I SA/Lu 418/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Asesor sądowy Jakub Polanowski (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Woźny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 maja 2023 r. nr UP-352/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz W. K. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Decyzją z 18 maja 2023 r., nr UP-352/2023, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej także: Prezes ZUS, organ), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., utrzymał w mocy decyzję własną z 4 maja 2022 r., nr 871/2022, o odmowie umorzenia W. K. (dalej: skarżący, strona) umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność, będącą jednocześnie płatnikiem tych składek, w łącznej kwocie 74.704,15 zł, w tym na: - ubezpieczenie społeczne za okres od lipca 2011 r. do listopada 2012 r., styczeń 2016 r. w wysokości 18.624,71 zł, w tym z tytułu: składek 10.048,71 zł, odsetek 8.576 zł; - ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2006 r. do stycznia 2016 r. w wysokości 54.511,72 zł, w tym z tytułu: składek 27.742,72 zł, odsetek 26.769 zł; - Fundusz Pracy za okres od lipca 2011 r. do listopada 2012 r., styczeń 2016 r. w wysokości 1.567,72 zł, w tym z tytułu: składek 862,72 zł, odsetek 705 zł. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wskazał, że w toku postępowania w tej sprawie wydał decyzję z 8 lipca 2022 r., nr UP-563/2022, którą utrzymał w mocy powyższą decyzję z 4 maja 2022 r. Po rozpoznaniu skargi złożonej przez stronę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie prawomocnym wyrokiem z 30 listopada 2022 r., I SA/Lu 455/22 uchylił jednak decyzję z 8 lipca 2022 r. Sąd wskazał, że dopiero po przeprowadzeniu wyczerpującego postępowania wyjaśniającego organ uzyska podstawy faktyczne i prawne do stwierdzenia: w jakim zakresie doszło do przedawnienia należności składkowych objętych wnioskiem o umorzenie, czy i jakie przesłanki umorzenia należności składkowych zostały spełnione, w przypadku zaistnienia przesłanki bądź przesłanek umorzenia nieprzedawnionych i należności składkowych, jakie są okoliczności istotne dla prawidłowego zastosowania uznania administracyjnego. Sąd podkreślił, że organ powinien w szczególności skoncentrować ustalenia faktyczne i prawne na okolicznościach dotyczących biegu terminu przedawnienia należności składkowych oraz w dalszej kolejności, do których nawiązują art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r.; poz. 1009 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie). Ponownie rozpatrując sprawę organ szeroko przywołał przepisy regulujące kwestie przedawnienia należności z tytułu składek w okresie od 1 stycznia 1999 r. do chwili obecnej i podkreślił, że po szczegółowej weryfikacji zadłużenia strony pod kątem ewentualnego przedawnienia, doszedł do wniosku, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Prezes ZUS wskazał daty od których uległ zawieszeniu bieg terminu przedawnienia poszczególnych należności z tytułu składek. Stwierdził, że na podstawie decyzji ZUS z 6 maja 2016 r, znak: 200171DZPDZ16/000169, 16 czerwca 2016 r. dokonano wpisu hipoteki przymusowej w wysokości 85.206,22 zł na udziale strony w prawie własności nieruchomości dokonano. Hipoteka obejmuje całość zadłużenia strony. Organ wyjaśnił, że ZUS nie mógł wdrożyć postępowania egzekucyjnego od 2006 r., gdyż dopiero 12 kwietnia 2016 r. skarżący zarejestrował się jako płatnik składek z datą powstania obowiązku opłacania składek od 1 stycznia 1999 r. Dnia 6 maja 2016 r. organ wydał decyzję znak: 200171DZPDZ16/000169 o wysokości zadłużenia strony z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za okres od lipca 2011 r. do stycznia 2016 r. oraz na ubezpieczenie zdrowotne od kwietnia 2006 r. do stycznia 2016 r. W dniu 3 grudnia 2021 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie, na skutek apelacji strony od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z 2 grudnia 2019 r., uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję ZUS w zakresie dotyczącym zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, a w pozostałym zakresie oddalił apelację. 