I SA/Lu 453/18

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Wałejko Sędziowie Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca), Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Protokolant Starszy asystent sędziego Monika Bartmińska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 28 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi E. D. i E. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej solidarnie na rzecz E. D. i E. K.-D. kwotę [...]([...]) złotych z tytułu zwrotu kosztów postępowania. III. przyznaje radcy prawnemu D. W. wynagrodzenie za pomoc prawną świadczoną z urzędu na rzecz E. D. w kwocie [...]([...]) złotych w tym VAT, IV. przyznaje radcy prawnemu D. W. wynagrodzenie za pomoc prawną świadczoną z urzędu na rzecz E. K. -D. w kwocie [...]([...]) złotych w tym VAT. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (organ, organ odwoławczy), po rozpatrzeniu zażalenia E. K. i E. D. (skarżący, małżonkowie), uchylił postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. z [...]. (organ I instancji, organ egzekucyjny) w przedmiocie odmowy uznania zarzutów do opisu i oszacowania nieruchomości i uznał zarzuty te za zasadne. Zaskarżone postanowienie wydane zostało w następującym stanie sprawy: w toku postepowania egzekucyjnego organ egzekucyjny w dniu 9 czerwca 2017r. dokonał zajęcia nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], wezwał małżonkow D. do zapłaty dochodzonych należności w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Odpis zajęcia nieruchomości został doręczony E. D. w dniu 20 czerwca 2017 r., zaś w dniu 22 czerwca 2017 r. E. K.. Wobec bezskutecznego upływu terminu wyznaczonego w wezwaniu skierowanym do zobowiązanych, organ egzekucyjny podjął czynności zmierzające do przeprowadzenia opisu i oszacowania wartości zajętej nieruchomości. Pismami z 3 października 2017 r. zawiadomił małżonków D., iż 26 października 2017 r. o godz. 12.00 dokona oględzin nieruchomości. W dniu 23 października 2017 r. małżonkowie D. złożyli do organu egzekucyjnego operat szacunkowy z 5 sierpnia 2012 r., w którym przedmiotowa nieruchomość została wyceniona na kwotę [...]zł. W dniu 26 października 2017 r. został sporządzony protokół na okoliczność dokonania oględzin przedmiotowych nieruchomości. Ponadto Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w L. zgromadził materiał dowodowy dotyczący stanu prawnego i faktycznego przedmiotowej nieruchomości, tj. wypis z rejestru gruntów i wypis z kartoteki budynków wraz z mapą ewidencji gruntów z 7 września 2017 r.; informację z Urzędu Miasta L., iż dla obszaru na którym jest położona nieruchomość brak jest obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego; operat szacunkowy z 20 listopada 2017 r., dotyczący działki nr ewidencyjny [...] o powierzchni 1.406 m2, zabudowanej budynkiem produkcyjnym o powierzchni użytkowej 484,06 nr, sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego M. S., nr [...]; odpis zwykły księgi wieczystej [...] z 5 września 2017 r. Termin dokonania opisu i oszacowania wartości nieruchomości został wyznaczony na 20 grudnia 2017 r. na godz. 10.00. W dniu 1 grudnia 2017 r. organ egzekucyjny zawiadomił o terminie opisu i oszacowania nieruchomości E. K. - D., pouczając jednocześnie o prawie do złożenia zarzutów. E. D. zawiadomienie o terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości zostało doręczone 13 grudnia 2017 r. W dniu 27 listopada 2017 r. zawiadomienie w tym przedmiocie otrzymał ZUS Oddział w L., zaś w dniu 29 listopada 2017 r. Urząd Miasta L.. Organ egzekucyjny wezwał nadto przez obwieszczenie publiczne, umieszczone 28 listopada 2017 r. na stronie internetowej Izby Administracji Skarbowej w L. oraz od 23 listopada 2017 r. do 21 grudnia 2017 r. na tablicy ogłoszeń [...] Urzędu Skarbowego w L. uczestników, o których nie ma wiadomości oraz inne osoby, które roszczą