancji lub Prezydent) z dnia 2 stycznia 2026 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że skarżący w dniu 15 grudnia 2025 r., wniósł do Prezydenta o przyznanie na jego rzecz dodatku mieszkaniowego, wskazując że w lokalu mieszkalnym o powierzchni użytkowej 33,8 m2 zamieszkuje jedna osoba, a łączna kwota wydatków na utrzymanie tego mieszkania za ostatni miesiąc wynosi [...] zł. W dniu 16 grudnia 2025 r. upoważniony przez organ pracownik stawił się pod lokalem skarżącego przy ul.[...] w [...] celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Wnioskodawcy nie zastano w domu. W tym samym dniu wnioskodawca stawił się w urzędzie. Podczas próby umówienia się na wywiad środowiskowy u niego w lokalu wnioskodawca nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz złożenia oświadczenia o stanie majątkowym, o czym świadczy oświadczenie z dnia 16 grudnia 2025 r. Decyzją organu I instancji powołując się na art.7 ust.4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych odmówiono przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując na niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Skarżący od tej decyzji odwołał się. Kolegium podniosło, że art. 7 ust. 3a ustawy o dodatkach mieszkaniowych dnia 21 czerwca 2001 r. (Dz.U. z 2023 poz. 1335, dalej jako: ustawa), stanowi, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ust. 3, stanowi podstawę do odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego. Kolegium wskazało, że z uwagi na brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w sprawie koniecznym było wydanie decyzji odmownej. Przepisy ustawy nakładają na wnioskodawcę wymóg współdziałania z organem właściwym w sprawach dodatków mieszkaniowych w celu dokładanego ustalenia okoliczności faktycznych. Zgodnie z przepisem art. 7 ust. 4 ustawy właściwy organ jest uprawniony do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a upoważniony pracownik przeprowadzający wywiad środowiskowy może żądać od wnioskodawcy złożenia, pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczenia o stanie majątkowym, zawierającego w szczególności dane o posiadanych ruchomościach i nieruchomościach, zasobach pieniężnych, odmowa zaś złożenia oświadczenia stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego. Przepis art. 7 ust. 3 ustawy zawiera przesłanki uzasadniające wydanie decyzji odmownej w przedmiocie przyznania zasiłku mieszkaniowego. Skoro w toku postępowania organ I instancji uznał za stosowne przeprowadzenie wywiadu, to uniemożliwienie jego przeprowadzenia - z uwagi na nieobecność skarżącej w domu w wyznaczonym terminie - uzasadniało wydanie decyzji odmownej. W ocenie Kolegium, Prezydent dokonał właściwej wykładni przepisów wskazując, że samo uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, które nie pozwala dokonać istotnych dla rozstrzygnięcia ustaleń, uzasadniało wydanie decyzji odmownej. Trafnie zatem ustalono, że wywiad środowiskowy nie został przeprowadzony z uwagi na brak współdziałania skarżącej, do czego była obowiązana. Nie doszło zatem do naruszenia prawa przez organy administracji orzekające w sprawie, bowiem podjęte zostały działania zmierzające do wszechstronnego wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Natomiast wobec niemożności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organy administracji nie mogły zgromadzić pełnego materiału dowodowego, a w związku z tym dokonać weryfikacji materiału już zebranego w sprawie. Taka zaś sytuacja uzasadniała wydanie decyzji odmownej. Z tym rozstrzygnięciem skarżący nie zgodził się i wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji, podnosząc, że decyzje zostały podjęte w sposób powierzchowny czym naruszono interes prawny i materialny skarżącego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Tryb i zasady przyznawania dodatków mieszkaniowych regulują przepisy ustawy z dnia 21.06.2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U.2023.1335 t.j.) Decyzje w sprawach dodatków mieszkaniowych nie mają charakteru uznaniowego. Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 29 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych, która reguluje zasady i tryb przyznawania, ustalania wysokości i wypłacania dodatków mieszkaniowych. Przewidziany w przepisach tej ustawy dodatek mieszkaniowy jest świadczeniem pieniężnym, które ma pomóc najemcy lub właścicielowi mieszkania, gdy nie jest w stanie samodzielnie pokryć wydatków na jego utrzymanie. Celem przyznawania dodatku mieszkaniowego jest zrekompensowanie osobom uzyskującym niskie dochody, które nie są w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania mieszkania, skutków większego obciążenia ich budżetów domowych, wynikających ze zwiększonych wydatków na mieszkanie i podwyżki czynszów. Świadczenie to jest adresowane do osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, a spełniających wymogi ustawy, w pokryciu kosztów utrzymania lokalu, w którym osoby te zamieszkują. Powołana ustawa określa normatywne kryteria, które muszą być spełnione, aby dodatek mieszkaniowy mógł zostać przyznany. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy co do zasady dodatek mieszkaniowy przyznaje, na wniosek osoby uprawnionej do dodatku mieszkaniowego, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji administracyjnej. Do wniosku dołącza się deklarację o dochodach gospodarstwa domowego za okres 3 miesięcy poprzedzających dzień złożenia wniosku oraz dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych w miesiącu poprzedzającym dzień złożenia wniosku wydatków związanych z zajmowaniem lokalu mieszkalnego. Przepisy ustawy o dodatkach mieszkaniowych pozwalają jednak organom administracji na weryfikowanie składanych wniosków o przyznanie dodatków mieszkaniowych w sytuacjach, gdy wnioskodawcy formalnie spełniają wymogi ustawy, a więc między innymi gdy ich niskie dochody wykazane we wniosku przemawiają za przyznaniem takiego wsparcia finansowego. W świetle bowiem treści art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych organ, o którym mowa w ust. 1, odmawia przyznania dodatku mieszkaniowego, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustali, że występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji, o której mowa w ust. 1, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, wskazującym, że jest on w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego (domu jednorodzinnego) wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe. Zgodnie natomiast z przepisem art. 7 ust. 3a ustawy niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ust. 3, stanowi podstawę do odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego. Ponadto jak stanowi art. 7 ust. 4 ustawy upoważniony przez organ, o którym mowa w ust. 1, pracownik przeprowadzający wywiad środowiskowy może żądać od wnioskodawcy i innych członków gospodarstwa domowego złożenia, pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczenia o stanie majątkowym, zawierającego w szczególności dane dotyczące posiadanych: 1) ruchomości i nieruchomości; 2)zasobów pieniężnych. Odmowa złożenia oświadczenia stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego. Sposób przeprowadzenia wywiadu środowiskowego określa, wydane na podstawie art. 7 ust. 15 ustawy rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie sposobu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, wzoru kwestionariusza wywiadu oraz oświadczenia o stanie majątkowym wnioskodawcy i innych członków gospodarstwa domowego, a także wzoru legitymacji pracownika upoważnionego do przeprowadzenia wywiadu (Dz. U. z 2013 r. poz. 589). Z § 1 ust. 1 i 2 ww. rozporządzenia wynika, że wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy i na jego podstawie ustala się jego faktyczny stan majątkowy. Podczas wywiadu upoważniony pracownik bada aktualną sytuacje dochodową, zawodową, zdrowotną i rodzinną wnioskodawcy oraz może żądać od niego i innych członków gospodarstwa domowego złożenia oświadczenia o stanie majątkowym, obejmującego dane o posiadanych nieruchomościach, składnikach mienia ruchomego, zasobach pieniężnych oraz o innych dodatkowych informacjach o stanie majątkowym, co wynika z załącznika nr 1 i 3 do tego rozporządzenia. Jak już powyżej wskazano, w art. 7 ust. 4 ustawodawca zastrzegł, że odmowa złożenia oświadczenia stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego. Nadto, co istotne na tle tej sprawy, zgodnie a art. 7 ust. 3a ustawy, niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ust. 3, również stanowi podstawę do odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego. Zatem z treści powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że na stronie ubiegającej się o przyznanie dodatku mieszkaniowego spoczywa obowiązek umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i złożenia oświadczenia o stanie majątkowym. W konsekwencji, należy stwierdzić, że dodatek mieszkaniowy, jest przyznawany na podstawie wniosku oraz dołączonych do niego dokumentów. Nie wyklucza to jednak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, celem uzyskania informacji o sytuacji dochodowej, zawodowej, zdrowotnej i rodzinnej wnioskodawcy, jeżeli organ prowadzący postępowanie uzna takie działanie za zasadne. Wywiad środowiskowy przeprowadzany jest wyrywkowo, gdy organ poweźmie wątpliwości co do sytuacji ubiegającego się o dodatek mieszkaniowy. Zgodnie z art. 7 ust. 3 i 4 ustawy oświadczenia o stanie majątkowym można żądać wyłącznie w toku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Skorzystanie przez organ z prawa do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie wymaga wydania odrębnego aktu uzasadniającego celowość jego przeprowadzenia. Podkreślić także należy, że upoważniony pracownik jest uprawiony do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, co wynika z § 3 rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki morskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie sposobu przeprowadzania wywiadu środowiskowego, wzoru kwestionariusza wywiadu oraz oświadczenia o stanie majątkowym wnioskodawcy i innych członków gospodarstwa domowego, a także wzoru legitymacji pracownika upoważnionego do przeprowadzenia wywiadu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 lutego 2018 r. sygn. akt IV SA/Wr 574/17). Przenosząc powyższe przepisy na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że skoro organ powziął wątpliwość co do sytuacji dochodowej, to miał nie tylko prawo ale i obowiązek przeprowadzić wywiad środowiskowy. W tym celu w dniu 16 grudnia 2025r. upoważniony pracownik stawił się pod lokalem Wnioskodawcy celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Wnioskodawcy nie zastano w domu. W tym samym dniu K. Ś., który stawił się w Urzędzie. Podczas próby umówienia się na wywiad środowiskowy nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz złożenia oświadczenia o stanie majątkowym o czym oświadczył w piśmie z dnia 16 grudnia 2025r. Uwzględniając zatem powyższe zachowanie skarżącego, stwierdzić należy, że swoim zachowaniem uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a tym samym uniemożliwił zażądanie przez organ złożenia przez niego oświadczenia majątkowego, o którym mowa w art. 7 ust. 4 ustawy. Powyższy fakt stanowi samodzielną przesłankę do wydania decyzji o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego, co wprost wynika z art. 7 ust. 4 ustawy. Pamiętać należy, że na osoby starające się o przyznanie im świadczeń ze środków publicznych został nałożony obowiązek czynnego współdziałania z organem przy ustalaniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy i jego rodziny, bowiem celem ustawy o dodatkach mieszkaniowych jest wsparcie osób, które znajdują się w trudnej sytuacji i nie są w stanie wykorzystując własne możliwości pokryć np. bieżących wydatków na zajmowane mieszkanie. W tej sytuacji nie mogą odnieść zamierzonego skutku prawnego podniesione przez Odwołującego się argumenty, dotyczące jego braku dochodów i stałych środków utrzymania, a także zmniejszenie się stanu majątkowego o koszty utrzymania mieszkania oraz inne związane z nim opłaty. Skoro Odwołujący się odmówił poddania się wymogom nałożonym na niego przepisami prawa i z tego powodu organ orzekający w sprawie nie mógł zgromadzić materiału dowodowego, który miałby walor kompletności, to pod jego adresem nie może być skutecznie wysuwany zarzut, że decyzja odmowna jest krzywdząca . W tej sytuacji skoro skarżący odmówił poddania się wymogom nałożonym na niego przepisami prawa i z tego powodu organy orzekające w sprawie nie mogły zgromadzić materiału dowodowego, który miałby walor kompletności, to pod ich adresem nie może być skutecznie wysuwany zarzut naruszenia art. 7 ust. 4 ustawy. Wręcz przeciwnie należałoby podkreślić, że to na skutek działań skarżącego, a w zasadzie uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, nie było możliwe podjęcie decyzji o innej treści niż zaskarżona decyzja. W konsekwencji organ I instancji nie miał wyboru co do określenia konsekwencji prawnych w zaistniałej sytuacji faktycznej. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143).