II SA/Rz 894/07

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Referendarz sądowy Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata. UZASADNIENIE Wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF skarżący J. K. wniósł o ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu odwołał się do podejmowanych przez siebie od 1989 roku czynności w zakresie dochodzenia zwrotu związanej z przedmiotem skargi nieruchomości wskazując, iż nie jest w stanie samodzielnie – bez pomocy prawnika – "przeciwstawić się machinie biurokratycznej", a nie stać go na fachową pomoc prawną. Oprócz tego powołał się na zły stan swojego zdrowia, wymagający stałego leczenia; koszt zakupu potrzebnych dla niego i żony leków wynosi ok. 500 zł./m-c. Z zawartego we wniosku oświadczenia wynika, iż: - skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym jedynie z żoną, - posiadany przez nich majątek obejmuje dom o powierzchni mieszkalnej 102 m² oraz działkę budowlaną o pow. 0,29 ha, - źródło dochodów stanowią pobierane przez nich emerytury w wysokości brutto 1668 zł. (skarżący) oraz 676 zł. (jego żona). W wyniku rozpatrzenia wniosku stwierdzono brak uzasadnionych podstaw do pozytywnego ustosunkowania się do zgłoszonego w nim żądania. Ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, które może być przyznane osobie fizycznej po wykazaniu przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, wykazanie przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej, a którego to warunku skarżący nie spełnił. Oprócz wydatków ponoszonych na zakup lekarstw nie wskazał on żadnych faktów potwierdzających zasadność wniosku, a w szczególności nie określił w jaki sposób wobec niego i żony miałby się objawić uszczerbek w koniecznym utrzymaniu, jakie ich uzasadnione potrzeby życiowe mogłyby być zagrożone i z jakimi negatywnymi skutkami wiązałaby się konieczność opłacenia wydatków związanych z ustanowieniem adwokata z wyboru; warunku tego nie spełnia ogólnie sformułowane stwierdzenie, iż nie stać go na fachową pomoc prawną. Mimo lakonicznego uzasadnienia wniosku, za jego uwzględnieniem nie przemawia też jednak sytuacja materialno – bytowa skarżącego. Mimo że posiadanie nieruchomości zasadniczo stanowi negatywną przesłankę przyznania prawa pomocy, samo ich wykazanie przez wnioskodawcę nie może bezpośrednio przesądzać o jego odmowie. Dotyczy to przede wszystkim domu, gdyż trudno wymagać aby skarżący celem wygospodarowania środków na ustanowienie pełnomocnika z wyboru dokonywał jego sprzedaży czy wynajmu. Inaczej jest już jednak z działką budowlaną, która nie służy wprost zaspokajaniu jego i żony koniecznych potrzeb życiowych, a przez to nie może być traktowana jako składnik majątku, który pozostaje obojętny dla oceny wniosku. Prawo pomocy ma charakter wyjątkowy i w kontekście wynikającego z art. 199 P.p.s.a. obowiązku stron ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie nie może być wykorzystywane do zabezpieczania czy też nawet poprawy ich stanu majątkowego. W przypadku skarżącego J. K. największe znaczenie dla rozpoznania wniosku należy przypisać posiadanym przez niego i żonę stałym dochodom z pobieranych emerytur (pod uwagę brane są dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym). Nie określił on co prawda przybliżonych miesięcznych kosztów utrzymania siebie, żony oraz domu (oprócz kwoty ok. 500 zł. przeznaczanej na leczenie), ale mając na uwadze łączną wysokość miesięcznych dochodów, tj. 2344 zł. oraz zazwyczaj ponoszone wydatki (zakup żywności, opłacanie rachunków) należy uznać, iż ustanowienie fachowego pełnomocnika z wyboru nie będzie wiązało się dla nich z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu; przez takie utrzymanie należy rozumieć podstawowe i niezbędne potrzeby życiowe (jak w/w), a nie wszystkie normalnie ponoszone wydatki. O braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania nie przesądzają także ewentualne przejściowe trudności finansowe, których jednak skarżący także nie zasygnalizował. W tej sytuacji zarówno więc zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, systematyczne dochody, brak innych osób na swoim utrzymaniu oraz opłacenie wpisu od skargi w wysokości 200 zł. obciążającego solidarnie wszystkich skarżących (łącznie z wnioskodawcą 8 osób) nie przemawiają za negatywną oceną możliwości finansowych skarżącego i brakiem możliwości poczynienia przez niego oszczędności na ustanowienie adwokata we własnym zakresie, jeżeli jego udział w sprawie uważa za niezbędny. Przepisy normujące postępowanie przed sądami administracyjnymi nie nakładają obowiązku działania stron przez fachowych pełnomocników na żadnym z jego etapów; wyjątek stanowi wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia, co wpływa na zmniejszenie ponoszonych przez strony kosztów (zwrot kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw przysługuje stronie od organu który wydał zaskarżony akt w razie uwzględniania skargi przez sąd pierwszej instancji – art. 200 P.p.s.a.). Ubocznie należy podkreślić, że argumentu uzasadniającego ustanowienie w ramach prawa pomocy zastępcy prawnego nie może stanowić oświadczenie skarżącego, iż bez pomocy prawnika nie jest w stanie samodzielnie "przeciwstawić się machinie biurokratycznej". Stwierdzenie to prowadzi do konkluzji, iż wobec braku dokładnego uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy głównym powodem jego złożenia nie jest zła sytuacja materialna, lecz subiektywne przekonanie o znacznym stopniu trudności sprawy. Jak wynika to z przytoczonego wyżej art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wyłączną przesłanką przyznania prawa pomocy jest kryterium ekonomiczne i inne okoliczności, w tym zawiłość sprawy, pozostają bez znaczenia dla merytorycznego rozpoznania wniosku. Nie bez znaczenia pozostaje także fakt, iż J. K. niezależnie od tego że sam jest skarżącym, to w sprawie występuje także jako pełnomocnik pozostałych skarżących stron (7 osób). W sytuacji gdy w uzasadnieniu wniosku odwołuje się on do skomplikowanego charakteru sprawy, ustanowienie dla niego adwokata byłoby pośrednim przyznaniem prawa pomocy także pozostałym osobom, które upoważniły go do ich reprezentowania. Stanowiłoby to ewidentne nadużycie instytucji prawa pomocy, finansowanej ze środków publicznych (Skarbu Państwa – budżetu właściwego sądu administracyjnego), a skierowanej do osób którzy tej pomocy faktycznie potrzebują. Niezależnie bowiem od oceny możliwości płatniczych J. K. i każdego z pozostałych skarżących oddzielnie niemal pewne jest, że wszystkie te osoby razem dysponują wystarczającymi środkami na ustanowienie wspólnego pełnomocnika w osobie adwokata lub radcy prawnego z wyboru. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.