II SAB/Op 84/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik - spr. po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. P. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w O. w przedmiocie nadzoru administracyjnego nad pracownikami w zakresie nieudostępnienia protokołów z postępowania postanawia odrzucić skargę. UZASADNIENIE M. P. (zwany dalej: "skarżącym"), pismem z dnia 27 września 2021 r., złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w O. (zwanego dalej: "organem"). Zarzucił organowi brak nadzoru administracyjnego nad pracownikami, który spowodował nieudostępnienie odpisów protokołów z postępowania w sprawie o sygn. akt [...] (z pism z dnia 26 listopada 2020 r. i 8 kwietnia 2021 r.), pomimo wniosku skarżącego w tym przedmiocie. Skarga została zarejestrowana w repertorium sądowym pod sygn. akt II SAB/Op 84/21, a następnie przesłana do Prezesa Sądu Okręgowego w O. w celu dokonania czynności, o których mowa w art. 54 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie. Wyjaśnił, że skarżący złożył skargę zarejestrowaną w [...] Wydziale Wizytacyjnym Sądu Okręgowego w O. pod nr [...], na czynności procesowe podejmowane w toku prowadzonego postępowania sądowego. W wyniku tego, otrzymał zwrotną informację, że przedmiot skargi wykracza poza obszar nadzoru administracyjnego sprawowanego przez Prezesa Sądu Okręgowego w O., a jako mieszczący się w sferze orzeczniczej podlega kontroli w trybie i na zasadach określonych przepisami procedury cywilnej. Kwestionowane przez skarżącego działania Sądu prowadzącego postępowanie w sprawie o sygn. akt [...] podejmowane były w ramach postępowania cywilnego normowanego przepisami kodeksu postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805). Organ wyjaśnił, że jak stanowi art. 525 Kodeksu postępowania cywilnego, akta sprawy dostępne są dla uczestników oraz za zezwoleniem przewodniczącego dla każdego, kto potrzebę przejrzenia dostatecznie usprawiedliwi. To przewodniczący decyduje o udostępnieniu akt sądowych osobom pozbawionym wolności, wydając zarządzenie o przesłaniu akt do jednostki penitencjarnej, w której aktualnie osadzony jest wnioskodawca posiadający przymiot strony. Rozstrzygnięcie przyjmuje zatem postać zarządzenia i nie podlega ono nadzorowi administracyjnemu Prezesa Sądu. Organ wskazał, że kompetencje nadzorcze w tej materii pozostają w dyskrecjonalnej władzy sędziego referenta prowadzącego postępowanie sądowe. Natomiast kontrola rozstrzygnięć wydawanych przez sądy powszechne, w tym również przyjmujących postać zarządzeń, w trybie postępowania regulowanego przez przepisy procedury cywilnej – nie mieści się w kognicji sądów administracyjnych. Wraz ze skargą złożony został wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi, od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wniosek ten został zarejestrowany w tut. Sądzie pod sygn. akt II SPP/Op 106/21. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2021 r. tut. Sąd odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy, z uwagi na oczywistą bezzasadność jego skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Skargę należało odrzucić. Zgodnie z treścią art. 3 § 2 "P.p.s.a." kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej, oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i wówczas stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 P.p.s.a.). W pojęciu sprawy sądowoadministracyjnej mieści się zatem kontrola działalności administracji publicznej w zakresie enumeratywnie wyznaczonym przez przepis art. 3 P.p.s.a., a także kontrola innych kwestii rozpoznawanych w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów P.p.s.a., jak wymienione w art. 4 P.p.s.a. spory o właściwość lub kompetencję, a także przekazanych z mocy ustaw odrębnych. Oznacza to, że sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznawania spraw, które nie zostały wymienione w cytowanych przepisach. