I SA/Op 123/17

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Bogusz po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. O. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 20 września 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi P. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu) z dnia 20 grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2012 r. do marca 2013 r. postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 500,00 zł (słownie: pięćset złotych 00/100), a w pozostałym zakresie wniosek oddalić. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 20 września 2017 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu odmówił P. O. (dalej jako: skarżący, strona, wnioskodawca) przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. W uzasadnieniu zaznaczono, że rozpoznawany wniosek jest drugim wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy i omówiono dotychczasowy przebieg postępowania w tym przedmiocie. W wyniku pierwszego wniosku skarżącego z 7 kwietnia 2017 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanowieniem referendarza sądowego z dnia 28 kwietnia 2017 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na skutek wniesionego przez stronę sprzeciwu, postanowienie z dnia 28 kwietnia 2017 r. zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu z dnia 6 lipca 2017 r. Ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynikało, że skarżący na obecnym etapie postępowania jest obowiązany od uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100.000 zł. Z oświadczeń skarżącego wynikało, że od 1990 r. prowadził jednoosobową działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży paliw. Na skutek wstrzymywania przez organ podatkowy deklarowanych przez niego w poszczególnych miesiącach - od marca 2013 r. zwrotów podatku VAT, utracił płynność finansową. Stwierdził jednocześnie, że licząc na środki pieniężne z tytułu zwrotu podatku VAT zmuszony był korzystać z finansowania zewnętrznego w postaci kredytów bankowych oraz, że do czasu wstrzymania należnych zwrotów tego podatku firma była zyskowna i bieżąco obsługiwała swoją działalność. W związku z jego aresztowaniem (w okresie od [...] do [...]) znacznie pogorszyła się sytuacja w prowadzonej przez niego firmie, co w praktyce doprowadziło do zakończenia działalności gospodarczej i zwolnienia wszystkich pracowników. Następstwem tego było także wystawienie wielu tytułów egzekucyjnych, które stały się podstawą ustanowienia hipotek na nieruchomościach, będących jego własnością. Skarżący podał, że aktualnie prowadzona przez niego działalność istnieje jedynie formalnie i ograniczona została do dzierżawy stacji paliw, z której osiągany jest zysk netto w wysokości 2.800 zł. W części wniosku zawierającej oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że obecnie zamieszkuje w domu będącym własnością żony (z którą pozostaje w separacji), uzyskuje łączne dochody miesięczne w wysokości 4.259 zł (ze stosunku pracy w kwocie 1.459 zł i z tytułu dzierżawy stacji paliw w kwocie 2.800 zł), które w całości objęte są egzekucją pieniężną, posiada majątek w postaci: gruntu o powierzchni [...] m² z zabudowaniami (o wartości wg wyceny rzeczoznawcy z 2013 r. - 3.474.000 zł). Ponadto posiada częściowo zabudowaną nieruchomość o powierzchni [...] m² (o wartości wg wyceny rzeczoznawcy z 2013 r. - 795.100 zł). Ta nieruchomość zabezpieczona jest hipoteką na kwotę ok. 6.000.000 zł. Posiada też grunt częściowo zabudowany o powierzchni [...] m², na którym znajduje się stacja paliw, którego wartość według rzeczoznawcy wynosi 2.470.000 zł. Ta z kolei nieruchomość jest zabezpieczona hipoteką na kwotę ok. 13.000.000 zł. Ponadto posiada udziały w spółce A Sp. z o.o. o wartości nominalnej 47.500 zł. Według oświadczenia skarżącego spółka od lutego 2014 r. nie prowadzi działalności. Skarżący oświadczył, że posiada zadłużenie w B w wysokości 1.741.652,06 zł oraz ponosi koszty utrzymania w postaci wydatków na ogrzewanie, zapłatę za energię elektryczną, dostawę wody, leczenie, opłaty telekomunikacyjne i dojazdy do pracy, które wraz z zakupem koniecznej żywności, odzieży i obuwia dają łączne koszty utrzymania w kwocie 1.270 zł miesięcznie. W załączeniu do wniosku przedłożył kserokopie: umowy o pracę, karty wynagrodzeń pracownika, postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] o przedłużeniu terminu zwrotu podatku od towarów i usług za styczeń i kwiecień 2013 r., zaświadczenia o niezaleganiu w podatkach lub stwierdzające stan zaległości na dzień 18 kwietnia 2013 