II SA/Op 437/11

SENTENCJA Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 grudnia 2011 r. w sprawie ze skargi J. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 11 lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie przekazania podania w sprawie zasiłku celowego na pokrycie strat poniesionych w wyniku powodzi na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. UZASADNIENIE J. R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu w przedmiocie przekazania podania w sprawie zasiłku celowego na pokrycie strat poniesionych w wyniku powodzi. Wyrokiem z dnia 8 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę J. R. Skarżący w tym samym dniu złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu formularza wniosku skarżący wskazał, że jest właścicielem zalanego przez powódź w 1997 r. domu, który nie nadaje się do zamieszkania. Otrzymuje emeryturę w kwocie 2000 zł i nie stać go na opłacenie prawnika. Dochód ten nie wystarcza na uiszczenie opłat, związanych z nieruchomością domem zalanym w [...] i zamieszkania czasowego (losowego) w [...], gdzie musi dokonywać wszystkich opłat. Skarżący wskazał, że ma majątek w postaci domu o powierzchni 50 m2 i mieszkania czasowego w [...] o powierzchni 33 m2 oraz nieruchomość rolną z zabudowaniem o powierzchni ok. 1ha. Koszty związane z zalanym domem wynoszą około 400 zł miesięcznie, jest to podatek od nieruchomości i pola. Łącznie wszystkie wydatki wynoszą 300 zł na czynsz, 300 zł na leczenie, 600 zł na węgiel i około 100 zł na remonty. Wobec wątpliwości jakie pojawiły się w związku z oświadczeniami skarżącego złożonymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy w celu ich wyjaśnienia, a także dla pozyskania pełnej informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego, pozwalającej na rozstrzygnięcie jego wniosku, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu, działając w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wezwał go w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj. - jakiej wysokości są koszty utrzymania jego mieszkania poprzez nadesłanie rachunków lub oświadczenia o ich wysokości za czynsz, energię elektryczną, wodę itp., - przesłanie dokumentów w celu wyjaśnienia z jakiego tytułu ponosi on koszty związane z utrzymaniem domu i pola w [...] w kwocie 400 zł miesięcznie, - przedłożenie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy lub oświadczenie o ich braku, - nadesłanie jego zeznania podatkowego za rok 2010 potwierdzonego, że zostało złożone w Urzędzie Skarbowym lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres, - przesłanie aktualnego odcinka emerytury lub innego dokumentu potwierdzającego jej aktualną wysokość, - przedłożenie rachunków za leki z okresu ostatnich dwóch miesięcy przed złożeniem wniosku, - wskazanie czy nieruchomość rolna stanowi jakieś źródło dochodu, np. z tytułu dzierżawy, jeśli tak to jakiej wysokości. Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jej odmową. J. R. doręczono wezwanie, jak wynika ze zwrotnego pocztowego potwierdzenia odbioru (k-45 akt), w dniu 16 listopada 2011 r. Skarżący odpowiedział na wezwanie pismem z dnia 20 listopada 2011 r., przesłanym listownie w dniu 23 listopada 2011 r., załączając do niego szereg dokumentów, takich jak deklaracja PIT-37 za 2010 r., paragon fiskalny i potwierdzenie realizacji recept z apteki z okresu sierpień do listopad 2011 r., dowód wpłaty podatku rolnego za 2011 r. z dnia 14 marca 2011 r. na kwotę 392 zł , fakturę VAT za usługi stomatologiczne z dnia 21 listopada 2011 r. na kwotę 1250 zł, raport z badania słuchu z dnia 3 listopada 2011 r. oraz faktury związane z opłatami czynszu i mediów z okresu głównie od sierpnia do października 2011 r., które zostaną szczegółowo omówione w dalszej części uzasadnienia, a także dowód wpłaty z dnia 28 października 2011 r. kwoty 100,80 zł na ubezpieczenie skarżącego w [...]. W piśmie z dnia 20 listopada 2011 r. skarżący w pierwszej kolejności zwrócił się o przedłużenie terminu do dostarczenia wymaganych dowodów, a następnie opisał swoją sytuację życiową. Podał, że losowo zamieszkuje w [...], gdzie koszty utrzymania są stosunkowo niskie. W 1997 r. po powodzi nie otrzymał odpowiedniej pomocy co zmusiło go do znalezienia taniego mieszkania, udało mu się to w związku z miejscem pracy w [...]. Mieszkanie jest tanie, ale skromne, wymaga remontu, jest w nim woda, prąd, ale brak ogrzewania, są do niego częste włamania, wybicia okien, kradzieże liczników, co powoduje znaczne koszty. Odnośnie swojej nieruchomości w [...], wytłumaczył że błędnie wpisał we wniosku kwotę 400 zł miesięcznie jako koszty z nią związane. Oświadczył, że nie posiada konta, ani lokat, dochody konsumuje na bieżąco oraz, że przesyła aktualny odcinek emerytury, ale należy zauważyć, że nie załączył go do pisma, i nie ma go w aktach sprawy. Podniósł też, że nie jest w stanie udokumentować w tak krótkim czasie rachunków za leki, z konieczności leczy się prywatnie, przesłał więc niektóre dowody leczenia i oświadczył, że leczenie kosztuje go od 400 do 500 zł miesięcznie. Choruje na nerwicę serca, chorobę wieńcową, prostatę, żylaki kręgosłupa. Lekarze natomiast niechętnie chcą dokumentować koszty, jedynie stomatolog wystawił mu