I SA/Kr 1028/23

SENTENCJA |Sygn. akt I SA/Kr 1028/23 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 grudnia 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas (spr.), Sędziowie: WSA Inga Gołowska, WSA Michał Niedźwiedź, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, w dniu 29 grudnia 2023 r., sprawy ze skargi R.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 13 sierpnia 2021 r. nr 1201-IEE.711.2.121.2021.2.ET w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia uchyla zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE U A S A D N I E N I E Obecnie zaskarżonym do WSA w Krakowie postanowieniem z 13 sierpnia 2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (DIAS), po rozpatrzeniu zażalenia R.K. (skarżący, strona, zobowiązany), na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z 7 maja 2020 r., nr 180000/71/794/2019-RED-l 16-MSZ o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów egzekucyjnych, działając na podstawie art. 134 w związku z art. 144 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 zwanej dalej k.p.a.) oraz art. 17, art. 18, art. 23 § 1 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 zwanej dalej u.p.ę.a.), stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie (dalej ZUS), działając jako organ egzekucyjny, prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego R.K. (skarżący, strona, zobowiązany) na podstawie własnych tytułów wykonawczych. W dniu 24 czerwca 2019 r. skarżący wniósł zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. W reakcji na powyższe, ZUS postanowieniem z 7 maja 2020 r., na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 17 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438, dalej: u.p.e.a.) odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów z uwagi na uchybienie ustawowego terminu do ich wniesienia. W zażaleniu skarżący wskazał m. in., że podstawą zgłoszonych zarzutów jest art. 15 zzs ust. 1 pkt 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacjami kryzysowymi (dalej: "ustawa o COVID"). DIAS w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia podał, że zaskarżone postanowienie zawierało pouczenie o prawie wniesienia zażalenia w terminie 7 dni od dnia zakończenia obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVlD-19 (art. 15 zzs ust 1 pkt 2 ustawy o COVlD). W dniu 8.03.2020 r. weszła w życie ustawa z 2.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - dalej "spec ustawa" (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842). Ustawą nowelizującą z 31.03.2020 r. o zmianie ustawy o COVlD dodano do specustawy przepis art. 15zzs, dotyczący zawieszenia biegu terminów procesowych i sądowych. Zgodnie z art. 15zzs ust. 1 pkt 2 specustawy, w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVlD bieg terminów procesowych i sądowych w postępowaniach egzekucyjnych, nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. W dniu 16.05.2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 4.05.2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS'CoV-2 (Dz.U. z 2020 r. poz. 875 ze zm.), która art. 46 ust 20 uchyliła przepis art. 15zzs. Zgodnie natomiast z art. 68 ust. 6 ww. ustawy z 14 maja 2020 r. terminy w postępowaniach, o których mowa w art. 15zzs ustawy, których bieg nie rozpoczął się na podstawie art. 15zzs tej ustawy, rozpoczynają bieg po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Oznacza to, że bieg terminu do wniesienia żalenia w omawianej sprawie rozpoczął się 24.05.2020 r. Z potwierdzenia obioru znajdującego się w aktach sprawy wynika, że zaskarżone postanowienie zostało doręczone skarżącemu w dniu 21.05.2020 r. (dowód - zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach sprawy). Zatem zgodnie z powyższymi regulacjami, termin do złożenia zażalenia upłynął 30.05.2020 r. Tymczasem zobowiązany wniósł zażalenie poprzez e-PUAP w dniu 16.07.2021 r. (dowód – UPP w aktach sprawy), tj. po upływie ustawowego terminu. DIAS podkreślił, że wniesienie zażalenia po terminie jest czynnością prawnie bezskuteczną. Zobowiązany nie skorzystał również z prawa złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. W tej sytuacji, to zobowiązany ponosi negatywne skutki procesowe związane z upływem terminu do wniesienia zażalenia, a w konsekwencji brakiem możliwości skutecznego jego wniesienia. Merytoryczne rozpatrzenie sprawy przez organ II instancji nie było więc możliwe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucono, że : - oczekiwanie od obywatela, iż śledzi wszystkie rozporządzenia, zmiany, poprawki do ustaw, nowe rozporządzenia w sprawie jest nie tylko nierealne, ale nieuzasadnione. W rozwinięciu tego zarzutu zobowiązany zarzucił naruszenie art. 9 k.p.a., - organ każdorazowo opierał się na fikcji doręczenia, nie uwzględniając wniosków strony oraz składanych materiałów dowodowych w sprawie, forsując swoją - oderwaną od rzeczywistości wizję, - organ odmawiał uwzględnienia wniosków, treści zażaleń i rozpatrzenia składanych dowodów, kierując się wyłącznie swoimi celami a nie stanem faktycznym w sprawie, - organ nie zapewnił stronie udziału w prowadzonym postępowaniu, a skarżący o egzekucji dowiedział się dopiero w chwili zajęcia wynagrodzenia za pracę, nie dopełnił także obowiązku skutecznego poinformowania strony o swoich czynnościach, - organ upiera się przy błędnym oznaczeniu strony/podmiotu zobowiązanego, forsując nieistniejące miejsca pobytu czy zameldowania strony, mimo przedstawienia dowodów, że stan faktyczny jest całkiem inny mimo próśb o korektę tych błędów w systemie oraz w dokumentacji. Skarżący wniósł o uwzględnienie skargi. