I OSK 1723/18

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno (spr.) Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 775/17 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłat za usługi edukacyjne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 23 stycznia 2018 r., II SA/Wa 775/17 oddalił skargę A. P. na decyzję Rektora Uniwersytetu W. z [...] marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłat za usługi edukacyjne. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że zgodnie z art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm., dalej p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Zgodnie z art. 99 ust. 3 ustawy z 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2016 r., poz. 1842, ze zm., dalej "p.s.w.") Senat uczelni określa zasady pobierania opłat wiążące rektora przy zawieraniu umowy, o której mowa w art. 160a ust. 1, oraz tryb i warunki zwalniania – w całości lub części – z tych opłat studentów lub doktorantów, w szczególności tych, którzy osiągają wybitne wyniki w nauce lub uczestniczyli w międzynarodowych programach stypendialnych, a także tych, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji materialnej. Natomiast zgodnie z § 11 ust. 2 uchwały nr 507 Senatu Uniwersytetu W. z 25 kwietnia 2012 r. w sprawie zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne, podstawą do zwolnienia lub rozłożenia opłaty na raty może być w szczególności, istotne pogorszenie sytuacji materialnej studenta w trakcie studiów. Z akt sprawy, jak również z odwołania skarżącej wynika że pogorszenie jej sytuacji materialnej w trakcie studiów upatruje ona w pogorszeniu stanu jej zdrowia, co spowodował zmniejszenie jej dochodu trzykrotnie. Skarżąca w roku 2015 osiągnęła dochód w wysokości 17.970,00 zł, a w roku 2016 wysokości 5.981,00 zł. W roku 2014 r. skarżąca pobierała zasiłek chorobowy, a następnie świadczenie rehabilitacyjne. Decyzją z [...] września 2016 r. skarżącej przyznano zasiłek dla bezrobotnych. Skarżąca umowę o odpłatności za świadczenie usługi edukacyjne (...) zawarła 28 września 2015 r. Wysokość opłaty za rok studiów wynosił 7000 zł. Z powyższego wynika, że skarżąca, zawierając przedmiotową umowę, powinna mieć świadomość, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Zdaniem Sądu organ prawidłowo przyjął, że nie została spełniona przesłanka trudnej sytuacji materialnej, o której mowa w art. 99 ust. 3 p.s.w., a uszczegółowiona w § 11 ust. 2 uchwały nr 507 Senatu UW z 25 kwietnia 2012 r. w sprawie pobierania opłat za usługi edukacyjne przez określenie "istotne pogorszenie sytuacji materialnej studenta w trakcie studiów". Sąd podkreślił, że skarżąca w trudnej sytuacji materialnej znajdowała się już w dniu zawierania przedmiotowej umowy i oceny tej nie może zmienić fakt związany z wysokością dochodu w roku 2016 r. W ocenie Sądu, organ wydając zaskarżoną decyzję wykonał wytyczne zawarte w wyroku Sądu z 22 listopada 2017 r., II SA/Wa 472/17. Zarzuty podniesione w skardze w ocenie Sądu są niezasadne. Wydając zaskarżoną decyzję Rektor nie naruszył wskazanych w skardze przepisów Konstytucji. Jednocześnie nie sposób odnieść się do zarzutu związanego z naruszeniem prawa Unii Europejskiej, gdyż skarżąca nie wskazała jakie konkretnie przepisy zostały naruszone. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiodła A. P., zaskarżając go w całości oraz wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także o zasądzenie na rzecz na rzecz pełnomocnika skarżącej kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, które to koszty nie zostały uiszczone w całości ani w części. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 151 p.p.s.a. przez oddalenie skargi w sytuacji, gdy decyzja organu została wydana z naruszeniem art. 99 ust. 3 oraz art. 207 ust. 1 p.s.w. w zw. z § 11 ust. 1 i 2 oraz § 12 ust. 2 uchwały nr 507 Senatu UW z 25 kwietnia 2012 r. w sprawie pobierania opłat za usługi edukacyjne, § 6 Regulaminu opłat na Wydziale Prawa i Administracji UW z 1 października 2008 r. uzasadniających jej uchylenie ze względu na istotne naruszenie prawa materialnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że nie można zgodzić się ze stwierdzeniem Sądu, że skarżąca w trudnej sytuacji materialnej znajdowała się już w dniu zawierania umowy o odpłatności za świadczone usługi edukacyjne w 28 września 2015 r. W 2015 r. skarżąca osiągała dochody w wysokości 17.970,00 zł rocznie, po odliczeniu kwoty czesnego w wysokości 7.000,00 zł rocznie, skarżącej "na życie" pozostawało jeszcze ponad 10.000,00 zł. Była to oczywiście kwota niewielka, ale pozwalająca skarżącej na utrzymanie się na podstawowym poziomie. Na skutek pogorszenia się stanu zdrowia jej dochody w 2016 r. spadły do kwoty zaledwie 5.981,00 zł rocznie. Jest to kwota niższa niż wysokość rocznego czesnego. Z przedstawionego stanu faktycznego wynika, że skarżąca spełnia warunki do zwolnienia z opłat za usługi edukacyjne w całości z uwagi na pogorszenie sytuacji materialnej, przewidziane w przywołanych wyżej przepisach. Fakt, iż skarżąca z uwagi na swoją niepełnosprawność