fakturę. Odnośnie nieruchomości rolnej oświadczył, że nie stanowi ona źródła dochodu, pole użyczył rolnikowi za co nie otrzymuje żadnych korzyści, taka jest między nimi umowa słowna. Pismem z dnia 30 listopada 2011r. referendarz sądowy poinformował skarżącego o przedłużeniu mu terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o 7 dni liczone od dnia otrzymania przez niego niniejszego pisma. Pismo to J. R. odebrał w dniu 7 grudnia 2011 r. (zwrotne pocztowe potwierdzenie odbioru k. 52 akt), termin zatem do nadesłania dodatkowych dokumentów do wniosku rozpoczął dla niego bieg w dniu 8 grudnia 2011 r. i zakończył się w dniu 14 grudnia2011 r. Skarżący nie przesłał do dnia dzisiejszego żadnych dodatkowych dokumentów. Dnia 15 grudnia 2011 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) została złożona przez J. R. skarga kasacyjna od wyroku w sprawie, sporządzona przez pełnomocnika skarżącego z wyboru adwokata J. P. W związku z powyżej opisana sytuacją referendarz sądowy zważył, co następuje: w przywołanej wyżej ustawie P.p.s.a., przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( art. 244 § 1 P.p.s.a. ). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a. ). Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. J. R. przesłał część żądanych przez referendarza sądowego dodatkowych informacji i dokumentów, a te w ocenie referendarza nie pozwoliły przyjąć, że skarżący spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym o jaki wnosi. Innych dokumentów, które przekonałyby orzekającego o zasadności przyznania mu prawa pomocy skarżący nie przesłał, pomimo przedłużenia mu w tym celu terminu do uzupełnienia wniosku. Przechodząc do oceny sytuacji skarżącego, referendarz zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy ( por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl. ). W ocenie referendarza tak jest w niniejszej sprawie. Skarżący pomimo wezwania i pouczenia go o skutkach nie zastosowania się do jego treści, nie wyjaśnił wątpliwości odnoszących się do jego stanu majątkowego, w sposób, który uprawdopodobniłby, że jest osobą ubogą w stopniu kwalifikującym do przyznania mu prawa pomocy w zakresie przez niego żądanym. Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy ( Dz. U. Nr 227, poz. 2245 ), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. W pierwszej kolejności należy wskazać, że istotne dla rozstrzygnięcia kwestii przyznania prawa pomocy było ustalenie obciążeń skarżącego związanych z kosztami mieszkania. Według przedłożonych faktur wynosiły one czynsz 137,39zł – dowody wpłaty z okresu sierpień 2011 r. do październik 2011 r. woda za 3 miesiące to jest od lipca 2011 r. do września 2011 r. to 11,79 zł, gaz to kwoty 47,29 zł rachunek z 15 listopada 2011 r., 45,27 rachunek z 13 września 2011 r., 35,16 zł rachunek z 6 sierpnia 2011 r., rozliczenie z tytułu energii za okres od 30 sierpnia 2011 r. do 26 października 2011 r. wykazująca znaczne nadpłaty za energię w kwocie 569,56 zł i należność w kwocie 80,15 zł, rozliczenie z tytułu energii z okresu od 29 czerwca 2011 r. do 29 sierpnia 2011 r. wykazując należność do zapłaty 34,83 zł. Po uśrednieniu powyższych kwot referendarz sądowy wyliczył, że koszty skarżącego związane z mieszkaniem to kwota, 187,41 zł. ( sposób wyliczenia: czynsz 137,39 zł, woda 4 zł- 11,79 zł podzielone przez 3 m-ce, gaz suma opłat z okresu od sierpnia do listopada, podzielona przez 6 m-cy, światło suma opłat z okresu od 29 czerwca 2011 r. do 29 października 2011 r. podzielona przez 4-m-ce). Do kwoty 187,41 zł należy dodać kwotę 32,76 miesięcznego obciążenia z tytułu podatku rolnego (392 zł dzielone przez 12 m-cy), oraz przyjęte według oświadczenia skarżącego koszty leczenie od 400 do 500 zł miesięcznie, czyli średnio 450 zł miesięcznie, łącznie daje to sumę około 670 zł. Jeśli dodać do tego opłatę za węgiel wyliczoną na 50 zł miesięcznie (600 zł dzielone przez 12 miesięcy, remonty 100 zł, suma obciążeń skarżącego miesięczna to około 820 zł. Do nich należy dodać kwotę około 200 zł na leki, która wynika z przedstawionych przez skarżącego dowodów, ale według skarżącego dokumenty te nie są kompletne, innych natomiast nie przesłał. Łącznie zatem konieczne koszty utrzymania skarżącego to około 1020 zł miesięcznie. Nawet przyjmując, że skarżący wydaje na leki kwoty wyższe niż 200 zł, to mając na uwadze, że emerytura skarżącego to 2000 zł, a jak wynika z deklaracji podatkowej za rok 2010 r. skarżący dorabia do niej, przykładowo w 2011 r. uzyskał z tego tytułu kwotę 3360 zł (rubryka C.1.4 prawa autorskie i inne prawa o których mowa w art. 18 ustawy u podatku dochodowym od osób fizycznych w deklaracji PIT-37 za 2010 r., w ocenie referendarza skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść kosztów pełnomocnika z wyboru, nie narażając się przy tym na uszczerbek swojego utrzymania koniecznego. Ponownie należy bowiem podkreślić, że przedłożone przez skarżącego dowody i wyjaśnienia, nie uprawdopodobniły, że skarżący nie może ponieść kosztów pełnomocnika z wyboru, a dowodów przeciwnych skarżący w przedmiotowym postępowania nie przedstawił. Z tych też względów, nie znajdując podstaw do przyznania prawa pomocy, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.