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do badania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności naruszających prawo i przez to mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. - Dz. U. z 2023r., poz. 1634, zwanej dalej: "p.p.s.a.") lub też wystąpiło naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie zaś do treści art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Skarga okazała się uzasadniona, a stanowisko organu błędne z następujących względów. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji zgodnie z zakreślonymi powyżej regułami, Sąd stwierdził z urzędu naruszenie art. 107 § 3 i art. 7-9 k.p.a., a w konsekwencji również art. 15 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu, jest postanowienie ZUS, którym organ stwierdził uchybienie terminu do złożenia przez skarżącego zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego – ZUS z 7 maja 2020 r. ZUS powinien mieć na uwadze obowiązujący od 16 grudnia 2020 r., przepis art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o COVID-19, zgodnie z którym w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Powyższego obowiązku ZUS nie dopełnił, co słusznie zarzuca skarżący. W wyjątkowej sytuacji pandemii, gdzie reakcja władz następowała praktycznie na bieżąco, organ nie może oczekiwać od strony, że będzie śledzić instytucje prawne, zmiany przepisów itp., a jak wynika ze spraw w tym okresie, pogubił się w nich również ZUS. Co niezwykle istotne, ww. przepisy wprost uwzględniają sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. Choć przepis ten wszedł w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia, to jest 16 grudnia 2020 r., to niewątpliwie obejmuje zdarzenia, które miały miejsce: "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii został zaś ogłoszony od dnia 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491). Ponadto w omawianej sprawie zażalenie skarżącego zostało wniesione 16 lipca 2021 r., a więc w czasie gdy nie może być wątpliwości co do obowiązywania powyższej regulacji. Przywołana regulacja wyznacza również kierunek, w którym powinny zmierzać interpretacja i stosowanie przepisów ustawy o COVID-19, czyli z pominięciem nadmiernego formalizmu, z faktycznym dążeniem do umożliwienia płatnikom skorzystania ze zwolnienia z opłacenia składek. Wynika z tego, że sam ustawodawca uznał za konieczne zamieszczenie w ustawie o COVID-19 tej daleko idącej i bardzo korzystnej z punktu widzenia interesów płatników regulacji prawnej. Podkreślić też zdecydowanie należy, że płatnicy składek nie powinni być traktowani w różny sposób w zależności jedynie od tego, kiedy zostanie złożona deklaracja, tj. czy przed datą wejścia w życie art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19, czy też po tej dacie, co ma bezpośrednie znaczenie jeśli chodzi o obowiązki organu pouczania w zakresie możliwości przywrócenia terminów, także zawitych. Sąd musi mieć i ma na uwadze dobro płatników w postaci prawa do zwolnienia z opłacenia składek w tym trudnym okresie stanu epidemii. Dlatego przestrzeganie przez organ także wskazanych zasad z k.p.a. i ustawy o COVID-19 powinno być dokonywane skrupulatnie, aby umożliwić zainteresowanym skorzystanie z przysługujących im uprawnień (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 24 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 406/21). Do postępowania zakończonego zaskarżonym postanowieniem mają zastosowanie przepisy k.p.a. na mocy art. 123 u.s.u.s., art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID-19 oraz art. 180 k.p.a. Zatem prowadzenie wobec strony w okresie epidemii jakichkolwiek postępowań wymagało pouczeń ze strony organów o aktualnie przysługującym im uprawnieniach. Takiego działania organu w okolicznościach sprawy wymaga także art. 8 § 1 k.p.a. stanowiący, iż organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, a także art. 9 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Tymczasem organ ani nie wezwał skarżącego do stosownego wyjaśnienia, ani nie poinformował go o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków, ani też nie rozstrzygnął wniosku skarżącego merytorycznie. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu i sprowadzają się do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w jej granicach zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, oraz przedstawienia motywów rozstrzygnięcia w uzasadnieniu decyzji, odpowiadającym wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. i realizującym zasadę wynikającą z art. 11 K.p.a. W tym stanie sprawy, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd nie orzekł o kosztach postępowania z uwagi na to, że skarżący po pierwsze był zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, po drugie skarżący występował o w sprawie osobiście, bez profesjonalnego pełnomocnika.