VI SA/Wa 96/13

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Śliwińska po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. S. na pismo Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia informacji w zakresie reklamacji usługi telekomunikacyjnej p o s t a n a w i a: 1. zwolnić skarżącego A. S. od kosztów sądowych ponad kwotę 100 złotych uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, 2. ustanowić dla skarżącego A. S. adwokata z urzędu. UZASADNIENIE A. S. (dalej też jako skarżący) wniósł w niniejszej sprawie na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 4 października 2013 roku zwolniono skarżącego od kosztów sądowych ponad kwotę 100 złotych uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej oraz ustanowiono dla niego adwokata. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw, wskazując w uzasadnieniu, iż bezpodstawnym jest pozbawienie go prawa do zwrotu już uiszczonej przez niego opłaty od skargi kasacyjnej, bowiem uiścił ją po uprzednim nadaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zatem uiszczenie ww. kwoty miało miejsce już w trakcie biegu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2013 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 z późn. zm., dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec tego skutkiem prawidłowego wniesienia sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarza sądowego z mocy ustawy. W doktrynie postępowania sądowoadministracyjnego podkreśla się, że nieistotne jest w jakim zakresie strona zaskarża zarządzenie lub postanowienie wydane przez Referendarza sądowego, bowiem orzeczenie to, w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu, zawsze traci moc w całości, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu staje się od początku – w pełnych granicach – przedmiotem rozpoznania sadu (R.Hauser. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2011. Nb 1 do art. 260, tak samo J.P. Tarno. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2010, Nb. 3 do art. 260). Tym samym skuteczne złożenie przez skarżącego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego skutkowało utratą jego mocy. Orzeczenie to przestało niejako istnieć, a sąd ma obowiązek rozpoznać wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata (p. postanowienie NSA z dnia 14 maja 2013 roku sygn. akt II OZ 353/13). Z informacji podanych przez skarżącego w formularzu oraz przedłożonego oświadczenia wynika, iż skarżący nie uzyskuje żadnego dochodu i utrzymuje się z pomocy udzielanej mu przez członków rodziny. Z żoną skarżący posiada zawartą przed ślubem rozdzielność majątkową, a zamieszkuje aktualnie u rodziców. Skarżący do sprawy o sygn. akt VI SAB/Wa 44/12 nadesłał kopię zaświadczenia potwierdzającego fakt, iż jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Ponadto przesłał potwierdzenie przez bank likwidacji rachunku bankowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 października 2009 r. (sygn. akt II OZ 822/09) udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta przeznaczona jest przede wszystkim dla osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Skarżący nie posiada aktualnie żadnego dochodu. Jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Jak wyjaśnił, utrzymuje się z pomocy udzielanej przez członków rodziny. Uznać więc należy, iż skarżący nie ma możliwości uzyskania środków finansowych, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego. W konsekwencji nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. Nie sposób natomiast oczekiwać czynienia oszczędności od osoby, której dochody wystarczają jedynie na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych (tak też w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt OZ 890/04). Skarżący nie dysponuje przy tym żadnymi oszczędnościami, jak wynika z oświadczenia skarżącego. Nie dysponuje aktualnie również rachunkiem bankowym. Tym samym uznać należy, iż skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania a w konsekwencji zasadnym będzie przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 100 złotych uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej oraz ustanowienie adwokata. Odnosząc się natomiast do kwestii uiszczonej już przez skarżącego kwoty 100 złotych tytułem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, zauważyć należy, iż postanowienie o przyznaniu prawa pomocy ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki ex nunc, tzn. od daty wniesienia wniosku. Nie działa ono zatem z mocą wsteczną, lecz obejmuje swoim zakresem wszelkie przyszłe i potencjalne koszty sądowe, w tym również te opłaty sądowe, które mogą być następstwem zmian w obowiązującym ustawodawstwie (por. np. postanowienie NSA z dnia 23 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 125/04). Prawo pomocy nie przysługuje z urzędu. Nie jest ono sytuacją faktyczną, ale aktem konwencjonalnym, tak jak rozstrzygnięcie sądu wywołuje skutek w sferze prawnej. Skutek taki działa prospektywnie, tzn. obejmuje teraźniejsze i przyszłe zdarzenia lub okoliczności sprawy (por. postanowienie NSA z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt II FZ 635/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W rozpoznawanej sprawie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nadany został w placówce operatora pocztowego w dniu 7 lipca 2013 roku. Z kolei wpis do skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł został uiszczony w dniu 10 lipca 2013 roku a zatem już po wniesieniu wniosku. W konsekwencji przyznanie skarżącemu prawa pomocy skutkowałoby swoją mocą prawną od daty wniesienia wniosku na przyszłość, zatem w w.w. sytuacji procesowej możliwe byłoby zwrócenie skarżącemu uiszczonego już po wniesieniu wniosku, a jeszcze przed jego rozpoznaniem, wpisu od skargi kasacyjnej (p. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2011 roku sygn.. akt II FZ 194/11). Jednakże, jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym postanowieniu z dnia 15 czerwca 2011 roku sygn.. akt II FZ 194/11 już "z samego z samego faktu uiszczenia opłaty wynika, że strona była w stanie zdobyć środki na jej uiszczenie...". W sprzeciwie skarżący nie podniósł przy tym, że uiszczenie w.w. wpisu pogorszyło jego sytuację finansową. Skarżący nie stwierdził, że wygospodarowanie kwoty 100 zł było związane chociażby ze znacznym ograniczeniem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącego, czy też, że został on uiszczony ze środków, które przykładowo skarżący byłby zmuszony pozyskać w drodze pożyczki od rodziców lub innych bliskich osób. W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji.