III SA/Kr 797/07

SENTENCJA Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 31 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. D. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wprowadzenia zmiany w operacie ewidencji gruntów postanawia: I. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym i zwolnić ją od kosztów sądowych obejmujących wpis od skargi, II. w pozostałym zakresie oddalić wniosek. UZASADNIENIE Skarżąca w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagała się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Oświadczyła, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami. Określając swój majątek uwidoczniła, że w jego skład wchodzi działka budowlana z rozpoczętą w 1995 r. budową domu. Nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Stałe miesięczne dochody swego gospodarstwa domowego skarżąca oszacowała na kwotę 1983 zł podając, że składa się na to 597 zł renty matki i 1386 zł emerytury ojca. Skarżąca swoich osobistych dochodów nie ma. Jej zakład optyczny upadł był bowiem. Uzasadniając swoje starania skarżąca odniosła się w przeważającej mierze do nurtujących ją merytorycznie kwestii, wskazując że przez to popadła w długi i pozostaje na utrzymaniu rodziców, z którymi zamieszkuje w należącym do nich domu jednorodzinnym. Prócz skarżącej zamieszkuje tam także jej siostra z mężem i dwojgiem dzieci Wezwana o złożenie dodatkowych oświadczeń i przedstawienie wskazywanych dokumentów źródłowych wyjaśniła, że nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna ponieważ w dalszym ciągu prowadzi zakład optyczny choć jest on nierentowny i nie przynosi dochodu. Skarżąca posiada zadłużenie wobec dostawców opraw i szkieł na kwotę ponad 2 tyś. zł. Brakuje jej na regulowanie opłat ZUS, za energię elektryczną i czynsz. Posiada rachunek bankowy i książeczkę oszczędnościową. Ne ma jednak na nich żadnych istotnych oszczędności ani wolnych środków. Gospodarstwo domowe siostry skarżącej przyczynia się do utrzymania domu w ten sposób, że siostra płaci rachunki za wodę i sporadycznie dokłada się do opału. W roku 2000 zakupiła także 2 t. miału za 640 zł. Z przedstawionego przez skarżącą wykazu wydatków wynika, że stałe obciążenia jej wspólnego - z rodzicami - gospodarstwa domowego kształtują się na około 430 zł miesięcznie. Do tego dochodzą płatności kwartalne (podatki od nieruchomości; woda) i roczne (ubezpieczenie samochodu; przegląd techniczny samochodu zakup opału). Skarżąca wyjaśniła, że rachunków ani paragonów za lekarstwa przedstawić nie może po prostu dlatego, że tych nie zbierała a wstecz ich nie otrzyma. Do swych pisemnych wyjaśnień skarżąca dołączyła kopie rachunków za prąd, upomnień podatkowych, książeczki radiofonicznej, polisy ubezpieczeniowej, dowodu rejestracyjnego, dowodu wpłaty za wodę, faktury za wodę, faktury za telefon, a także wybiorczo wyciągów z rachunku. Mając na uwadze powyższe zaważyć należało, co następuje: Zacząć wypada od tego, że jeśli skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym to przesłanką zasadności jej wniosku powinno być wykazanie, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tutaj pojawia się jednak problem. Jakkolwiek bowiem skarżąca twierdzi, że nie ma żadnych swoich dochodów to równocześnie przyznaje, że należy do niej działka budowlana z rozpoczętym domem a ona sama pozostaje na utrzymaniu rodziców. Okoliczności te silą faktu niweczą więc zasadność ewentualnych ustaleń co do tego, że skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zwrócenia uwagi wymagają bowiem trzy kwestie. Po pierwsze ze sformułowania przesłanki zawartej w art. 246 §1 pkt. 1 ppsa "nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów" wynika, że możliwości strony przekracza opłacenie nawet minimalnych kosztów, które na gruncie postępowania sądowoadministrcyjnego wynoszą 100 zł (por. S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek; Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministrcyjnych, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2007 r. s. 249). Po wtóre fakt bycia właścicielem nieruchomości o znacznej wartości generalnie oznacza, że strona posiada