r., pisma skierowanego do Izby Skarbowej w Opolu w sprawie zwrotu podatku od towarów i usług, rachunku zysków i strat oraz bilansu sporządzonych na dzień 30 września 2015 r., świadectwa zwolnienia z zakładu karnego, upomnienia dotyczącego zapłaty podatku od nieruchomości w wysokości 72.304,60 zł, postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] o oddaleniu wniosku wierzyciela skarżącego o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku, postanowienia Sądu Rejonowego w [...] o zwolnieniu skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniu o rozstrzygnięcie zbiegu egzekucji i postępowania skargowego oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu, zawiadomienia Sądu Okręgowego w [...] o umorzeniu należności sądowych w wysokości 3.712 zł, decyzji Burmistrza [...] o umorzeniu zaległości w podatku od nieruchomości za lata 2014-2015 wraz odsetkami, postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] o orzeczeniu separacji związku małżeńskiego P. O. i M. D., a także umowy sprzedaży i umowy podziału majątku wspólnego z dnia [...] (akt notarialny Rep. A nr [...]), wypisów z ksiąg wieczystych, potwierdzenia przez B salda rachunku na dzień 31 grudnia 2016 r., zeznania podatkowego PIT-36 za 2016 r. wraz z informacją o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za ten rok. Odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w postanowieniach referendarza z dnia 28 kwietnia 2017 r. i Sądu z dnia 6 lipca 2017 r. powołano się m.in., na to, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanek z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, zwanej dalej P.p.s.a.). Zarzucono tam, iż nie były wystarczające powołane przez stronę okoliczności związane z faktem przedłużenia terminu zwrotu podatku VAT za poszczególne miesiące poczynając od marca 2013 r., które zdaniem wnioskodawcy najpierw spowodowały utratę płynności finansowej jego przedsiębiorstwa, a następnie zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. Wskazano, że prowadząc działalność (w zakresie m.in. handlu "towarem wrażliwym" - obrotem olejem rzepakowym, także w ramach dostaw wewnątrzwspólnotowych na szeroką skalę) skarżący winien zabezpieczyć środki finansowe na ewentualne spory sądowe, zwłaszcza w sytuacji, gdy organy podatkowe wszczęły wobec niego kontrolę podatkową. Z przedłożonych dokumentów wynikało, że działalność gospodarcza dobrze prosperowała w latach 2013 – 2014. Jednocześnie wnioskodawca nie wyjaśnił szczegółowo okoliczności związanych z inną prowadzoną przez niego działalnością, a to w spółce A. Nie wytłumaczył też kwestii posiadanych na potrzeby działalności 20 kont bankowych. Odmowa przyznania prawa pomocy nastąpiła zatem wobec faktu niewykazania przez skarżącego, iż spełnia on przesłanki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Rozpoznając obecnie złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zaskarżonym postanowieniu z dnia 20 września 2017 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu odwołał się do treści przepisów art. 165 P.p.s.a. i art. 170 P.p.s.a. i wskazał, że skarżący nie przytoczył w istocie żadnych nowych okoliczności uzasadniających zmianę prawomocnego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. We wniesionym sprzeciwie skarżący podniósł zarzuty naruszenia art. 255, art. 246 i art. 165 P.p.s.a. Wyjaśnił, że jego sytuacja uległa znacznemu pogorszeniu, cały jego majątek ruchomy został zlicytowany przez komorników zaś zajęte w toku egzekucji nieruchomości zostały, lub w niedalekiej przyszłości zostaną sprzedane, zaś suma egzekwowanych przez wierzycieli należności znacznie przekracza wartość tego majątku. Do sprzeciwu skarżący załączył: dokumentację egzekucyjną na okoliczność zajęcia całego majątku i sprzedaży licytacyjnej składników tego majątku pozostałych do wyegzekwowania należności; dokumentów pochodzących od Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] na okoliczność zlecenia komornikowi prowadzenia postępowania egzekucyjnego, wysokości zobowiązań publicznoprawnych przekraczających 21.000000 milionów złotych; dokumentów finansowych Spółki z o.o. A na okoliczność braku majątku w spółki, zajęć udziałów należących do strony dokonanych przez Prokuraturę Okręgową w [...]; umów zawieranych pomiędzy A sp. z o.o. a firmą skarżącego na okoliczność braku majątku własnego spółki, która wynajmowała wszelkie pomieszczenia biurowe i dokonywała transportu paliw na mieniu należącym do strony bądź leasingodawców, co wiązało się z koniecznością działalności w chwili zaprzestania płacenia rat leasingowych oraz zajęcia przez komorników tego mienia, informacji na temat rachunków bankowych w poszczególnych bankach, na okoliczność wyjaśnienia zasadności posiadania wielu rachunków bankowych, spowodowanych koniecznością korzystania z platform wymiany walut i poszukiwań najkorzystniejszych kursów w celu wykonania płatności na rzecz przedsiębiorców spoza Polski. