III SA/Wa 2250/13

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych sprawy ze skargi S. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia terminu płatności zaległości podatkowej, rozłożenia na raty zapłaty zaległości oraz ustalenia opłaty prolongacyjnej w podatku od spadku postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych UZASADNIENIE Skarżąca S. K., wniosła do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, ze nie pracuje i nie uzyskuje żadnych dochodów. Pozostaje na utrzymaniu męża. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynika, że Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz synem (ur. w 1989 r.), oraz że posiada ¼ domu w P., ¾ mieszkania przy ul. [...] oraz ¼ mieszkania przy ul. [...], a także ¼ działki we wsi R. koło R.. Z oświadczenia wynika również, że mąż Skarżącej uzyskuje miesięczne dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 5.100 zł. netto. W odpowiedzi na wezwanie o przedłożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń obrazujących sytuację majątkową, Skarżąca przedłożyła jedynie zeznanie podatkowe PIT-37, z którego wynika, że w 2012 r. mąż Skarżącej uzyskał dochód w kwocie 99.522,09 zł. Postanowieniem z dnia 29 października 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, iż Skarżąca nie wykonała wezwania referendarza sądowego i nie przedłożyła. wszystkich wymaganych dokumentów źródłowych. W szczególności Skarżąca nie przedłożyła mimo, że była do tego zobowiązana wyciągów z rachunków bankowych, wyliczenia miesięcznych wydatków oraz dokumentów świadczących o posiadanych zobowiązaniach. Podniósł, iż z przedłożonych informacji wynika, że Skarżąca posiada udział w nieruchomościach, mąż Skarżącej uzyskuje miesięczne dochody z tytułu zatrudnienia w kwocie 5.100 zł netto. Referendarz sądowy uznał, iż dysponując tylko takimi informacjami nie był w stanie dokonać zestawienia dochodów Skarżącej i jej rodziny z wydatkami rodziny. W związku z tym zdaniem Referendarza sądowego niemożliwa była ocena kondycji finansowej Skarżącej i ocena, czy Skarżąca jest w stanienie ponieść należne w sprawie koszty sądowe. Ponadto podkreślił, iż wobec niedostosowania się przez Skarżącą do wezwania z 12 września 2013 r., - niemożliwa jest rzetelna analiza zdolności płatniczych Skarżącej, a w konsekwencji ustalenie, czy sytuacja, w której się znalazła wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 p.p.s.a. Wobec powyższego uznał, że Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Pismem z dnia 7 listopada 2013r. Skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: - art. 246 § 1 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny w sytuacji, gdy powyższe okoliczności zostały wskazane w oświadczeniu o stanie majątkowym złożonym po uprzednim wezwaniu sądu; - art. 252 § 1 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu przez referendarza sądowego, że Skarżąca nie przedstawiła swojej sytuacji materialnej, a co za tym idzie dowolnie przyjął, że stan faktyczny sprawy oraz wysokość wpisu sądowego w wysokości 500 zł od skargi wskazują na to, iż brak jest podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku strony o zwolnienie od kosztów sądowych; W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawiła swoją trudną sytuację materialną i fakt, że obecnie jest bezrobotna. Zdaniem Skarżącej referendarz sądowy pominął zupełnie ww. okoliczność. Ponadto nie wziął pod uwagę jej wieku, sytuacji materialnej, możliwości zarobkowych oraz faktu, iż postępowanie o dział spadku po J. G. jeszcze się nie skończyło, a sprawa toczy się w [...] Wydziale Cywilnym Sądu Rejonowego dla W., sygn. akt [...]