12 maja 2016 r. ZUS wydał decyzję nr 200100/21/2016 o obowiązku podlegania przez stronę od lipca 2011 r. do listopada 2012 r. oraz w styczniu 2016 r. do ubezpieczeń społecznych (emerytalnego, rentowego i wypadkowego). Od tej decyzji skarżący odwołał się do Sądu Okręgowego w Lublinie, który prawomocnym wyrokiem z 16 kwietnia 2019 r. oddalił to odwołanie. 21 marca 2022 r. ZUS wydał decyzję nr UBS-O-011241/2022 ustalającą podstawy wymiaru składek ma ubezpieczenie zdrowotne i wysokość tych składek za okres od kwietnia 2006 r. do stycznia 2016 r. Decyzja ta jest prawomocna. Organ opisał sytuację rodzinną i materialną strony, w tym jej dochód z tytułu emerytury w kwocie 2330,98 zł netto, ustalone wydatki na utrzymanie z tytułu miesięcznych opłat – 888,00 zł i opłat eksploatacyjnych – 120,00 zł, należące do strony nieruchomości i udziały w nieruchomościach, samochody osobowe strony marki [...] z 1997 r., [...] i [...] z 1987 r. Wskazał, że przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek nie zostało dotychczas wdrożone, od kwietnia 2016 r. do marca 2022 r. toczyły się postępowania administracyjne i sądowe, a 28 lipca 2022 r. strona zawarła z ZUS umowę o rozłożeniu należności z tytułu składek na raty i dokonuje comiesięcznych wpłat na numer rachunku składkowego w wysokości 560,00 zł. Prezes ZUS przywołał art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. regulujący przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek i stwierdził, że wobec tego, że żaden z tych przypadków nie wystąpił w sprawie, nie zachodziły podstawy do umorzenia należności z tytułu składek z powodu całkowitej ich nieściągalności. Organ podkreślił też, że podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w sprawie występują przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Organ stwierdził, że przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia nie mogą mieć w sprawie zastosowania. Natomiast odnosząc się do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia podniósł, że ograniczone zdolności płatnicze strony nie mogą uzasadniać umorzenia zaległości. Organ wyjaśnił, że skarżący jest rozwiedziony i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Budżet jego gospodarstwa domowego jest wyższy niż poziom minimum socjalnego, określony w marcu 2023 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego na kwotę 1.553,84 zł w IV kwartale 2022 r. dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego. Zadeklarowane do ponoszenia przez stronę opłaty miesięczne w kwocie 888,56 zł dotyczą dwóch lokali mieszkalnych i trzech innych osób, a nie tylko jednoosobowego gospodarstwa domowego strony. W ocenie organu, każda osoba zamieszkująca nieruchomość winna partycypować w kosztach jej utrzymania. Według danych ZUS, strona jest zameldowana i zamieszkuje w jednym z tych mieszkań – w [...], przy ul. [...]. Organ stwierdził, że w miesięcznych kosztach nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym na zakup żywności, artykułów higienicznych, ubrań, itp., jednak wydatki te nie mają charakteru nadzwyczajnego, ponieważ są ponoszone przez ogół społeczeństwa. W minimum socjalnym wysokość wydatków na żywność, kulturę, rekreację, odzież, obuwie, higienę osobistą, transport, łączność oraz pozostałe wydatki dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego określono na łączną kwotę 875,95 zł. Skarżący oświadczył, że nie posiada zobowiązań pieniężnych wobec innych niż ZUS wierzycieli. 28 lipca 2022 r. skarżący zawarł umowę ratalną i dokonuje wpłat na numer rachunku składkowego w wysokości 560,00 zł miesięcznie. Zdaniem ZUS, na sytuację finansową strony składają się nie tylko uzyskiwane dochody, ale także posiadane składniki majątkowe. Skarżący jest właścicielem gruntów ornych o łącznej powierzchni 1,07 ha w [...] i mogą one zostać zbyte, a środki z tego tytułu przeznaczone na utrzymanie i dalszą, ratalną spłatę zaległości wobec ZUS. Ponadto jest współwłaścicielem w 6/8 części mieszkania w [...], przy [...] o powierzchni 48,18 m2 i nieruchomości w [...] w 3/4 części gruntów ornych i gruntów zabudowanych o powierzchni 0,45 ha oraz w 7/8 części nieruchomości rolnej o powierzchni 1,05 ha i według danych geoportal.gov.pl zabudowanej domem oraz garażem. 