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw jest częściowo zasadny. Zgodnie z art. 259 § 1 P.p.s.a., od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Natomiast w myśl art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Jako, że strona złożyła ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być on rozpoznany w świetle unormowań zawartych w art. 165 P.p.s.a. zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W ocenie Sądu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy okazał się częściowo zasadny, gdyż okoliczności dotyczące jego sytuacji finansowej, zostały potwierdzone dokumentami źródłowymi i przemawiają za zwolnieniem skarżącego od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 500 zł. Jednocześnie Sąd nie stwierdził podstaw do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w całości i ustanowienia doradcy podatkowego z urzędu. O częściowej zasadności wniosku świadczą informacje wynikające z przekazanych na obecnym etapie postępowania dokumentów, a to m.in.: postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...], sygn. akt [...] o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości działalności gospodarczej skarżącego z uwagi na to, że majątek dłużnika nie wystarczał na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego; dokumenty z postępowania egzekucyjnego potwierdzające fakt zlicytowania ruchomości (samochodów wykorzystywanych w działalności gospodarczej), zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych strony, zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym udziałów w spółce A Sp. z o.o., protokoły opisu i oszacowania nieruchomości i wyciągów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości strony, w których uwidoczniono zabezpieczenia hipoteczne. Biorąc pod uwagę fakt zaprzestania prowadzenia działalności przez skarżącego oraz trwające postępowania egzekucyjne, w toku którego doszło do licytacji ruchomości oraz rozpoczęła się egzekucja z nieruchomości skarżącego, uznać należało, że wnioskodawca nie będzie miał możliwości uiszczenia wpisu sądowego od skargi, który w przedmiotowej sprawie wynosi 100.000 zł, zwłaszcza, że w równolegle prowadzonej sprawie przed WSA w Opolu o sygn. I SA/Op 171/17 wymagany jest wpis w kwocie 13.460 zł. Niemniej jednak – co wynika ze zgromadzonych dowodów i składanych oświadczeń - skarżący korzysta niewątpliwie ze wsparcia rodziny (m.in. zamieszkuje w domu, który w wyniku podziału majątku przekazał swojej żonie, z którą obecnie pozostaje w separacji). Osiąga też stałe dochody ze stosunku pracy i z dzierżawy stacji paliw, mimo, że przekazywania środków uzyskanych z tego tytułu w deklarowanej kwocie 2.800 zł miesięcznie skarżący nie wykazał dokumentem. Uzasadnia to zdaniem Sądu zwolnienie wnioskodawcy od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 500 zł. Z opisanych wyżej okoliczności faktycznych dotyczących sytuacji rodzinnej, majątkowej skarżącego oraz aktywności procesowej skarżącego, który korzysta ze swoich praw, precyzyjnie i jasno formułuje pisma procesowe, Sąd nie znalazł jednak podstaw do zwolnienia strony z kosztów sądowych w całości jak i ustanowienia doradcy podatkowego z urzędu. Skarżący winien we własnym zakresie uzyskać pomoc prawną przez ustanowienie pełnomocnika. Sytuacja wnioskodawcy nie uzasadnia bowiem przerzucania ciężaru związanych ze sprawą kosztów postępowania (zwłaszcza wynagrodzenia pełnomocnika) w całości na Skarb Państwa, a przepisy o opłatach za czynności fachowych pełnomocników przewidują możliwość ustalenia kosztów pełnomocnika poniżej minimalnych stawek albo rezygnacji z opłat w całości (por. § 18 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2015 poz. 1800 ze zm.). Reasumując, przedłożone dokumenty oraz wyjaśnienia skarżącego wykazały, że w sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające zmianę prawomocnego postanowienia w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy, bowiem ustalona sytuacja materialna skarżącego obecnie nie pozwala na uiszczenia wpisu od skargi ponad kwotę 500 zł. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 165 P.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.