III SA/Wa 1615/09

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Krystyna Chustecka, po rozpoznaniu w dniu 31 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie wymiaru podatku od nieruchomości na rok 2009 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - UZASADNIENIE W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III wzywające do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł, J. M. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że jest osobą bezrobotną z orzeczona grupą inwalidzką. Pozostaje na utrzymaniu rodziny. Do swojego majątku zaliczył dom o pow. 120 m² (30 lat), mieszkanie o pow. 70 m² (współwłasność) oraz nieruchomość rolną zadrzewioną 2-7 ha. Do wniosku załączył kopie: zaświadczenia o posiadaniu statusy osoby bezrobotnej oraz orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Z uwagi na fakt, iż oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Referendarz sądowy wezwał Skarżącego w terminie 7 dni do: wskazania kim jest p. B. M. mieszkająca ze skarżącym pod tym samym adresem oraz wyjaśnienia, czy prowadzi ona ze Skarżącym wspólne gospodarstwo domowe, wskazania wysokości miesięcznej pomocy otrzymywanej przez skarżącego od członków rodziny (ze wskazaniem osób, które takiej pomocy udzielają), nadesłania zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o ewentualnym korzystaniu z takiej pomocy, przedstawienia szczegółowego zestawienia nieruchomości posiadanych przez Skarżącego, ze wskazaniem ich charakteru, wartości, sposobu użytkowania i uzyskiwanych z tego tytułu dochodów, nadesłania zeznań podatkowych Skarżącego oraz osób pozostających ze Skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym za 2008 r., ewentualnie zaświadczenia o nieskładaniu zeznań podatkowych, wskazania i udokumentowania wysokości dochodów uzyskanych przez Skarżącego w 2009 r. (np. z tytułu zasiłków, renty, innych źródeł), nadesłania wyciągów z rachunków bankowych Skarżącego oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie trzy miesiące, wskazania wysokości miesięcznych wydatków składających się na bieżące utrzymanie Skarżącego oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków) - ze wskazaniem kto pokrywa koszty związane z opłatami eksploatacyjnymi i czynszem, podatkami z tytułu posiadanych nieruchomości), wskazania innych okoliczności, które uzasadniają przyznanie Skarżącemu prawa pomocy. Postanowieniem z [...] listopada 2009r. Referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu stwierdzono, iż w niniejszej sprawie Skarżący nie odpowiedział w zakreślonym terminie na wezwanie Referendarza sądowego. Od powyższego postanowienia Skarżący pismem z 4 grudnia 2009r. wniósł sprzeciw. Skarżący podniósł, iż nie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w formie zasiłku, nie wykonuje prac zarobkowych, ani nie pobiera renty, nie posiada rachunku bankowego. Ponadto wskazał, że raz w tygodniu otrzymuje artykuły spożywcze i inne środki higieny osobistej o wartości ok. 100 zł. Podkreślił, że posiadana przez niego nieruchomość rolna nie stanowi źródła dochodu oraz, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z p. B. M., z którą pozostaje w związku małżeńskim. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 243 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej - "P.p.s.a."), Prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten wolny jest od opłat sądowych. Przechodząc do merytorycznego rozpoznania wniosku, w pierwszej kolejności należy zauważyć, iż instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jej celem jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Konkretyzację powołanej wyżej zasady stanowi art. 214 § 1 P.p.s.a. zgodnie, z którym każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych. W konsekwencji przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 P.p.s.a. W niniejszej sprawie Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu tj. w zakresie całkowitym. Przepis art. 246 § 2 pkt 1 cytowanej ustawy stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym może nastąpić wtedy, gdy osoba ta wykaże że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Ustosunkowując się do powyższego trzeba jeszcze raz podkreślić, że to na Skarżącym ciążył obowiązek wykazania, iż sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Wskazać należy, iż w rozpoznawanej sprawie, oświadczenia Skarżącego zawarte we wniosku okazały się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Nie zasługuje bowiem na aprobatę brak realizacji wezwania Referendarza sądowego o nadesłanie zeznań podatkowych Skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za 2008 r., ewentualnie zaświadczenia o nieskładaniu zeznań podatkowych. Tak samo należy ocenić niewywiązanie się przez Skarżącego z konieczności określenia wysokości miesięcznych wydatków składających się na jego bieżące utrzymanie oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków) - ze wskazaniem kto pokrywa koszty związane z opłatami eksploatacyjnymi i czynszem. Powyższej powinności nie czyni zadość zbyt ogólnikowe stwierdzenie, iż raz w tygodniu Skarżący otrzymuje artykuły spożywcze i inne środki higieny osobistej o wartości ok. 100 zł. Dokładne zestawienie dochodów z wydatkami z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego miało zobrazować faktyczne możliwości płatnicze Skarżącego. Mogłoby się bowiem okazać, że przekraczają one jego dochody, a to z kolei mogłoby oznaczać, że Skarżący ma wyższe dochody od zadeklarowanych, ewentualnie posiada oszczędności, których nie wykazał we wniosku. Niezależnie od powyższego zauważyć również należy, iż Skarżący mieszka razem żoną. Nie ma tutaj znaczenia powoływana przez wnioskodawcę okoliczność, iż nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Niewątpliwie bowiem żona Skarżącego partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania, prowadzenia domu. Z kolei Sąd oceniając zasadność zwolnienia strony od kosztów sądowych, bierze pod uwagę również dochody oraz majątek małżonka, bez względu na rodzaj ustroju majątkowego łączącego małżonków. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm. dalej - jako k.r.o.), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie mają m.in. obowiązek do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Dlatego należy uznać, że skoro Skarżący dla dobra rodziny toczy spory sądowe, jego współmałżonek będzie zobowiązany nieść pomoc także w zakresie uiszczania kosztów postępowania sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 61/04 (niepubl.) stwierdził, że przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej. W konsekwencji, brak jest przekonujących podstaw do stwierdzenia, iż sytuacja, w której znajduje się Skarżący wypełnia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., a tym samym uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05; postanowienie z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05) prezentowany jest bowiem pogląd, iż o ile nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego strony, w przypadku gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postępowania, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uznać należy za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż nie zachodzą przesłanki do zastosowania wobec Skarżącego instytucji prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Sąd, biorąc pod uwagę całość przedstawionej wyżej argumentacji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 260 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.