. Wskazała, iż z uwagi na ciężką sytuację ekonomiczną oraz wysokie bezrobocie, nie ma możliwości podjęcia żadnego zatrudnienia. Rodzina Skarżącej nie ma żadnych oszczędności, które umożliwiłyby uregulować należność podatkową. Skarżąca nie ma możliwości zaciągnąć żadnej pożyczki lub kredytu z uwagi na fakt, że nie ma zdolności kredytowej. Zdaniem Skarżącej okoliczności, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny zostały wskazane w oświadczeniu o stanie majątkowym złożonym po uprzednim wezwaniu sądu. Referendarz pominął sytuację majątkowa Skarżącej. Skarżąca ma na utrzymaniu studiującego dziennie na państwowej uczelni syna. Koszty utrzymania dziecka oszacowała na ok. 1000 zł miesięcznie. Syn uczy się, nie pracuje, nie zarabia oraz pozostaje ze Skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym oraz na wyłącznym utrzymaniu rodziców. Po opłaceniu rachunków, czynszu za mieszkanie, który wynosi 1000 zł, Skarżącej zostaje na życie ok. 200 - 300 zł. Wskazała, iż żyje bardzo oszczędnie, nie kupuje sobie ubrań, żyje poniżej poziomu socjalnego i tylko dzięki pomocy męża, na którym spoczywa ciężar utrzymania rodziny, jeszcze jakoś funkcjonuje. Skarżąca podniosła ponadto, iż jej sytuacja materialna została szczegółowo przedstawiona w odwołaniu od decyzji, w którym przedstawiono argumenty uzasadniające rozłożenie podatku na raty. W związku z powyższym zdaniem Skarżącej spełnia warunki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z dnia 19 listopada 2013 r. wezwano pełnomocnika Skarżącej o przedłożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń obrazujących sytuację majątkową Skarżącej. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik Skarżącej pismem z dnia 2 grudnia 2013r. poinformował, iż Skarżącej nie udało się zgromadzić dokumentacji wymienionej w wezwaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia Referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 29 października 2013 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 p.p.s.a. Sąd może - na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 2 i § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a w zakresie częściowym - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przechodząc do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy należy podkreślić, że występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od zasady, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy może mieć zatem miejsce w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tegoż artykułu Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Powyższe uregulowania wprost przenoszą na stronę ciężar wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Wobec tego pochodzące od niej informacje na temat jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (np. post. NSA: z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, z dnia 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). Podobnie sąd oceniał sytuację, gdy skarżący nie przedstawił dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania, stwierdzając, że w takim przypadku niemożliwe jest ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy (post. WSA w Warszawie z dnia 12 czerwca 2006 r., III SA/Wa 967/06). W jednym z orzeczeń WSA w Warszawie stwierdził nawet, że skoro ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, wszelkie wątpliwości dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów należy rozstrzygać na jej niekorzyść (post. z dnia 10 maja 2006 r., III SA/Wa 3456/05). Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony co do jej sytuacji majątkowej okaże się niewystarczające lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek na wezwanie uzupełnić je lub przedstawić dokumenty źródłowe, obrazujące jej sytuację rodzinną, majątkową czy dochody. Wezwanie to jest zatem dla strony wiążące. Niezastosowanie się do niego powoduje, iż materiał dowodowy co do wystąpienia przesłanek prawa pomocy, jest niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do oświadczeń strony pozostają niewyjaśnione. Subiektywne przekonanie strony o zasadności jej wniosku przy równoczesnym ograniczeniu się do stwierdzenia o braku majątku, które to stwierdzenie uznane zostało przez Sąd za niewystarczające, uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Skarżąca nie potwierdziła złożonych oświadczeń dokumentami, które uprawdopodabniałyby jej ciężką sytuację majątkową. Mimo ponownego wezwania Skarżąca nie przedłożyła zeznań podatkowych (za wyjątkiem zeznania podatkowego jej męża), wyciągów z rachunków bankowych Skarżącej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, dokumentów świadczących o posiadanych