16 marca 2022 r. oświadczył, że jest współwłaścicielem w 1/2 części mieszkania o powierzchni 63 m2 w [...], przy ul. [...]. W tych okolicznościach organ stwierdził, że sytuacja materialna strony nie nosi znamion trwałego ubóstwa. Jak wskazał Prezes ZUS, w skardze do Sądu pełnomocnik skarżącego poinformowała, że lokale mieszkalne, które posiada on we współwłasności są zajęte przez członków najbliższej rodziny i nie pobiera on z tego tytułu żadnych opłat. W ocenie organu, podstawą do umorzenia należności publicznoprawnych nie może być decyzja strony o nieodpłatnym użyczaniu swojego majątku i jednocześnie powoływanie się przez niego na trudną sytuację materialną. Skarżący oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i w aktach sprawy brak jest dowodów, by skarżący był związany obowiązkiem alimentacyjnym, czyli obowiązkiem dostarczania komukolwiek środków utrzymania. Organ ocenił, że nie zachodzą w sprawie okoliczności o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym być uzasadniające umorzenie należności. Słuszny interes skarżącego jako strony i możliwość zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych zapewnia dochód przekraczający poziom minimum socjalnego. Skarżący posiada majątek nieruchomy, który w całości nie służy zaspokajaniu jego niezbędnych potrzeb mieszkaniowych. Ocena jego sytuacji materialnej nie pozwala na stwierdzenie, że nosi ona znamiona ubóstwa i dalsza, ratalna spłata zaległości składkowych pozbawi strony możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych. Dlatego umorzenie należności z tytułu składek naruszałoby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. W skardze do Sądu skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów prawa materialnego powołanych w zaskarżonej decyzji, wskutek: - braku odniesienia się do stanowiska skarżącego odnośnie wprowadzenia go w błąd przez organ pomimo, że kwestia ta jako wymagająca wyjaśnienia była podnoszona w uzasadnieniu wyroku WSA z 30 listopada 2022 r., I SA/Lu 455/22; - błędnego przyjęcia, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu w całości, a ZUS nie mógł wdrożyć postępowania egzekucyjnego od 2006 r., ponieważ dopiero 12 kwietnia 2016 r. skarżący zarejestrował się jako płatnik składek z datą powstania obowiązku opłacania składek od 1 stycznia 1999 r., zaś bieg terminów przedawnienia uległ zawieszeniu od 26 kwietnia 2016 r., tj. od dnia złożenia przez stronę pisma o wydanie decyzji o zadłużeniu; - uznania, że w sprawie nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, skutkującego wydaniem odmownej decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Wskazując na powyższe zarzuty, strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, popierając stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała uwzględnieniu, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty były zasadne. Przede wszystkim prawidłowo organ stwierdził, że nie doszło do przedawnienia należności składkowych objętych wnioskiem o umorzenie. Organ stosując się do zaleceń Sądu zawartych w wyroku z 30 listopada 2022 r., I SA/Lu 455/22, dokonał analizy kwestii przedawnienia opisanych należności. W związku z tym wskazał, że obowiązujący w tym zakresie od 1 stycznia 1999 r. art. 24 ust. 4 u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r.) stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. W tym okresie, zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Od 1 stycznia 2003 r. dokonano zmiany art. 24 ust. 4 u.s.u.s. na mocy przepisów ustawy z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 2074, ze zm.). W wyniku tej nowelizacji przepis ten stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawa nowelizująca nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych odnośnie do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. W orzecznictwie przyjęto, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do 31 grudnia 2002 r. - 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania. W przypadku zaś, gdy zobowiązanie to przed 1 stycznia 2003 r. nie uległo przedawnieniu, to miała do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, a więc zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed 1 stycznia 2003 r. ulegało przedawnieniu po upływie 10 lat. Do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosowano nie tylko nowy, wydłużony termin przedawnienia, lecz także nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu – jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniano według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia. Ustawą nowelizującą z 18 grudnia 2002 r. zmieniono też art. 24 ust. 5 u.s.u.s., który stanowi, że nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Jak trafnie zauważył organ, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 20 maja 2020 r., P 2/18, orzeczono, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Od 1 stycznia 2003 r. dodano do art. 24 u.s.u.s. ustępy 5a-5d. Zgodnie z art. 24 ust. 5a u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Przepis art. 24 ust. 5b u.s.u.s., z dniem 1 lipca 2004 r. został zmieniony ustawą z 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 121, poz. 1264), w ten sposób, że stanowił on, iż bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Do art. 24 u.s.u.s. dodano wówczas ust. 5e, który stanowi, że bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata. Z dniem 20 lipca 2011 r. do art. 24 u.s.u.s. dodano ust. 5f, a ust. 6 otrzymał nowe brzmienie (na mocy ustawy z 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. nr 138, poz. 808). W myśl art. 24 ust. 5f u.s.u.s. w przypadku wydania przez ZUS decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Od dnia 1 stycznia 2012 r., na podstawie ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. poz. 1378), nastąpiła zmiana okresu przedawnienia – zmieniono art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. W świetle art. 27 u.s.u.s., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012 r. W myśl zatem tych regulacji, do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady wynika z art. 27 ust. 2 ustawy nowelizującej z 16 września 2011 r., który stanowi, że jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Z dniem 18 września 2021 r. art. 24 ust. 5f u.s.u.s. na mocy ustawy z 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 1621) uzyskał brzmienie: "Bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna". Ponadto w dniu 1 stycznia 2022 r. zmieniono art. 24 ust. 5b u.s.u.s., na podstawie ustawy nowelizującej z 24 czerwca 2021 r. Zgodnie z tym przepisem bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Mając na uwadze wyżej cytowane przepisy art. 24 ust. 5a, ust. 5b i ust. 5f u.s.u.s., organ stwierdził zasadnie, że bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od lipca 2011 r. do listopada 2012 r. i styczeń 2016 r. uległ zawieszeniu: od 26 kwietnia 2016 r., tj. od dnia złożenia przez stronę pisma o wydanie decyzji o zadłużeniu do 3 grudnia 2021 r., tj. do dnia wydania wyroku przez Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, III AUa 141/20; od 29 marca 2016 r., tj. od dnia wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia podlegania do ubezpieczeń społecznych do 30 kwietnia 2019 r., tj. do dnia uprawomocnienia wyroku Sądu Okręgowego VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 16 kwietnia 2019 r., VIII U 2466/18 oddalającego odwołanie od decyzji ZUS z 12 maja 2016 r., nr 200100/21/2016; od 28 lipca 2022 r., tj. od dnia zawarcia umowy nr 200000/01128/22R o rozłożenie należności z tytułu składek na raty, która to umowa obowiązywała nadal w dacie wydania zaskarżonej decyzji. W odniesieniu do należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2006 r. do stycznia 2016 r. organ prawidłowo wskazał, że bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu: od 26 kwietnia 2016 r., tj. od dnia złożenia przez stronę pisma o wydanie decyzji o zadłużeniu do 3 grudnia 2021 r., tj. do dnia wydania wyroku przez Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, III AUa 141/20; od 8 lutego 2022 r., tj. od dnia doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania wyjaśniającego do 3 maja 2022 r., tj. do dnia uprawomocnienia decyzji z 21 marca 2022 r. nr UBS-0-011241/2022 ustalającej podstawy wymiaru składek i wysokość składek na ubezpieczenie zdrowotne; od 28 lipca 2022 r., tj. od dnia zawarcia obowiązującej aktualnie umowy nr 200000/01128/22R o rozłożenie należności z tytułu składek na raty. W kwestii przedawnienia należności z tytułu składek na Fundusz Pracy za okres od lipca 2011 r. do grudnia 2012 r. i stycznia 2016 r. ZUS właściwie ocenił, że bieg terminu przedawnienia tych należności uległ zawieszeniu: od 26 kwietnia 2016 r., tj. od dnia złożenia przez stronę pisma o wydanie decyzji o zadłużeniu do 3 grudnia 2021 r., tj. do dnia wydania wyroku przez Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, III AUa 141/20 oraz od 28 lipca 2022 r., tj. od dnia zawarcia obowiązującej umowy nr 200000/01128/22R o rozłożenie należności z tytułu składek na raty. Jednocześnie, zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s., opisane należności nie uległy przedawnieniu z uwagi na fakt dokonania hipotecznego zabezpieczenia należności z tytułu składek w księdze wieczystej nr [...]. Mianowicie, zgodnie z wytycznymi co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku Sądu z 30 listopada 2022 r., I SA/Lu 455/22, organ wykazał, że wpisu obejmującej całość zadłużenia hipoteki przymusowej w wysokości 85.206,22 zł na udziale strony w prawie własności nieruchomości dokonano 16 czerwca 2016 r. na podstawie decyzji ZUS znak: 200171DZPDZ16/000169 z 6 maja 2016 r. Mając powyższe na uwadze, nie ulega wątpliwości Sądu, że organ prawidłowo, to jest zgodnie z wytycznymi wynikającymi z wyroku Sądu z 30 listopada 2022 r., I SA/Lu 455/22, wyjaśnił, że nie doszło do przedawnienia należności składkowych objętych wnioskiem o umorzenie. Stosownie do wskazań zawartych w wyroku Sądu z 30 listopada 2022 r., I SA/Lu 455/22, Prezes ZUS wskazał, że nie mógł wdrożyć postępowania egzekucyjnego od 2006 r., z uwagi na to, że skarżący dopiero 12 kwietnia 2016 r. zarejestrował się jako płatnik składek z datą powstania obowiązku opłacania składek od 1 stycznia 1999 r. Organ wyjaśnił również, że 6 maja 2016 r. wydał decyzję znak: 200171DZPDZ16/000169 o wysokości zadłużenia strony z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za okres od lipca 2011 r. do stycznia 2016 r. oraz na ubezpieczenie zdrowotne od kwietnia 2006 r. do stycznia 2016 r. Skarżący wniósł odwołanie tej decyzji, a w toku postępowania w tej sprawie Sąd Apelacyjny w Lublinie, po rozpoznaniu apelacji strony od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z 2 grudnia 2019 r., VIII U 2825/16, wyrokiem z 3 grudnia 2021 r., III AUa 141/20, uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję ZUS w zakresie dotyczącym zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, zaś w pozostałym zakresie oddalił apelację. W dniu 12 maja 2016 r. ZUS wydał decyzję nr 200100/21/2016 o obowiązku polegania przez stronę od lipca 2011 r. do listopada 2012 r. oraz w styczniu 2016 r. do ubezpieczeń społecznych (emerytalnego, rentowego i wypadkowego). Od tej decyzji skarżący odwołał się do Sądu Okręgowego w Lublinie, który prawomocnym wyrokiem z 16 kwietnia 2019 r., VIII U 2466/18, oddalił to odwołanie. 