III SA/Wa 1593/07

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Aneta Trochim - Tuchorska po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2007 r., nr [...] w przedmiocie określenia kwoty zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do lipca 2003 r. postanawia odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. w zakresie częściowym UZASADNIENIE Pismem z 31 lipca 2007 r. T. M. (zwany dalej "Skarżącym") wniósł do tutejszego Sądu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2007 r. w przedmiocie określenia kwoty zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do lipca 2003 r., w której zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Uzasadniając powyższy wniosek Skarżący wskazał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji majątkowej i osobistej bowiem jego aresztowanie spowodowało zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. Wskazał, że obecnie nie posiada majątku i nie uzyskuje żadnych dochodów, "żyje w nędzy na łasce byłej żony i przypadkowych osób". Wniosek o ustanowienie adwokata uzasadnił skomplikowanym charakterem sprawy. Wobec złożonego w skardze wniosku, pismem z 11 września 2007 r. Skarżący został wezwany do nadesłania formularza PPF oraz dodatkowych informacji o stanie majątkowym wraz z odpowiednimi dokumentami potwierdzającymi te informacje. Wykonując powyższe wezwanie Skarżący nadesłał formularz PPF, w którym zaznaczył, iż domaga się jedynie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że od dnia 21 sierpnia 2003 r. nie osiąga żadnych dochodów. Nie posiada żadnego majątku. Gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, choć zamieszkuje u swojej byłej żony. Do formularza dołączył oświadczenie, w którym wyjaśnił, że w ciągu ostatnich lat na giełdzie zbył drobne przedmioty, których wartość nie miała wartości powyżej 500-600 zł. Ponownie wskazał, że utrzymuje się dzięki pomocy rodziny i przyjaciół. Skarżący zaznaczył, że nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Tym niemniej dołączył kserokopię decyzji o uznaniu go za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. Postanowieniem z [...] listopada 2007 r. Referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 3 grudnia 2007 r. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W sprzeciwie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia ze względu na naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej "ppsa"). W uzasadnieniu Skarżący powtórzył argumentację przedstawioną we wcześniejszych pismach, zarzucając rozstrzygnięciu Referendarza sądowego dowolność w ocenie faktów. Podkreślił, że jako zarejestrowany bezrobotny nie otrzymał żadnej oferty pracy z urzędu pracy. Podejmował także próby podjęcia zatrudnienia o czym świadczą jego PIT-y, natomiast pracodawcy nie chcieli z nim rozmawiać ze względu na stawiane mu zarzuty karne. Zdaniem Skarżącego, o jego trudnej sytuacji świadczy między innymi fakt, że nie był w stanie wpłacić poręczenia majątkowego w celu zamiany środka zapobiegawczego i uczyniła to osoba trzecia, jak również okoliczność, że skierowana wobec niego egzekucja okazała się bezskuteczna. Odnosząc się do kwestii lokalu przy ulicy [...] Skarżący oświadczył, że nie posiada do niego żadnego tytułu prawnego, a w lokalu tym mieszka jego matka. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na wstępie należy poczynić kilka uwag ogólnych. Zgodnie z art. 260 ppsa w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie (zarządzenie) przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Z powyższego wynika zatem, że Sąd nie mógł uwzględnić wniosku Skarżącego o uchylenie zaskarżonego postanowienia Referendarza sądowego. Podkreślenia wymaga, że celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. W konsekwencji przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 ppsa. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ppsa Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie Skarżący w skardze wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia adwokata. Następnie jednak, na urzędowym formularzu PPF zmodyfikował zakres swojego żądania, wskazując iż wnosi jedynie o zwolnienie od kosztów sadowych. Oznacza to, że Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Przyznanie tego prawa we wnioskowanym zakresie jest możliwe zaś w sytuacji, gdy strona wykaże (podkreślenie Sądu), że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ppsa). Z powyższego przepisu wynika, iż to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To zatem w jej interesie leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, niepubl.). Ocena przytoczonych okoliczności należy zaś do Sądu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową Skarżącego oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa, oceniając sytuacje majątkową Skarżącego Sąd ma na uwadze nie tylko faktyczny stan dochodów Skarżącego oraz dane dotyczące bieżących wydatków, ale także jego potencjalne możliwości zarobkowe. Przenosząc powyższe uwagi natury ogólnej należy przypomnieć, że Skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, mieszka w mieszkaniu u byłej żony. Skarżący wskazał, iż nie posiada żadnych składników majątku, w szczególności nieruchomości, zasobów pieniężnych lub przedmiotów wartościowych. Ponadto dodał, że jest zarejestrowany jako bezrobotny, nie korzysta z pomocy społecznej. Egzystuje dzięki pomocy rodziny i przyjaciół. W niniejszej sprawie na Skarżącym ciąży obowiązek uiszczenia wpisu w kwocie 2000 zł. W ocenie Sądu dokonanej po dogłębnej analizie akt sprawy przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie nie jest możliwe, ponieważ oświadczenia Skarżącego zawarte we wniosku okazały się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W związku z tym, w celu dokonania rzetelnej oceny sytuacji materialnej, w oparciu o przepis art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ppsa, wezwano Skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o stosowne oświadczenia i dokumenty (pisma z 11 września 2007 r. – k. 16 akt sądowych). W odpowiedzi na wezwanie, Skarżący nadesłał oświadczenie, w którym stwierdził m.in. że nie ponosi kosztów utrzymania poza ubraniem i wyżywieniem, w ostatnich latach zbył na giełdzie drobne przedmioty kolekcjonerskie, których wartość nie miała wartości powyżej 500-600 zł. Na tym jednak Skarżący poprzestał. Nie wskazał bowiem, jak kwotowo kształtują się jego wydatki na wyżywienie i ubranie oraz jakie jest źródło ich finansowania. Nie wskazał również jakie kwoty uzyskał czy też uzyskuje ze sprzedaży przedmiotów kolekcjonerskich. Podkreślenia wymaga także, że wnioskodawca nie tylko nie określił wysokości dochodów jakie uzyskał po opuszczeniu aresztu, ale i nie nadesłał PIT-ów, na które powołuje się w sprzeciwie. Stąd też, w ocenie Sądu, uznać należy, że Skarżący nie dostarczył dokumentów i oświadczeń, które mogłyby być podstawą oceny, czy jego sytuacja materialna wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. Na podstawie bardzo ogólnych twierdzeń Skarżącego nie sposób stwierdzić, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym etapie wynoszą 2000 zł, nie jest możliwe bez uszczerbku w jego utrzymaniu koniecznym. W tym miejscy warto wskazać na pogląd NSA zawarty w postanowieniu z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, że uchylenie się przez stronę od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego, co do przedstawienia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, uznać należy za przeszkodę wykluczająca uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, przedstawiona przez Skarżącego sytuacja, wydaje się nieprawdopodobna. Trudno pogodzić z zasadami doświadczenia życiowego twierdzenie Skarżącego o nie uzyskiwaniu dochodów od 21 sierpnia 2003 r. i jednoczesnym ponoszeniu bieżących kosztów wyżywienia i ubrania, w szczególności jeśli uwzględni się specjalistyczne kwalifikacje oraz bogate doświadczenie zawodowe Skarżącego. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż nie zachodzą przesłanki do zastosowania wobec Skarżącego prawa pomocy w żądanym zakresie. Z tej przyczyny na podstawie art. 243 § 1 ppsa, art. 245 ppsa, art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, Sąd postanowił jak w sentencji.