wystarczającą zdolność majątkową by pokryć koszty postępowania (por. postan. NSA z 19 maja 2005 r. II FZ 211/05). Wreszcie skoro skarżąca zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu swych rodziców to przy ocenie możliwości finansowych skarżącej należy uwzględniać również ich dochody oraz stan majątkowy (por. postan. WSA w W-wie z 21 listopada 205 r. III SA/Wa 1709/05). Faktem zaś pozostaje, że choć dochody rodziców skarżącej nie nalezą do najwyższych to jednak ich źródło jest stałe. Inną kwestią pozostaje, że taka sytuacja nie przekreśla starań skarżącej w całej rozciągłości. Godzi się bowiem zauważyć, że zgodnie z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). Logiczną konsekwencją takiego stanu rzecz jest więc, że w sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, można przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie kwalifikowanego pełnomocnika (art. 245 §3 ppsa). Oczywiście po dokonaniu ustaleń, że nie jest ona w stanie ponieść takich kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa) przez który należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, że strona nie jest w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ze złożonego oświadczenia wynika, że przy miesięcznych dochodach w łącznej kwocie 1983 zł brutto stałe miesięczne wydatki gospodarstwa domowego skarżącej kształtują się na poziomie mniej więcej 430 zł. Do tego dochodzą jeszcze wskazywane przez nią wydatki kwartalne (podatki od nieruchomości; woda), roczne (ubezpieczenie samochodu; przegląd techniczny samochodu), sezonowe (opał) i okazjonalne (zakup pilarki na raty). Uwzględniając to wszystko generalnie należy jednak przyjmować, że po uregulowaniu stałych miesięcznych wydatków gospodarstwo domowe skarżącej na opędzenie potrzeb trzech dorosłych osób dysponuje kwotą około 1200 - 1400 zł. Środki na takim poziomie pozwalają zaś na czynienie pewnych oszczędności. Przy tym nic nie stoi na przeszkodzie ograniczeniu przez rodzinę pewnych wydatków bieżących. Brak jest bowiem racjonalnego wytłumaczenia dlaczego osoby, akcentujące swą niezamożność w związku ze składanym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy opłacają np. wysokie rachunki za telefon. Nie można też zapominać, że zarówno rodzice skarżącej jak i ona sama dysponują nieruchomościami stanowiącymi ich własność. Takie zaś składniki majątku posiadają określoną wartość sprzedażną względnie podkładową dla ewentualnej pożyczki. A choć nikt nie wymaga obciążania domu w którym skarżąca zamieszkuje razem z rodzicami i siostrą to równocześnie brak jest racjonalnych argumentów przeciw takim rozporządzeniom gdy chodzi o działkę skarżącej. Trudno zarazem nie czynić skarżącej zarzutu z tego, że jako osoba zdolna do pracy miast aktywnie poszukiwać zatrudnienia skupia swoją uwagę i energię na prowadzeniu zakładu, który "jest nierentowny, i nie przynosi jej dochodu". Uporczywe trwanie przy takim stanie rzeczy tym bardziej zaś budzi zdumienie gdy uwzględni się, że skarżąca zawiesiła swe członkostwo w cechu optyków. Z tych względów należałoby by wnioskowi skarżącej odmówić. Zachowując jednak w pamięci i aprobując jeden ze starszych poglądów Sądu Najwyższego zgodnie z którym "dla zwolnienia od kosztów sądowych może być stanowczy tylko stan majątku i dochodów ubiegającego się o to zwolnienie w czasie wniesienia prośby" (por. orz. SN z 19 września 1935 r. C. II 874/35 PPiA 36/1 s. 79) przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmujące zwolnienie z wpisu od skargi. Rozstrzygnięcie takie uwzględnia bowiem podnoszone przez skarżącą zadłużenie wobec dostawców. Czyniąc to zabezpiecza zarazem skarżącej gwarantowane konstytucją prawo do sądu. Jednocześnie chroni wymiar sprawiedliwości przed ewentualną zbędną roszczeniowością strony. Stanowiąc wymierne wsparcie powinno przy tym podziałać na skarżącą mobilizująco i uzmysłowić jej, że sytuacja rodzinna majątkowa i dochody gospodarstwa jej gospodarstwa domowego nie uzasadniają przerzucenia wszystkich ciężarów prowadzonego procesu na Skarb Państwa czyli resztę społeczeństwa. Toteż mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 §3 ppsa.