21 marca 2022 r. ZUS wydał decyzję nr UBS-O-011241/2022 ustalającą podstawy wymiaru składek ma ubezpieczenie zdrowotne i wysokość tych składek za okres od kwietnia 2006 r. do stycznia 2016 r. Decyzja została stronie doręczona 1 kwietnia 2022 r. i wobec niewniesienia przez nią odwołania, stała się prawomocna 3 maja 2023 r. Prawidłowo również, w ocenie Sądu, organ stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą podstawy umorzenia opisanych wyżej należności składkowych związane z całkowitą nieściągalnością tych należności. Zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Oceniając zastosowanie omawianych przesłanek umorzenia należności z tytułu składek organ zasadnie stwierdził, że żadna z nich nie zachodzi w niniejszej sprawie. Skarżący nie zmarł, a zatem przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie może mieć zastosowania. Przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe. Nie zachodzi przesłanka umorzenia z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż choć skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej 28 stycznia 2016 r., to posiada następców prawnych i majątek (środki pieniężne oraz nieruchomości). Przesłanka umorzenia z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie została spełniona, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym wynoszącą 16 zł (zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej, Dz. U. z 2021 r., poz. 67). Wskazać też należy, że wbrew stanowisku skarżącego, organ w należyty sposób wykazał, że nie zachodzą w sprawie przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust. 3 pkt 5 i pkt 6 u.s.u.s. Przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie została spełniona, skoro Naczelnik Urzędu Skarbowego ani Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Bezsporne jest też, że postępowanie egzekucyjne nie zostało dotychczas wdrożone, a skarżący posiada składniki majątkowe podlegające egzekucji, gdyż uzyskuje dochody z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 2.570,31 zł brutto miesięcznie, którego wysokość pozwala na prowadzenie postępowania egzekucyjnego; jest właścicielem nieruchomości, dla której urządzona jest księga wieczysta nr [...]; jest współwłaścicielem w 6/8 części lokalu mieszkalnego, objętego księgą wieczystą nr [...], a jego udział w prawie własności jest obciążony hipoteką przymusową na rzecz ZUS w wysokości 85.206,22 zł; jest współwłaścicielem w 3/4 części nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...] oraz w 7/8 części nieruchomości wpisanej do księgi wieczystej nr [...] Trafnie również organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzi przesłanka umorzenia z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Dotyczy ona bowiem wyłącznie takiej wyjątkowej sytuacji, gdy "jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne". Nie budzi wątpliwości Sądu, że także ta przesłanka umorzenia należności nie może zostać uznana za spełnioną, skoro – jak wspomniane zostało wyżej – skarżący uzyskuje co miesiąc dochody z tytułu świadczenia emerytalnego, którego wysokość pozwala na prowadzenie postępowania egzekucyjnego oraz jest właścicielem i współwłaścicielem opisanych nieruchomości. W żadnym razie nie można więc mówić, że w tej sytuacji "jest oczywiste", że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Natomiast podkreślenia wymaga, co słusznie zarzucono w skardze, że zaskarżona decyzja narusza prawo, w sposób uzasadniający jej uchylenie, wskutek braku odniesienia się do stanowiska skarżącego odnośnie wprowadzenia go w błąd przez ZUS, pomimo że kwestia ta została uznana za wymagającą wyjaśnienia przez Sąd w wyroku z 30 listopada 2022 r., I SA/Lu 455/22. Wskazać trzeba, że zgodnie z art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W orzecznictwie przyjmuje się, że przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ, ani sąd orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże w sprawie. Oznacza to, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, albowiem jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Związanie samego sądu, w myśl art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu do wskazań w zakresie dalszego postępowania. Działania naruszające powyższą zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych (zob. wyroki NSA z: 21 października 1999 r., IV SA 1681/97, 