sobie prawa do nieruchomości i jej przynależności, aby przed ukończeniem opisu zgłosiły swoje prawa. Ponadto obwieszczenie z 23 listopada 2017 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w L. przekazał do Urzędu Miasta L. z prośbą o umieszczenie na tablicy ogłoszeń. Jak wynika z informacji przekazanej przez Urząd Miasta L., obwieszczenie o terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości zostało umieszczone na Elektronicznej Tablicy Ogłoszeń w siedzibie Urzędu oraz na stronie internetowej Urzędu Miasta L. od 29 listopada 2017 r. do dnia 20 grudnia 2017 r. Czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości przeprowadzone zostały w obecności E. D. w dniu 20 grudnia 2017 r. Z czynności sporządzono protokół. Wartość nieruchomości została określona na podstawie operatu szacunkowego z 20 listopada 2017 r. sporządzonego przez biegłego rzeczoznawcę majątkowego M. S. na kwotę [...]zł, w tym wartość prawa wieczystego użytkowania gruntu - [...] zł oraz wartość budynku z infrastrukturą, stanowiącego od gruntu odrębny przedmiot własności - [...] zł. Odpis protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości wraz z operatem szacunkowym doręczono E. D. osobiście 20 grudnia 2017 r., natomiast E. K. – D. w dniu 2 stycznia 2018 r. Pismem z 2 stycznia 2018 r. zobowiązani wnieśli zarzuty do opisu i oszacowania wskazując, że dotyczą one zaniżonej wartości nieruchomości w operacie szacunkowym sporządzonym przez rzeczoznawcę majątkowego M. S.. Zdaniem skarżących ceny rynkowe działek w regionie L. za [...], które wskazał rzeczoznawca majątkowy, tj. 200-300 zł są za niskie, gdyż winny wynosić w granicach 320-420 zł. Budynek przemysłowy położony na działce o powierzchni 484,06m2 ma natomiast wartość rynkową ok. [...] zł. Budynek posiada powierzchnię biurową oraz produkcyjną o podwyższonym standardzie, nie jest niskiej jakości budynkiem magazynowym. Hala produkcyjna przystosowana jest do osadzania bardzo ciężkich maszyn/urządzeń i jest wylana wylewką betonową B25, co znacznie podwyższa wartość. Na powyższe wskazuje operat szacunkowy z 5 sierpnia 2012 r. sporządzony przez biegłego sądowego H. K., działającego na zlecenie Sądu Rejonowego [...] w L. z siedzibą w Ś., według którego wartość nieruchomości wynosi [...] zł. Na przestrzeni 5 lat nie wydarzyło się nic, co spowodowałoby obniżenie wartości budynku i działki o 30%. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w L. postanowieniem z [...] odmówił uznania zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Na postanowienie to E. K. – D. i E. D. złożyli zażalenie. W jego rozpoznaniu organ odwoławczy stwierdził, że zarzuty winny zostać uznane za zasadne, bowiem organ egzekucyjny nieprawidłowo zawiadomił o terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości E. D. jako uczestnika postępowania, tj. z naruszeniem art. 110 o § 3 ustawy egzekucyjnej. Jak wynika z akt sprawy, termin dokonania opisu i oszacowania nieruchomości został wyznaczony na 20 grudnia 2017 r. na godz. 10.00. Zawiadomienie o terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości zostało doręczone E. D. 13 grudnia 2017 r. Biorąc pod uwagę datę doręczenia zawiadomienia oraz treść wskazanego przepisu ustawy egzekucyjnej, iż zawiadomienia i obwieszczenia winny być dokonywane nie później niż na 14 dni przed rozpoczęciem czyności, należało stwierdzić naruszenie przepisu przez uchybienie wskazanemu terminowi. W tej sytuacji, organ odwoławczy uchylił zaskarżone postanowienie i nakazał powtórzenie czynności przez organ egzekucyjny w zgodzie z ustawowymi rygorami, dotyczącymi m.in. terminów zawiadomień. Za przedwczesne uznał merytoryczne analizowanie wysokości ceny oszacowania wskazanej w protokole opisu i oszacowania wartości nieruchomości, bowiem czynności te zostaną powtórzone. W skardze na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej zobowiązani