II SA/Sz 1260/09

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Protokolant Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie świadczenia z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejsko- Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia [...] r., [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. UZASADNIENIE Kierownik Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy na podstawie § 1 pkt 2 zarządzenia nr [...] Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...]r. i art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 2 pkt 11, pkt 13, art. 9 ust. 1, art. 19 ust. 1, art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192 poz. 1378 z późn. zm.), decyzją z dnia [...]r. Nr [...]uchylił własną decyzję z dnia [...]r. Nr [...]przyznającą K. P. świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy wynika, że na wniosek K. P. z dnia [...]r. Kierownik Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej przyznał wnioskodawcy świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...]zł miesięcznie. Z uzasadnienia decyzji wynika, że wnioskodawca spełnił wymogi określone w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - jest studentem szkoły wyższej i nie ukończył 25-go roku życia, świadczenie alimentacyjne przysługujące na podstawie tytułu wykonawczego okazało się bezskuteczne i jest w wysokości bieżąco ustalonych alimentów oraz nie przekracza kwoty [...]zł, a dochód w rodzinie wnioskodawcy w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł. W dniu [...]r. K. P. został wezwany przez Kierownika Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej do dostarczenia zaświadczenia ze szkoły wyższej o kontynuacji nauki. K. P., wypełniając zobowiązanie organu przedłożył zaświadczenie z dnia [...]podpisane przez Prodziekana ds. studenckich Wydziału Informatyki Uniwersytetu Technologicznego, z którego wynika, że wnioskodawca jest studentem. Z treści zaświadczenia wynika nadto, że w okresie [...]przyznano zainteresowanemu urlop z powodu oczekiwania na semestr, na który został powtórnie zarejestrowany. Organ I instancji uznał, że udzielony K. P. urlop miał wpływ na prawo do przyznanego mu świadczenia i od [...]r. brak było podstaw do pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Organ zaznaczył, że zainteresowany był informowany o obowiązku zgłaszania zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a stosowne pouczenie znajduje się w decyzji przyznającej to świadczenie. Wobec tego Kierownik Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia [...]r. uchylił K. P. od dnia [...]r. prawo do świadczenia alimentacyjnego, przyznanego decyzją tego organu z dnia [...]r. Nr [...]. Na powyższą decyzję organu I instancji K. P. wniósł odwołanie twierdząc, że spełnia wszystkie wymogi konieczne do przyznania świadczenia alimentacyjnego, określone w art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. K. P. potwierdził, że przebywał na urlopie w oczekiwaniu na semestr. Urlopu udzielił Dziekan Wydziału Informatyki Uniwersytetu Technologicznego, co jest zgodne z Regulaminem Studiów Wyższych Uniwersytetu Technologicznego. Następnie K. P. został ponownie zarejestrowany jako student, w czasie urlopu otrzymywał stypendium i uczestniczył w zajęciach. Nadto odwołujący dodał, że wszyscy studenci mają prawo do urlopu z zachowaniem statusu studenta, ubiegają się o niego z różnych przyczyn m.in. zdrowotnych, losowych, innych. Wobec tego K. P. uważa, że nie utracił praw studenta i w związku z tym nieuzasadnione jest stanowisko zawarte w decyzji organu I instancji, że urlop studencki ma wpływ na przyznane świadczenie alimentacyjne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania K. P., decyzją z dnia [...]r. Nr [...]na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa , art. 2 pkt 11 i 14 i art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Samo. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przytaczając treść art. 9 ust. 1 o pomocy osobom uprawnionym do alimentów uznało, że sam fakt bycia studentem nie uprawnia zainteresowanego do przyznania świadczenia. Przepis ten dotyczy osób, które nie ukończyły 18-go roku życia albo osób które uczą się w szkole lub w szkole wyższej i nie ukończyły 25-go roku życia. K. P. w okresie [...]r. przebywał na urlopie, co zdaniem organu oznacza, że w tym czasie odwołujący nie uczył się w szkole wyższej i tym samym nie przysługiwało mu uprawnienie do przedmiotowego świadczenia alimentacyjnego. Z chwilą, gdy K. P. rozpocznie naukę na semestrze, na który zostanie ponownie wpisany (po zakończeniu urlopu) będzie mógł – zdaniem organu – ubiegać się o prawo do świadczenia alimentacyjnego. Biorąc powyższe pod uwagę Kolegium uznało, iż zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji odpowiada prawu i orzekło o utrzymaniu jej w mocy. K. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na decyzję organu odwoławczego z dnia [...]r. podnosząc, że nie zgadza się z argumentacją organów obu instancji rozstrzygających w przedmiocie świadczenia alimentacyjnego. W szczególności nie zgadza się z twierdzeniami organów, że fakt przebywania na urlopie dziekańskim pozbawia go prawa do otrzymywania świadczenia alimentacyjnego. Powołując się na ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym skarżący twierdzi, że studentem jest osoba kształcąca się /ucząca się/, która może również uzyskać urlop /zwolnienie/ od zajęć na uczelni zachowując prawa studenta. Skarżący powołując się nadto na regulamin studiów wyższych Uniwersytetu Technologicznego twierdzi, że student w czasie urlopu studenckiego może również uczęszczać na zajęcia oraz przystępować do zaliczeń i egzaminów. Według skarżącego organ pierwszej instancji oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyjęły nieuzasadnioną interpretację przepisu art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów tj. że zawarty w treści przepisu zwrot uczenie się należy ograniczyć do synonimu - chodzenie do szkoły. Skarżący nie zgadzając się z tym twierdzeniem wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze udzielając odpowiedzi na skargę pismem z dnia [...]r. wniosło o oddalenie skargi K. P., podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu [...]r. skarżący oświadczył do protokołu, że popiera skargę, aktualnie jest studentem drugiego roku i już nie korzysta z urlopu dziekańskiego. W trakcie tego urlopu był uprawniony do uczestniczenia w ćwiczeniach i wykładach z przedmiotów, które miał zaliczyć. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga okazała się zasadna, bowiem zaskarżona decyzja nie jest zgodna z prawem. W niniejszej sprawie rozstrzygnięcie poddane kontroli sądowej ma charakter szczególny, organ I instancji uchylił bowiem, bez zgody strony, decyzję własną z dnia [...]r. o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, na mocy której K. P. nabył uprawnienie do tego świadczenia w okresie [...]. Decyzja przyznająca powyższe świadczenie stała się ostateczna i była wykonywana. Uprawnienie K. P. nabyte na podstawie wskazanej wyżej decyzji korzystało zatem z ochrony, wynikającej z zasady ogólnej postępowania administracyjnego jaką jest zasada trwałości decyzji ostatecznej, sformułowana w art. 16 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis ten stanowi, że decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Oznacza to między innymi, że uchylenie decyzji ostatecznej nie może nastąpić w innych przypadkach niż wymienione w kodeksie postępowania administracyjnego tryby weryfikacji decyzji ostatecznej albo wskazane wyraźnie w przepisach ustaw szczególnych. Dlatego należało w pierwszej kolejności zbadać w jakim trybie Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy uchylił własną decyzję ostateczną o przyznaniu skarżącemu świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Organ II instancji kwestii tej nie badał i nie wyjaśniał, skoro nie wskazał przepisu w podstawie prawnej swojej decyzji oraz nie wyjaśnił tej podstawy w uzasadnieniu prawnym swojego rozstrzygnięcia. Organ I instancji wskazał w swojej decyzji podstawę prawną uchylenia ostatecznej decyzji własnej, gdyż powołał art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378 z późn. zm.) a także art. 163 kpa. W myśl art. 24 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy (tekst jedn. Dz. U. z 2009, Nr 1, poz.7 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Organy orzekające w sprawie nie wykazały wprost, która z wymienionych w art. 24 ust. 1 przesłanek uchylenia, bez zgody strony, decyzji ostatecznej zaistniała w niniejszej sprawie. Zaskarżona decyzja oparta została na ustaleniu, że skarżący, będący osobą, która ukończyła lat 18, ale prawo do omawianego świadczenia nabyła z uwagi na uczenie się w szkole wyższej i spełnienie pozostałych przesłanek materialnych wymienionych w art. 9 ust. 1 wskazanej ustawy, w okresie pobierania świadczenia uzyskał w szkole wyższej urlop, a zatem według organów utracił status osoby uczącej się w szkole wyższej i mimo stosownego pouczenia, nie poinformował organu o tej zmianie sytuacji uprawniającej do świadczenia, do czego był zobowiązany –zgodnie z art. 19 ust. 1. Odnosząc tak ustalony stan faktyczny do okoliczności ustawowych wskazanych w art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, należy zauważyć, że samo nie poinformowanie organu o zmianie okoliczności mających wpływ na przyznanie świadczenia, nie daje bezpośrednio podstawy prawnej do uchylenia decyzji w oparciu o ten przepis. Uchylenie się od obowiązku wynikającego z art. 19 ust. 1 może natomiast stanowić przesłankę ustalenia przez organ, że strona pobrała nienależnie świadczenie. Definicja nienależnie pobranego świadczenia zawarta jest w art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, którego to przepisu organy orzekające w sprawie nie powołały ani w podstawie prawnej, ani w uzasadnieniu prawnym swoich decyzji. Zgodnie z art. 2 pkt 7,nienileżnie pobranym świadczeniem w rozumieniu ustawy jest świadczenie z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty, e) wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 17 ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba, że zostały zwrócone zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego; Wobec nieprecyzyjności uzasadnień wyjaśniających podstawę prawną decyzji organów obu instancji, domyślać się co najwyżej można, że organy uznały, że podstawą uchylenia dotychczasowej decyzji ostatecznej bez zgody skarżącego, jest fakt pobrania przezeń świadczeń nienależnie, skoro uzyskał na uczelni urlop w oczekiwaniu na wpisanie na następny semestr, co jednak nie może być uznane za zgodne z prawem nie tylko dlatego, że nie wskazuje konkretnej przesłanki z katalogu zawartego w art. 2 pkt 7 lit. a-e, ale przede wszystkim dlatego, że opiera się – zdaniem sądu – na błędnym rozumieniu użytego w art. 9 ust. 1 omawianej ustawy pojęcia osoby uczącej się. Zgodnie z tym przepisem świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Ustawodawca wyjaśnił art. 2 pkt 14 ustawy, że ilekroć w ustawie jest mowa o szkole wyższej oznacza to szkołę wyższą, w rozumieniu przepisów o szkolnictwie wyższym, kolegium nauczycielskie, nauczycielskie kolegium języków obcych oraz kolegium pracowników służb społecznych. W niniejszej sprawie jest poza sporem, że skarżący w dacie przyznania mu świadczenia decyzją z dnia [...]r. uczył się w szkole wyższej, był bowiem studentem Politechniki, która to uczelnia w okresie pobierania przez K. P. świadczenia z funduszu alimentacyjnego, zmieniła nazwę na Uniwersytet Technologiczny, ale statusu szkoły wyższej nie utraciła. W ocenie sądu, organy orzekające w niniejszej sprawie, z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 107§ 3 kpa, pobieżnie przeanalizowały przedłożone przez stronę na żądanie organu I instancji zaświadczenie z dnia [...]r. podpisane przez Prodziekana do spraw studenckich Wydziału Informatyki Uniwersytetu Technologicznego. W zaświadczeniu tym napisano, że K. P. w roku akademickim [...]jest studentem Wydziału Informatyki tego Uniwersytetu, drugiego roku studiów stacjonarnych I stopnia, semestr 3 (powtórna rejestracja na semestr w roku akademickim [...]), oraz że w/w przyznano urlop od dnia [...]do [...]z powodu oczekiwania na semestr, na który został powtórnie zarejestrowany. Skarżący w odwołaniu wyjaśnił, że urlop ten uzyskał od Dziekana Wydziału w oczekiwaniu na semestr, na który został ponownie zarejestrowany zgodnie z