1 września 2010 r., I OSK 920/10 i z 21 marca 2014 r., I GSK 534/12). W rozpoznawanej sprawie przepisy prawa nie uległy zmianie, a zatem obowiązkiem organu było zastosowanie się do oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Sądu z 30 listopada 2022 r., I SA/Lu 455/22. Z uzasadnienia tego wyroku wynika wyraźnie, że Sąd uznał, iż "istotna kwestia z punktu widzenia wyniku analizowanej sprawy dotyczy argumentu skarżącego, w którym nawiązał do okoliczności powstania zadłużenia, do decyzji zwalniającej go z obowiązku opłacania składek. W motywach kontrolowanej decyzji organ całkowicie przemilczał ten element stanowiska skarżącego. W aktach sprawy znajduje się wyłącznie kserokopia decyzji organu z 21 marca 2022 r. o ustaleniu podstawy wymiaru składki i wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne za wybrane miesiące od kwietnia 2006 r. do stycznia 2016 r. W następstwie organ nie wyjaśnił i nie omówił w motywach kontrolowanej decyzji z nawiązaniem do konkretnego i kompletnego materiału dowodowego na ile obiektywne są przekonania skarżącego o tym, że został wprowadzony w błąd przez organ. Tymczasem zarówno postępowanie skarżącego, jak i postępowanie organu stanowią istotne okoliczności przy rozpatrywaniu i rozstrzyganiu spraw na bazie uznania administracyjnego". Poza sporem jest, że skarżący w toku postępowania konsekwentnie podnosił, że na podstawie decyzji ZUS z 7 sierpnia 1997 r., nr Dr-400/653/97, został zwolniony z opłacania wszelkich składek jako osoba prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą. Wskazywał, że decyzja ta nie została nigdy przez ZUS uchylona ani zmieniona. Zwracał przy tym uwagę, że postępowanie wyjaśniające zostało wszczęte przez ZUS dopiero, gdy skarżący zgłosił się do ZUS, aby wyrejestrować działalność gospodarczą, albowiem okazało się, że nie ma konta w systemie ZUS i jako płatnik składek w ogóle nie figuruje w tym systemie i dopiero wówczas ZUS wystąpił do Urzędu Skarbowego w K. oraz Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w K. celem uzyskania informacji dotyczących prowadzonej przez płatnika działalności. Jednocześnie wskazywał, że wskutek niedbalstwa ZUS został obciążony obowiązkiem zwrotu należności z tytułu składek, które sięgają do kwietnia 2006 r., przy czym należności odsetkowe narosły do kwot równych należnościom głównym. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes ZUS nie przedstawił wyczerpujących wyjaśnień dotyczących powyższe kwestii, mimo że Sąd prawomocnym wyrokiem wydanym w tej sprawie przesądził, że okoliczności z tym związane należało wnikliwie wyjaśnić, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach administracyjnych. Organ nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia, czy decyzja taka została faktycznie wydana i czy rozstrzygała ona – zgodnie ze stanowiskiem strony – o zwolnieniu jej z "wszelkich składek" należnych względem ZUS z tytułu prowadzonej jednoosobowej działalności gospodarczej. Organ nie wyjaśnił też, czy decyzja ta pozostaje w obrocie prawnym, czy też została ona uchylona bądź zmieniona. Co więcej, organ nie dołączył tej decyzji do akt administracyjnych, a w wyniku braku jakichkolwiek działań organu w tym zakresie po raz kolejny dopuścił się on uchybienia, którego konieczność usunięcia w ponownie prowadzonym postępowaniu wskazywał wyraźnie Sąd w uzasadnieniu ww. wyroku z 30 listopada 2022 r., stwierdzając, że organ "całkowicie przemilczał ten element stanowiska skarżącego". Odnotowania wymaga również, że organ nie odniósł się do tej kwestii w odpowiedzi na skargę, choć skarżący w skardze akcentował brak jej wyjaśnienia. Tym samym organ nie tylko nie wykonał wiążących z mocy art. 153 p.p.s.a. oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, wyrażonych w wyroku Sądu z 30 listopada 2022 r., I SA/Lu 455/22, lecz również naruszył art. 7, 77 § 1, 80 i art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazać zaś trzeba, że w myśl art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten wyraża jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, zasadę prawdy obiektywnej. Zasada ta oznacza, że na organ administracji publicznej nałożony jest obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Stosownie do art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Zebranie całego materiału dowodowego to zebranie dowodów dotyczących wszystkich mających znaczenie prawne dla sprawy faktów. Określenia faktów mających znaczenie dla sprawy dokonuje organ administracji publicznej w oparciu o przepis prawa materialnego, będący podstawą prawną rozstrzygnięcia sprawy. Organ administracji publicznej obowiązany jest z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Organ administracji publicznej jest więc na podstawie tych przepisów zobowiązany do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas może ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. W myśl zaś art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Wobec wskazanych wyżej uchybień, przedwczesne było dokonywanie przez Sąd oceny zgodności z prawem stanowiska organu w pozostałym zakresie, tj. co do braku spełnienia w sprawie przesłanek umorzenia należności określonych w art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia, a zwłaszcza § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Należy zauważyć jednak, że w wyroku Sądu z 30 listopada 2022 r., I SA/Lu 455/22, wskazano, że rozpoznając wniosek skarżącego o umorzenie należności obowiązkiem organu będzie dokonanie oceny przesłanek umorzenia w świetle powołanych przepisów z uwzględnieniem wszelkich wydatków, "jakie trzeba ponosić w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, by wymienić przykładowo wydatki na: podstawową odzież, obuwie, środki czynności, czy te artkuły spożywcze, które skarżący musi jednak kupić". Sąd zwrócił wtedy uwagę, że "Formularz oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym oraz sytuacji materialnej nie zawiera konkretnych pozycji, obrazujących tego rodzaju niewątpliwie konieczne, podstawowe wydatki. Taka konstrukcja urzędowego formularza nie oznacza jednak, że organ był uprawniony pominąć wszystkie kategorie wydatków, bez których życie i zdrowie może być realnie zagrożone, a poziom egzystencji może nie spełniać elementarnych standardów". Ponownie rozpoznając sprawę, organ – z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. – pominął w zaskarżonej decyzji powyższe, prawnie wiążące stanowisko Sądu, albowiem stwierdził, że "w miesięcznych kosztach nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym na zakup żywności, artykułów higienicznych, ubrań, itp., jednak wydatki te nie mają charakteru nadzwyczajnego, ponieważ są ponoszone przez ogół społeczeństwa" (s. 15 zaskarżonej decyzji). W tym stanie sprawy, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie zobowiązany uwzględnić powyższą ocenę prawną, jeszcze raz rozpatrzyć wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek wraz z odsetkami, a następnie dać temu wyraz w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Organ winien zwrócić szczególną uwagę na to, że nawet jeśli doszedłby do przekonania, że nie zachodzą podstawy do umorzenia w całości bądź w części należności z tytułu składek, czego na obecnym etapie postępowania nie sposób wykluczyć, to wnikliwie winien ocenić także zasadność żądania skarżącego co do umorzenia odsetek od tych należności. Ponownie należy też podkreślić, że rozpoznając ten wniosek obowiązkiem organu będzie dokonanie wyczerpującej oceny, czy wskutek działań ZUS skarżący mógł pozostawać w przekonaniu, że jest zwolniony od obowiązku uiszczania składek. Jak bowiem wyjaśnił Sąd w wyroku z 30 listopada 2022 r., I SA/Lu 455/22, "zarówno postępowanie skarżącego, jak i postępowanie organu stanowią istotne okoliczności przy rozpatrywaniu i rozstrzyganiu spraw na bazie uznania administracyjnego". O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964). Obejmują one wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej (480 zł). Z tych wszystkich względów Sąd orzekł jak w sentencji.