II SA/Ol 728/08

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2008r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu J. T. na postanowienie Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 9 grudnia 2008r. Sygn. akt II SA/Ol 728/08 w przedmiocie odmowy przyznania J. T. prawa pomocy w sprawie ze skargi J. T. na decyzję Wojewody z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. WSA/post.1 - sentencja postanowienia UZASADNIENIE J. T. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody z "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania J. T. z pobytu stałego z domu nr "[...]" w "[...]", gmina "[...]". W sprawie tej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 28 października 2008r. sygn. akt II SA/Ol 728/08 oddalił skargę. Pierwotny wniosek w zakresie przyznania prawa pomocy złożono w terminie do złożenia skargi kasacyjnej od powołanego wyroku Sądu. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał jako jedyne źródło dochodu działalność gospodarczą, którą prowadzi w zakresie handlu surowcami wtórnymi. Stwierdził, iż od ponad czterech miesięcy nie osiągnął znacznego dochodu. W firmie, którą prowadzi ostatni znaczący dochód, w kwocie 8.895 zł brutto, osiągnął ponad cztery miesiące temu. Posiada zapasy towarów i surowców na kilkadziesiąt ton. Wyjaśnił, że od połowy roku na rynku surowców wtórnych notuje się stały spadek zapotrzebowania, a tym samym i cen. Na chwilę obecną ceny surowców spadły o 2/3 ceny z czerwca/lipca bieżącego roku, a w dodatku w obecnym kryzysie światowym i recesji odczuwa się dotkliwą trudność w ich sprzedaży. Sytuacja taka doprowadziła do tego, że ma zaległości płatnicze w stosunku do ZUS za 2,5 miesiąca na sumę 1.729,63 zł + odsetki oraz 250 zł płatności alimentacyjnej za jeden miesiąc. Podał, ze w miarę swoich możliwości i napływu gotówki stara się regulować zaległe płatności. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe; jest współwłaścicielem domu o powierzchni 120 m2; posiada kilkadziesiąt ton zapasu towarów i surowców, którego nigdzie nie może sprzedać ze względu bardzo niską cenę. W ciągu ostatnich 10 miesięcy uzyskał z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej 2.241 zł dochodu. W rubryce 11 formularza skarżący nadmienił, iż w związku z opisaną, bardzo trudną sytuacją finansową nie jest w stanie bez uszczerbku dla minimalnego, jak podał, funkcjonowania oraz z uwagi na płatności alimentacyjne, uiścić nawet tak niewielkiej kwoty, jaką jest 100 zł opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek żądania zgłoszonego w terminie siedmiodniowym od jego ogłoszenia. Referendarz sądowy pismem doręczonym J. T. w dniu 1 grudnia 2008r. wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia rubryki 7.2.2. formularza wniosku oraz przedłożenia: wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, oświadczenia wyszczególniającego miesięczne wydatki i zaświadczenia z ZUS o wysokości zaległych składek na ubezpieczenie społeczne. Przed upływem wyznaczonego terminu skarżący złożył pismo, do którego załączył uzupełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, zaświadczenie z ZUS oraz wydruk bankowy za okres od 29 sierpnia do 14 listopada 2008r. Obok złożonego oświadczenia o braku zasobów pieniężnych wypełniono rubrykę 7.2.2. formularza poprzez oświadczenie o braku przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro. W zaświadczeniu ZUS z 5 grudnia 2008r. podano zadłużenie wnioskodawcy na łączną kwotę 1.809,84 zł, natomiast z informacji o rachunku bankowym wynika, że saldo początkowe w wysokości 1.036,18 zł było stopniowo pomniejszane o wypłacaną gotówkę oraz o miesięczne opłaty za utrzymanie karty związanej z kontem, przy czym nie odnotowano żadnych wpłat na rachunek. W ten sposób saldo końcowe rachunku 14 listopada 2008r. wyszczególniono na 8,93 zł. Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2008r. sygn. akt II SA/Ol 728/08, Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu podał, że podstawę takiego orzeczenia była niemożność dokonania właściwej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy, który pouczony o tym, iż niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy, zaniechał przedłożenia wymaganego od niego oświadczenia wyszczególniającego miesięczne wydatki. J. T. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia z zachowaniem terminu do jego wniesienia. W jego uzasadnieniu podał, że jego problemy z opłacaniem bieżących zaległości narastają i przedstawił uzupełniającą informację o jego miesięcznych wydatkach. Wskazał, że składają się na nie kwoty: składek ubezpieczeniowych do ZUS – 740 zł, opłat za energię – 200 zł, obciążeń alimentacyjnych obecnie 250 zł (do września br. 550 zł), opłat za telefon: stacjonarny – 64 zł, komórkowy w firmie – 50 zł, opłaty za opał na potrzeby firmy – 400 zł (ogrzewanie od jesieni do wiosny), zakup karmy dla psów (pomocników stróża) – 100 zł. Do tego doliczono koszty wyżywienia, ubrania, opłatę za wodę, odzież ochronno-roboczą i inne pomniejsze płatności na sumę około 500 zł. Razem wyliczono miesięczne wydatki na około 2.300 zł. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że wspomagają go rodzice, będący na emeryturze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Wobec wniesienia przez skarżącego sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym [art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako: ppsa)]. Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której skarżący udowodni brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przytoczonych sformułowań ustawowych wynika także, że sytuacja materialna wnioskodawcy oceniana w odniesieniu do konkretnego postępowania sądowoadministracyjnego stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzielenie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie więc przez Sąd o przyznaniu prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy byłoby rozstrzygnięciem dokonanym z podstaw niedopuszczalnych i nie znajduje uzasadnienia w ustawie (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r., sygn. akt II OZ 118/05, niepubl.). Z wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego na stosownym formularzu wynika, że J. T. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe; jedyny jego wartościowy majątek stanowi dom o powierzchni 120 m2, którego pozostaje współwłaścicielem, uzyskuje środki w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej w zakresie handlu surowcami wtórnymi. Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy dochód z prowadzonej działalności w ciągu ostatnich 10 miesięcy wyniósł 2.241 zł i nie wystarcza obecnie na pokrycie kosztów utrzymania. Taką sytuację wiąże on ze stagnacją w obrocie surowcami wtórnymi. Posiada zapasy towarów i surowców na kilkadziesiąt ton, jednak zastój notowany od połowy roku na rynku surowców wtórnych i stały spadek zapotrzebowania oraz cen powoduje trudność w ich sprzedaży. W wyniku tego narastają zaległości w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, a także skarżący ma obecnie kłopoty z wypełnieniem zobowiązań alimentacyjnych, które na nim ciążą. Według zaświadczenia ZUS z 5 grudnia 2008r. zadłużenie wnioskodawcy wynosi łącznie 1.809,84 zł, natomiast z informacji o rachunku bankowym wynika, że dokonywane są jedynie operacje związane z obciążeniami i saldo końcowe rachunku 14 listopada 2008r. wynosiło 8,93 zł. Do tego jego niezbędne wydatki związane zarówno z obowiązkowym opłacaniem składek ZUS od prowadzonej działalności gospodarczej, jak też innych kosztów związanych z działalnością, oraz z własnym utrzymaniem określono na około 2.300 zł miesięcznie. W jego sytuacji aktualnie wspomagają go pozostający na emeryturze rodzice. W tej sytuacji Sąd uznał, że skarżący wykazał, że nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sytuacja materialna skarżącego jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia obciążeń związanych z udziałem strony w sprawie. Uzyskiwane przez niego środki finansowe po uwzględnieniu niezbędnych wydatków są bowiem na tyle niskie, że nie pozwalają na poniesienie obecnie jakichkolwiek kosztów postępowania. Trudnej sytuacji materialnej nie zmienia fakt, że skarżący dysponuje majątkiem nieruchomym w postaci domu, którego jest współwłaścicielem, prowadzi działalność gospodarczą i zgromadził zapasy towarów i surowców. Rozpatrując sprawę Sąd ma na względzie także okoliczność, iż wyrokiem z dnia 28 października 2008r. sygn. akt II SA/Ol 728/08 oddalono skargę, w związku z czym ewentualne dalsze dochodzenie swych żądań skarżący może skutecznie zrealizować jedynie poprzez wniesienie skargi kasacyjnej od tego orzeczenia. Zgodnie zaś z art. 175 § 1 ppsa skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, z wyjątkiem sytuacji z art. 175 § 2 i 3, które jednak nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Aby to uczynić strona zobligowana jest do działania poprzez profesjonalnego pełnomocnika. Jednocześnie Sąd poucza o treści art. 249 ustawy ppsa, zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.