jest osobą bardziej podatną na nagłe pogorszenie stanu zdrowia, powinien pozostać bez znaczenia dla oceny faktycznej sytuacji materialnej, w jakiej skarżąca znajdowała się w dniu zawarcia umowy w 2015 r. i następnie w roku 2016, kiedy to utraciła znaczną część z osiąganych przez siebie dochodów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie oraz o zasądzenie na rzecz Uniwersytetu W. kosztów postępowania według norm przepisanych. Podniesiono w szczególności, że organ administracji podziela w całości interpretację przepisów prawa zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Zawarto w niej również obszerną polemikę z zarzutami skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 1. W myśl art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem według art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym – zdaniem skarżącego – uchybił sąd, określenia, jaką postać miało to naruszenie, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego – wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko - radcowskim (art. 175 § 1 - 3 p.p.s.a). Opiera się on na założeniu, że powierzenie czynności sporządzenia skargi kasacyjnej wykwalifikowanym prawnikom zapewni jej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający Sądowi II instancji dokonanie kontroli zaskarżonego orzeczenia. 2. Skarga kasacyjna złożona w rozpoznawanej sprawie nie w pełni odpowiada tym wymaganiom. Po pierwsze, podstawy kasacyjne odnoszące się do prawa materialnego nie wskazują, czy wskazane przepisy zostały naruszone przez błędną ich wykładnię czy też niewłaściwe zastosowanie. Po drugie, podstawy kasacyjne odnoszące się do naruszenia przepisów postępowania nie określają, na czym miałoby polegać dane naruszenie. Wskazane wady skargi kasacyjnej nie dyskwalifikują jej jednak w stopniu uzasadniającym jej odrzucenie. 3. Bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 151 p.p.s.a. przez oddalenie skargi w sytuacji, gdy decyzja organu została wydana z naruszeniem wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego. W kontekście tego zarzutu skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że nie stanowi prawidłowego określenia podstawy skargi kasacyjnej wskazanie tylko i wyłącznie przepisu regulującego sposób rozstrzygnięcia sprawy, a więc przepisów art. 145-151 p.p.s.a. Wymienione przepisy nie mogą stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej, gdyż błąd w postaci uwzględnienia lub oddalenia skargi sąd pierwszej instancji popełnia w fazie wcześniejszej niż etap orzekania, czyli w fazie kontroli zaskarżonego aktu lub czynności poprzedzającej wydanie orzeczenia. Zatem podstawą skargi kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. mogą być jedynie przepisy regulujące proces dochodzenia do rozstrzygnięcia, a nie przepisy określające samo rozstrzygnięcie. Warunek ten nie jest spełniony również w sytuacji, gdy Autor skargi kasacyjnej uzasadnia uchybienie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 151 p.p.s.a. naruszeniem konkretnych przepisów prawa materialnego (w tej sprawie: art. 99 ust. 3 oraz art. 207 ust. 1 p.s.w. w zw. z § 11 ust. 1 i 2 oraz § 12 ust. 2 uchwały nr 507 Senatu UW z 25 kwietnia 2012 r. w sprawie pobierania opłat za usługi edukacyjne, § 6 Regulaminu opłat na Wydziale Prawa i Administracji UW z 1 października 2008 r.), jeżeli nigdzie nie wyjaśnia, na czym miałoby polegać – stosownie do art. 174 pkt 1 p.p.s.a. – naruszenie przytoczonych przepisów. 4. W niniejszej sprawie uzasadnienie skargi kasacyjnej ogranicza się do: a) przytoczenia dochodów skarżącej w poszczególnych latach (okoliczność niekwestionowana), b) ogólnikowego stwierdzenia, że z przedstawionego stanu faktycznego wynika, że skarżąca spełnia warunki do zwolnienia z opłat za usługi edukacyjne w całości z uwagi na pogorszenie sytuacji materialnej, przewidziane w przywołanych przepisach oraz c) konstatacji, że fakt nagłego pogorszenie stanu zdrowia skarżącej, "powinien pozostać bez znaczenia dla oceny faktycznej sytuacji materialnej, w jakiej skarżąca znajdowała się w dniu zawarcia umowy w 2015 r. i następnie w roku 2016". 5. Wymienione w punkcie 3 i 4 niniejszego uzasadnienia fakty dowodzą, że rozpoznawane skarga kasacyjna nie spełnia wymagań określonych w art. 174 p.p.s.a., w następstwie czego nie zostały zakreślone granice tejże skargi kasacyjnej, co uniemożliwiło Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu rozpoznanie sprawy i wypowiedzenie się w kwestii naruszeń zarzucanych Sądowi I instancji (art. 183 § 1 p.p.s.a.). 6. Źle postawione zarzuty skargi kasacyjnej uniemożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu związanemu jej granicami kontrolę legalności zaskarżonego wyroku Sądu I instancji w odniesieniu do wszystkich postawionych w niej zarzutów. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za niemającą usprawiedliwionych podstaw i na zasadzie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Mając na względzie sytuację materialną skarżącej, Sąd odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości na zasadzie art. 207 § 2 p.p.s.a.