IV SA/Wa 1873/08

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Agnieszka Wójcik po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia O. w W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada 2008r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym postanawia : odmówić Stowarzyszeniu O. w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych UZASADNIENIE Stowarzyszenie O. w W. złożyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] września 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym opisane powyżej postanowienie. We wniosku wskazano, iż Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej, nie generuje żadnych przychodów, ani nie pobiera składek członkowskich. Nie ma rachunku bankowego. Wszystkie działania stowarzyszenia są podejmowane społecznie przez członków. Stowarzyszenie nie ma zatem środków na pokrycie kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia 26 listopada 2008r. referendarz sądowy, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy Stowarzyszeniu. W sprzeciwie wniesionym od powyższego postanowienia, Stowarzyszenie wskazało, iż prowadzona przez nie działalność polegająca na reprezentowaniu interesu społecznego w sprawach z zakresu architektury i urbanistyki, nie wymaga środków i jest realizowana społecznie przez członków stowarzyszenia. Artykuł 246 §2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.) stanowi zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Stowarzyszenie spełnia tę przesłankę. Wskazano także, na szereg orzeczeń Sądu, w których przyznano Stowarzyszeniu prawo pomocy. Mając na uwadze, iż zgodnie z art. 260 p.p.s.a wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, postanowienie to traci moc, Sąd rozpoznając ponownie sprawę, zważył co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt. 2 p.p.s.a osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podstawową zasadę stanowi zatem ponoszenie kosztów sądowych przez każdego, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 199 p.p.s.a.). Dostępność do sądu wymaga zatem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Podkreślić należy, iż kwestia przyznania prawa pomocy Stowarzyszeniu była już wielokrotnie, negatywnie dla strony, oceniana, zarówno przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, jak i Naczelny Sąd Administracyjny, np. w postanowieniach NSA: z dnia 15 kwietnia 2008r., sygn. akt II OZ 31 8/08; z dnia 6 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 582/08. Przyczyny odmowy uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w tych sprawach były podobne, tj. niewykorzystanie przez Stowarzyszenie możliwości zgromadzenia środków finansowych na ponoszenie kosztów postępowania sądowego. W prawomocnych rozstrzygnięciach, Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzał, że Stowarzyszenie musi mieć świadomość, iż przystąpienie do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m. in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, wymaga od członków stowarzyszenia uwzględniania obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczenia odpowiednich na ich pokrycie środków. Ubiegając się zaś o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, czy też inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków, ale również że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu pried sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2006 r., str. 504). W tej sytuacji, Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Tym bardziej, iż posiada instrumenty na pozyskiwanie niezbędnych środków finansowych. W myśl bowiem art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), stowarzyszenie zwykłe prowadzi swoją działalność statutową opierając się na środkach finansowych pochodzących ze składek członkowskich. Ponadto, zgodnie z art. 33 ust. 1 i 2 w/w ustawy, stowarzyszenia mogą przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej, a także prowadzić własną działalność gospodarczą. W przedmiotowej zaś sprawie, z wyjaśnień złożonych przez Stowarzyszenie wynika, iż nie pobiera ono składek od swoich członków, a tym samym nie ma środków na swoją działalność. Podkreślenia wymaga, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, który należy podzielić, iż fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków, chociażby w drodze obowiązkowych składek. Skoro zatem strona dobrowolnie pozbawiła się środków, z których mogłaby pokryć koszty postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie jest usprawiedliwiony. Strona odstępując od pobierania składek członkowskich, nie może przerzucać kosztów swej działalności na koszt Skarbu Państwa. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi bowiem ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Natomiast podnoszony w sprzeciwie argument, że Stowarzyszenie zostało zwolnione od kosztów sądowych w innych sprawach przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, nie oznacza, iż prawo pomocy będzie mu przyznawane w każdym następnym postępowaniu sądowoadministracyjnym. W świetle powyższego, w okolicznościach niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uznał iż Stowarzyszenie nie wykazało, aby została spełniona przesłanka z art. 246 § 2 pkt. 2 p.p.s.a i orzekł jak w sentencji.