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. W przypadku skargi na bezczynność przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu, lecz brak ich podjęcia w określonej formie oraz w określonym terminie. W konsekwencji zarzut bezczynności powinien pojawić się wówczas, gdy organ, będąc właściwym w sprawie i zobowiązanym do wydania np. decyzji lub innego aktu administracyjnego albo podjęcia czynności pozostaje w zwłoce. Dla uznania bezczynności organu konieczne jest więc ustalenie, że organ administracyjny był zobowiązany, na podstawie obowiązujących przepisów prawa, do wydania decyzji, aktu lub podjęcia czynności i mimo to nie podejmuje w terminie działań mających na celu uczynienie zadość temu obowiązkowi lub odmawia ich podjęcia. Zaskarżenie bezczynności organu administracyjnego jest natomiast dopuszczalne tylko w takim zakresie, w jakim dopuszczalne jest zaskarżenie decyzji, postanowień, aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4a P.p.s.a. W przypadku stwierdzenia, że brak jest podstaw do realizacji żądania w jednej z form działania organów administracji określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a P.p.s.a., podlegających kontroli sądów administracyjnych, skarga na bezczynność kontroli takiej również nie może być poddana i jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu. Analizując kwestię właściwości sądu administracyjnego do rozpoznania skargi wniesionej w niniejszej sprawie, powtórzyć należy, że skarżący objął skargą bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w O. w przedmiocie nadzoru administracyjnego nad pracownikami w zakresie nieudostępnienia akt (odpisów protokołów) postępowania sądowego. Ocena treści skargi uprawnia stwierdzenie, że stanowi ona w istocie skargę wniesioną w trybie art. 41a ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 2072, z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie "u.s.p.". Zgodnie natomiast z art. 41b u.s.p., organem właściwym do rozpatrzenia skargi lub wniosku, dotyczących działalności sądu, jest prezes sądu (§ 1). Jeżeli skarga lub wniosek dotyczą działalności sądu okręgowego i sądu rejonowego, organem właściwym do rozpatrzenia jest prezes sądu okręgowego. Jeżeli skarga lub wniosek dotyczą działalności sądu apelacyjnego i sądu okręgowego, organem właściwym do rozpatrzenia jest prezes sądu apelacyjnego (§ 2). Organem właściwym do rozpatrzenia skargi dotyczącej działalności prezesa sądu rejonowego jest prezes sądu okręgowego, działalności prezesa sądu okręgowego - prezes sądu apelacyjnego, a działalności prezesa sądu apelacyjnego - Krajowa Rada Sądownictwa (§ 3). Z powyższego jednoznacznie wynika, że rozpoznanie wniesionej w niniejszej sprawie skargi, nie należy do kognicji sądu administracyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że czynności - niezależnie od formy - podejmowane w trybie właściwym dla rozpatrywania skarg i wniosków na działalność organów administracji (także właściwych organów sądów w zakresie ich działalności administracyjnej), nie mieszczą się w zakresie przedmiotowym objętym art. 3 P.p.s.a. Nie podlegają więc kognicji sądu administracyjnego. Przedmiotowa skarga, która stanowi wyraz niezadowolenia skarżącego z odmowy udostępnienia protokołów z sprawy cywilnej o wskazanej sygnaturze akt i wyartykułowanym zarzutem co do bezczynności Prezesa Sądu Okręgowego w O. w zakresie nadzoru nad pracownikami, którzy odmówili udostępnienia skarżącemu odpisów z protokołów akt sądowych, podlega rozpoznaniu na podstawie powołanych powyżej przepisów u.s.p. oraz wydanego na podstawie art. 41e u.s.p. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 maja 2012 r. w sprawie skarg i wniosków dotyczących działalności sądów powszechnych (Dz. U. z 2012 r. poz. 524). Podkreślić należy, że Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 45 ust 1 oraz art. 77 ust 2 gwarantuje każdemu prawo do sądu, stwarzając domniemanie kompetencji sądu powszechnego we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów (art. 177 Konstytucji). Tym samym konstytucyjny model sądownictwa zakłada całkowitą odrębność sądownictwa powszechnego i sądów administracyjnych oraz konieczność wyraźnego rozgraniczenia zadań i właściwości pomiędzy tymi sądami z zastrzeżeniem, że w przypadku wątpliwości, to po stronie sądów powszechnych leży domniemanie kompetencji w rozstrzygnięciu danej sprawy. Stosownie do powyższego, wniesiona w niniejszej sprawie skarga nie podlega właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, gdyż jej przedmiot nie mieści się w zakresie kognicji tego sądu, wyznaczonego przede wszystkim treścią art. 3 P.p.s.a. Skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu nie jest właściwy do rozpoznania skargi, to należało ją uznać za niedopuszczalną i odrzucić na zasadzie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. O powyższym Sąd orzekł, jak w sentencji.