E. K. – D. i E. D. zarzucili naruszenie prawa poprzez zaniechanie uzasadnienia zarzutu dotyczącego wadliwego oszacowania nieruchomości. Wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej uzasadnienia oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący podnieśli, że zarzuty złożone przez nich dotyczyły wadliwej wyceny nieruchomości. Organ uznał jednak, że analizowanie wysokości szacunku jest przedwczesne. W ich ocenie twierdzenie to jest nieprawidłowe, albowiem prowadzi do zbędnego przedłużenia postępowania. Możliwa była merytoryczna ocena zarzutów dotyczących oszacowania, bowiem organ dysponował dodatkową opinią rzeczoznawcy, którą powinien był skonfrontować z opinią sporządzoną dla celów postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, popierając stanowisko prezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Rozważanie w przemiotowej sprawie rozpocząć należy od przypomnienia, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Zgodnie natomiast z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., znajdującym odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez art. 18 u.p.e.a., organ odwoławczy – w wyniku rozpoznania skierowanego do niego środka zaskarżenia (odwołania, zażalenia) – może wydać decyzję (postanowienie), w której (w którym) uchyla zaskarżoną decyzję (postanowienie) w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy. Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd stwierdził naruszenie prawa, które skutkuje koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia. Istotę sporu w niniejszej sprawie stanowi kwestia prawidłowości uznania przez organ odwoławczy, że z uwagi na przeszkodę formalną (zawiadomienie doręczone uczestnikowi bez zachowania terminu z art. 110 o § 3 u.p.e.a.) zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości nie mogą być merytorycznie rozpoznane, zaś rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego w przedmiocie odmowy uznania ich zasadności należało wyeliminować z obrotu prawnego oraz powtórzyć wszystkie czynności związane z wyznaczeniem terminu opisu i oszacowania i zawiadomieniami w tym przedmiocie. Zdaniem skarżących takie stanowisko pozostaje w sprzeczności za zasadą ekonomiki procesowej. W ich ocenie organ odwoławczy winien skontrolować rzetelność wyceny wartości nieruchomości, nie zaś kwestionować doręczenie zawiadomienia. Przystępując do rozstrzygnięcia sporu wskazać należy, iż zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.) opis i oszacowanie wartości nieruchomości obejmuje dwa stadia. W pierwszej kolejności, organ egzekucyjny kieruje do zobowiązanego wezwanie do zapłaty dochodzonych należności, o którym mowa w art. 110c § 2 u.p.e.a., a następnie - po bezskutecznym upływie terminu określonego w wezwaniu do zapłaty - dokonuje opisu i oszacowania wartości zajętej nieruchomości (art. 110m § 1 u.p.e.a.). O terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości organ egzekucyjny zawiadamia znanych mu uczestników postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny wzywa ponadto, przez obwieszczenie publiczne wywieszone w siedzibie urzędu skarbowego oraz urzędu właściwej jednostki samorządu terytorialnego, uczestników, o których nie ma wiadomości, oraz inne osoby, które roszczą sobie prawa do nieruchomości i jej przynależności, aby przed ukończeniem opisu zgłosiły swoje prawa. Zawiadomienia i obwieszczenia dokonywane są nie później niż 14 dnia przed rozpoczęciem opisu (art. 110o § 1, 2 i 3 u.p.e.a.). Organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie naruszono przepis art. 110o § 3 u.p.e.a., bowiem zawiadomienie dla E. D. zostało doręczone na 7 dni przed terminem opisu i oszacowania. Nie zachowano zatem wymogu minimalnego okresu pomiędzy doręczeniem i terminem czynności egzekucyjnej, który według ustawy winien wynosić 14 dni. Jakkolwiek powyższe ustalenia w pełni