II SA/Ke 847/13

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sylwester Miziołek po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. O. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi B. O. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie nakazu wykonania określonych robót budowlanych postanawia: I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego. UZASADNIENIE W dniu 16 października 2013r. B. O. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym domagała się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia dla niej radcy prawnego z urzędu. Postanowieniem z dnia 29 listopada 2013r. Referendarz sądowy w tut. Sądzie oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W ustawowym terminie M. S. wniosła sprzeciw od ww. postanowienia, przedstawiając wykaz swoich wydatków oraz argumentując że kwotę niezbędna do uiszczenia wpisu sądowego (500 zł) pożyczyła od przyjaciół i oddaje im obecnie w ratach. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270), zwanej dalej ustawą P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Tym samym już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego – w całości. W konsekwencji prowadzi to do ponownego rozpatrzenia wszystkich żądań zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy przez Sąd (por. postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004r., sygn. akt FZ 375/04). Na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych, obowiązuje zasada, zgodnie z którą koszty sądowe, jak również koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika pokrywa strona dochodząca swych roszczeń. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Stosownie do art. 246 § 1 ustawy P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym – pkt 2). Oznacza to, że ubiegający się o taką pomoc winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Podkreślić ponadto należy, iż opłaty sądowe – do których zalicza się wpis – stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z tego względu może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest możliwe wyłącznie wobec osób charakteryzujących się ubóstwem, do których przykładowo należy zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Nie budzi wątpliwości Sądu, że skarżąca nie należy do żadnej z wyżej wymienionych grup społecznych. Z danych zawartych w urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni, jakkolwiek jest mężatką, to prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie ma na utrzymaniu dzieci. Skarżąca wykazała własność mieszkania w Łodzi wielkości 42 m² i domu wielkości 70 m² we wsi Borowiec, oświadczając, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 1136,30 zł netto miesięcznie. Ponadto, jak wynika z wniesionego sprzeciwu, B. O. płaci 75 zł na kwartał tytułem ubezpieczenia na życie, 300 zł na rok za ubezpieczenie domu, za opał – 2.500 na rok, komornik – 3.000 zł, leki – 50 zł miesięcznie. Strona ponosi również koszty rachunków za prąd, gaz, kupuje żywność, chemię, obuwie, używane ubrania. W wyciągu z konta bankowego skarżącej znajduje się pozycja "przelew – mama" (na jej rzecz) w kwocie 220 zł. W ocenie Sądu przesłanki finansowe i zarzuty, które powołała skarżąca odpowiednio we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w złożonym sprzeciwie nie uzasadniają uwzględnienia jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. B. O. nie spełnia bowiem ustawowych kryteriów przyznania prawa pomocy, o których mowa w cytowanym powyżej art. 246 § 1 ustawy P.p.s.a. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia okoliczność, że wnioskodawczyni posiada dwie nieruchomości (mieszkanie w Ł. oraz dom na wsi), jak również regularne źródło dochodów z emerytury. Po odliczeniu wyszczególnionych w sprzeciwie wydatków skarżącej pozostaje ok. 577 zł miesięcznie. Z tego też względu, zważywszy na omówiona powyżej konieczność poczynienia oszczędności w celu prowadzenia sprawy sądowoadministracyjnej, stronę stać jest na opłacenie kosztów niniejszej sprawy. Okoliczność tą potwierdza uiszczenie przez B. O. wpisu sądowego w kwocie 500 zł. Podkreślić przy tym należy, że skarżąca nie ma nikogo na utrzymaniu, a jak wynika z załączonego wyciągu z konta otrzymuje pomoc finansową od swojego syna/córki. Niezależnie od powyższego wskazać trzeba na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008r. sygn. akt II OZ 625/08 (opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl), zgodnie z którym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 ustawy P.p.s.a. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowodaministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje zatem przymus adwokacki czy radcowski, a strona skarżąca może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być małżonek, dorosłe dziecko lub rodzeństwo. W świetle powołanych okoliczności brak jest zatem podstaw do przyznania B. O. prawa pomocy w całości, bądź w części. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia – na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 260 ustawy P.p.s.a.