regulaminem studiów. W okresie tym otrzymywał stypendium socjalne i uczestniczył w zajęciach. Organ odwoławczy twierdzeń tych nie podważył, ale też nie wyprowadził z nich żadnych wniosków. Tak więc ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji zależna jest od odpowiedzi na pytanie czy student szkoły wyższej korzystający z urlopu dziekańskiego przestaje być osobą uczącą się w szkole wyższej w rozumieniu art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W przekonaniu sądu, nie wymaga głębszej interpretacji pojęcie: "uczenie się", które w odniesieniu do studenta szkoły wyższej oznacza to samo, co studiowanie, kształcenie się, pobieranie nauki. Zdaniem sądu, nie znajduje żadnego racjonalnego uzasadnienia zawężenie tych pojęć do sytuacji, w których nauka, rozumiana jako pewna czynność jest pobierana, czy realizowana. Proces uczenia się, kształcenia się, studiowania ma charakter złożony i obejmuje pewien okres czasu, w którym się realizuje. Do absurdu prowadziłoby wyłączanie z tego okresu czasowego stanów faktycznych związanych z feriami, wakacjami, przerwami semestralnymi, zwolnieniami lekarskimi czy urlopami dziekańskimi i dowodzenie, że w tym czasie osoba uprawniona do alimentów, nie uczy się i nie studiuje. Ustawodawca takiego wyłączenia nie przewidział i nie ograniczył prawa do świadczenia alimentacyjnego do pewnych tylko okresów kształcenia, a przeciwnie przewidział jedynie cezurę wiekową w stosunku do uczących się osób dorosłych. Prawo do otrzymywania świadczenia alimentacyjnego przez osobę ucząca się w szkole wyższej do 25 r. życia ma z jednej strony pomóc uprawnionemu w przezwyciężeniu trudności materialnych w okresie kształcenia się, a z drugiej strony kładzie tamę nadużyciu tego uprawnienia przez tzw. wiecznych studentów. Zgodnie z art. 2 ust.1 pkt 20 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2005r. Nr 164, poz. 1365), student, to osoba kształcąca się na studiach pierwszego lub drugiego stopnia lub jednolitych studia magisterskich. W myśl zaś art. 172 ust. 1 i 2 tej ustawy, student może uzyskać urlop od zajęć w uczelni na zasadach i w trybie określonym w regulaminie studiów. W okresie korzystania z urlopu student zachowuje prawa studenta, chyba że regulamin studiów lub przepisy o pomocy materialnej stanowią inaczej. Stosownie do § 40 ust 3, 5 i 5 Uchwały Nr Senatu Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie z dnia 30 marca 2009 r. w sprawie uchwalenia "Regulaminu studiów wyższych w Zachodniopomorskim Uniwersytecie Technologicznym w Szczecinie" - student otrzymuje urlop od zajęć, bez konieczności składania wniosku, w wypadku oczekiwania na semestr, na który zostanie ponownie zarejestrowany, w okresie tego urlopu zachowuje prawa studenta z ograniczeniem prawa do pomocy materialnej w zakresie określonym odrębnymi przepisami. W trakcie urlopu od zajęć student może za zgodą dziekana uczestniczyć w niektórych zajęciach oraz przystępować do zaliczeń i egzaminów. Jak wynika ze wskazanych wyżej przepisów, uzyskanie przez studenta urlopu dziekańskiego z tytułu powtarzania semestru nie łączy się z utratą statusu studenta i nie przerywa możliwości kształcenia się. Ograniczenia w zakresie pomocy materialnej nie dotyczą świadczeń wynikających z ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, bowiem ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i wydawane z jej upoważnienia regulaminy studiów posiadają inny, autonomiczny przedmiot regulacji. Powyższy wniosek stanowi dodatkowy argument przemawiający za uznaniem, że organy orzekające w niniejszej sprawie dokonały nadinterpretacji użytego w art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów pojęcia "uczy się w szkole wyższej" w odniesieniu do osób, które ukończyły 18 rok życia, a zatem orzekły z obrazą prawa materialnego, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia zasady trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej, w sprawie nie było bowiem podstaw faktycznych i prawnych do uchylenia decyzji dotychczasowej, przyznaj skarżącemu przedmiotowe świadczenie. Z tych względów należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzec jak w sentencji.