odpowiadają prawdzie, bowiem z akt egzekucyjnych wynika, że doręczenia zawiadomienia E. D. dokonano w dniu 13 grudnia 2017 r., podczas gdy termin czynności wyznaczono na 20 grudnia 2017 r., to jednak zdaniem Sądu ocena dokonana rzez organ odwoławczy całkowicie abstrahuje od celu cytowanego w podstawie prawnej uregulowania i pozostałych okoliczności tej sprawy. Niespornym bowiem jest, że E. D. został powiadomiony o terminie czynności opisu i oszacowania i brał w niej udział, podpisując protokół. Tymczasem brzmienie przepisu art. 110o § 3 u.p.e.a. zostało dostosowane do zasad procesowych dla doręczeń, w tym w szczególności dla doręczenia zastępczego z art. 44 k.p.a. znajdującego odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym poprzez art. 18 u.p.e.a. Zasadniczą kwestią dla prawidłowego przebiegu czynności egzekucyjnej jest bowiem zapewnienie w niej udziału wszystkim osobom zainteresowanym. Temu też służą zawiadomienia kierowane do uczestników znanych organowi, jak też obwieszczenia publiczne adresowane do potencjalnych uczestników, o których organ nie ma wiedzy. Jeśli zatem E. D. osobiście uczestniczył w czynności egzekucyjnej i nie podnosił, iż ze zbyt późnego doręczenia mu zawiadomienia wynikają dla niego niekorzystne skutki, to organ egzekucyjny winien był – jak stało się to w niniejszej sprawie – przystąpić do opisu i oszacowania, nie stwierdzając istnienia przeszkód formalnych. Należy też wskazać, że przywołane przez organ wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie w sprawach I SA/Lu 944/13, I SA/Lu 946/13 wydane zostały w odmiennych realiach. Uchybienie terminowi z art. 110o § 3 u.p.e.a. dotyczyło bowiem obwieszczenia publicznego, które z natury rzeczy kierowane jest do osób, o których organ nie ma wiadomości, a które mogą mieć interes prawny w zgłoszeniu swego udziału w postępowaniu i w czynności opisu i oszacowania. W tym wypadku krąg osób, będących adresatami obwieszczenia, nie jest ustalony i znany organowi, a termin zamieszczenia obwieszczenia jest istotny w związku z zabezpieczeniem potencjalnych praw tych osób. Oczywistym jest bowiem, że dłuższy czas, w którym obwieszczenie jest publikowane, stwarza większe prawdopodobieństwo jego skuteczności, tj. dotarcia do odpowiedniego kręgu osób zainteresowanych. Dopiero upływ tego zagwarantowanego prawem terminu daje podstawę do przyjęcia fikcji, że obwieszczenie dotarło do właściwego kręgu zainteresowanych. W niniejszej sprawie E. D. nie tylko był znanym organowi uczestnikiem postępowania, otrzymał zawiadomienie o czynności opisu i oszacowania, ale też brał w niej osobiście udział i nie zgłaszał żadnych zastrzeżeń z tytułu otrzymania zawiadomienia w okresie krótszym niż 14 dni. W tym stanie rzeczy stanowisko organu odwoławczego uznać należy za nieracjonalne i nazbyt sformalizowane. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. uchylono zaskarżone postanowienie. Ponownie rozpoznając sprawę, organ odwoławczy zajmie się oceną zasadności zarzutów zobowiązanych, dotyczących niewłaściwej wyceny nieruchomości, dokonanej przez biegłego M. S., a tym samym prawidłowości rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego, który postanowieniem z dnia [...] lutego 2018 r. odmówił uznania zasadności zgłoszonych zarzutów do opisu i oszacowania. Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia przepis art. 200 p.p.s.a. Na zasądzoną na rzecz strony kwotę składa się wartość poniesionej opłaty sądowej (100zł). W niniejszej sprawie oboje skarżący byli reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, ustanowionego z urzędu. W związku ze zożonym przez niego oświadczeniem o nieopłaceniu jego usługi w całości lub w części, na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 18 października 2016 r., poz. 1715), ustalono jego wynagrodzenia na kwotę [...]zł (z VAT) od każdego ze skarżących i przyznano je ze Skarbu Państwa.