zobowiązaniach, Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynika, że Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz synem (ur. w 1989 r.), oraz że posiada ¼ domu w P., ¾ mieszkania przy ul. [...] oraz ¼ mieszkania przy ul. [...], a także ¼ działki we wsi R. koło R.. Sąd zauważa, iż pełnomocnik Skarżącej twierdząc, iż jest ona osobą bezrobotną oraz że z uwagi na ciężką sytuację ekonomiczną oraz wysokie bezrobocie, nie ma możliwości podjęcia żadnego zatrudnienia, nie przedłożył oświadczeń w przedmiocie korzystania z jakichkolwiek form pomocy społecznej oraz potwierdzających je dokumentów. Powyższe może wskazywać, iż sytuacja finansowa Skarżącej jest na tyle dobra, iż nie kwalifikuje się do przyznania świadczeń z zakresu pomocy społecznej. Należy również wyjaśnić, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, które ma charakter wpadkowy w stosunku do postępowania głównego, ocenia się możliwości finansowe wnioskodawcy, z uwzględnieniem dochodów i stanu majątkowego małżonka. W niniejszym postępowaniu pełnomocnik Skarżącej zaakcentował jej sytuację majątkową w oderwaniu od sytuacji majątkowej jej męża, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, a który jak wynika z przedłożonych informacji i oświadczeń uzyskuje miesięczne dochody z tytułu zatrudnienia w kwocie 5.100 zł netto. W odniesieniu do wydatków Skarżącej, na które składają się koszty utrzymania studiującego syna oszacowane na ok. 1000 zł miesięcznie, czynsz za mieszkanie, w kwocie 1000 zł, oraz twierdzenia pełnomocnika Skarżącej, iż po opłaceniu rachunków, Skarżącej zostaje na życie ok. 200 - 300 zł. Sąd stwierdza, iż wyjaśnienia pełnomocnika Skarżącej w tym zakresie budzą wątpliwości. Przy założeniu, że jedynym dochodem w gospodarstwie domowym Skarżącej jest wynagrodzenie jej męża z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 5100 zł netto oraz że Skarżąca ponosi wydatki po 1000 zł – koszt utrzymania syna oraz czynsz to do dyspozycji Skarżącej pozostaje kwota 3100 zł. Trudno uznać w świetle twierdzeń pełnomocnika Skarżącej, iż Skarżąca "żyje bardzo oszczędnie, nie kupuje sobie ubrań, żyje poniżej poziomu socjalnego", by z tej kwoty po opłaceniu "pozostałych rachunków" zostawało jak twierdzi jedynie 200-300 zł. Sąd zauważa, iż pełnomocnik Skarżącej stwierdził w złożonym sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, iż Skarżąca nie ma możliwości zaciągnąć żadnej pożyczki lub kredytu z uwagi na fakt, że nie ma zdolności kredytowej. Natomiast nie wskazał, czy Skarżąca oraz osoby z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe posiada zobowiązania, a także nie nadesłał dokumentów świadczących o tym. W odniesieniu do wyjaśnień pełnomocnika Skarżącej, iż jej sytuacja materialna została szczegółowo przedstawiona w odwołaniu od decyzji, w którym przedstawiono argumenty uzasadniające rozłożenie podatku na raty, Sąd zauważa, iż w postępowaniu dotyczącym prawa pomocy ustalana jest aktualna sytuacja materialna Skarżącej. Stąd informacje zawarte ww. odwołaniu nie mogły być uwzględnione i niezbędne było wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń obrazujących aktualną sytuację majątkową Skarżącej. Wymaga raz jeszcze podkreślenia, iż mimo wezwania pełnomocnik Skarżącej nie nadesłał wyciągów z rachunków bankowych Skarżącej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, jak również nie wyjaśnił tej kwestii. Sąd zauważa, iż z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynika, że Skarżąca posiada m.in. ¼ domu w P., ¾ mieszkania przy ul. [...] oraz ¼ mieszkania przy ul. [...]. Miejscem zamieszkania Skarżącej jest mieszkanie przy ul. [...]. Skarżąca natomiast nie wyjaśniła, czy z nieruchomości, w których ma udziały nie uzyskuje dochodów np. z tytułu najmu. Wobec powyższego mając na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez wnioskodawczynie wykonane, należy uznać, iż nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi Skarżąca powinna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Tym samym Skarżąca nie udowodniła w sposób wystarczający, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 oraz art. 260 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.