I SA/Bd 707/08

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Teresa Liwacz Asesor sądowy Ewa Kruppik - Świetlicka Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Winiecka po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 17 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi E. I. na decyzję Dyrektora Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania oddala skargę UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w N/n przyznał E.I. płatność bezpośrednią do gruntów rolnych za 2006r. w zakresie działek ozn. A, C i D, natomiast nie przyznanał płatności do działki ozn. B zaznaczając, że wniosek pozostawiono bez rozpoznania. Decyzja powyższa została doręczona w dniu 14 maja 2007r. Od powyższej decyzji producent rolny nie odwołał się, tym samym decyzja stała się ostateczna. W dniu 03.12.2007 r. do Biura Powiatowego ARiMR w N/n wpłynął wniosek tego producenta o wznowienie postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu wniosku strona wniosła o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1, 4, 5, 7 kodeksu postępowania administracyjnego (zwanego dalej kpa) w sprawach będących konsekwencją kontroli przeprowadzonych w dniach 11.04.2006 r. i 20.04.2006 r. oraz w dniu 14.10.2006 r. w jej gospodarstwie, zakończonych decyzjami ostatecznymi. Producent podniósł, że nie został powiadomiony o mających się odbyć kontrolach w jego gospodarstwie, które wykazały brak przestrzegania dobrej kultury rolnej. Zawarte w protokole adnotacje na temat przyczyn nie powiadomienia o kontroli na miejscu – jego zdaniem – są nieprawdziwe. Wnioskodawca zaznaczył także, że nie hoduje żadnych zwierząt, nie wysiewa żadnych nawozów, nie stosuje żadnych środków chemicznych i nie zawsze przebywa w domu. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w N/n rozpatrując wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego decyzją z dnia [...]r. odmówił wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 3 i art. 150 § 1 kpa. Od powyższej decyzji producent złożył odwołanie, w którym wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu podtrzymał swoje stanowisko zawarte we wniosku o wznowienie postępowania. Stwierdził, że niepowiadomienie go o mających się odbyć kontrolach spowodowało wyłączenie go z uczestnictwa w najistotniejszych fragmentach postępowania dowodowego. Ponadto zaznaczył, że załącza pismo Starosty Powiatowego w Nakle nad Notecią stanowiące, w jego opinii, dowód na niewiarygodność byłego sołtysa Z.K.. Decyzją z dnia [...] Dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w T. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyjaśnił, że zgodnie z przepisem art. 147 kpa wznowienie postępowania może nastąpić z urzędu lub na żądanie strony. W sytuacji, gdy strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, wznowienie następuje tylko na jej żądanie. Wówczas podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Tylko w przypadku, gdy strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu - termin biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. W przypadku złożenia przez stronę podania o wznowienie postępowania po terminie określonym w art. 148 § 2 kpa organ administracji jest zobowiązany do wydania, na podstawie art. 149 § 3 kpa, decyzji o odmowie wznowienia postępowania. Organ stwierdził, że wniosek producenta o wznowienie postępowania wpłynął do Biura Powiatowego ARiMR w N/n w dniu 03.12.2007r., a więc po upływie miesięcznego terminu, o którym mowa w art. 148 § 2 kpa, bowiem decyzja została doręczona w dniu 26.04. 2007 r. i od tej daty biegł termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania z tej przyczyny, że strona jak twierdzi nie brała udziału w postępowaniu. Odnosząc się do zarzutu strony, że o fakcie powiadomienia jej o kontroli na miejscu i o osobie, która miała to uczynić (Z.K.), a także o jej wynikach, tj. braku przestrzegania zasad dobrej kultury rolnej, dowiedziała się dopiero z decyzji Prezesa ARiMR nr [...] z dnia 29.10.2007 r., Dyrektor Kujawsko – Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR podkreślił, że producent już na etapie postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych z ONW posiadał wiedzę o osobie, która miała powiadomić go o powtórnej kontroli na miejscu i o wynikach tej kontroli. Wynikało to z treści wniosku z dnia 24.04.2007r. o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zakończonej decyzją z dnia 04.04.2007r. Odnosząc się do podniesionej we wniosku o wznowienie postępowania przesłanki z art. 145 § 1 pkt 1 kpa organ odwoławczy stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zapadło żadne orzeczenie sądu lub innego właściwego organu stwierdzające fałszywość dowodów, ani też nie ma do czynienia z oczywistym faktem sfałszowania dowodu, na którym swoje rozstrzygnięcie oparł organ I instancji. Analizując kolejną przyczynę wznowienia postępowania wynikającą z art. 145 § 1 pkt 5 kpa wskazaną we wniosku producenta z dnia 03.12.2007r. organ odwoławczy stwierdził, iż jest ona bezpodstawna i powołał się na wyrok NSA z dnia 17.12.1997r., sygn. akt III SA 77/97. Wyjaśnił, że w sprawie po wydaniu decyzji o odmowie przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania nie zaszły nowe okoliczności nieznane organowi w dniu wydania decyzji. Podkreślił, że wnioskodawca został powiadomiony o mającej się odbyć w jego gospodarstwie kontroli na miejscu w dniu 11.04.2006 r. i w dniu 20.04.2006 r. Zdaniem organu potwierdzeniem faktu skutecznego powiadomienia producenta o mającej się odbyć w jego gospodarstwie kontroli na miejscu, było oświadczenie złożone przez Z.K. w którym poinformował on, iż powiadomił w dniu 18.04.2006 r. E.I. o mającej się odbyć kontroli na miejscu w dniu 20.04.2006 r. Oświadczenie to wpłynęło do Biura Powiatowego ARiMR w N/nw dniu 20.04.2006 r. Organ podkreślił, że producent w swoim wniosku o wznowienie postępowania, ani w odwołaniu nie przytoczył żadnych argumentów na poparcie tezy o nowych dowodach w sprawie. Za bezprzedmiotową uznał również organ odwoławczy wskazaną we wniosku o wznowienie postępowania przez producenta przesłankę z art. 145 § 1 pkt 7 kpa, zgodnie z którą wznawia się postępowanie, jeżeli zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji (art. 100 § 2 kpa). W ocenie organu, na gruncie niniejszej sprawy nie wystąpiło żadne zagadnienie wstępne i nie miało miejsca zawieszenie postępowania. Ponadto organ zauważył, że producent nie wskazał, na czym miałoby polegać to odmienne rozstrzygnięcie i jaki organ miałby go wydać. Na decyzję organu odwoławczego strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, w której wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie rekompensaty za doznane krzywdy. W uzasadnieniu producent podniósł, że postawiony mu zarzut nieprzestrzegania dobrej kultury rolnej, niezachowania dobrostanu zwierząt, stosowania niezgodnie z prawem nawozów i środków chemicznych oraz zarzut uniemożliwienia przeprowadzenia kontroli gospodarstwa, o którym był skutecznie zawiadomiony nie są poparte żadnymi obiektywnymi dowodami. Ponadto wskazał na niewiarygodność byłego sołtysa Z.K.. Skarżący wyjaśnił również, że sytuacja przedstawiona przez Agencję różni się od stanu faktycznego przedstawionego w wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia [...] sygn. akt [...] a w szczególności z zeznaniami świadków J. i Ś.. W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w T. wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Na wstępie należy podkreślić, że na rozprawie w dniu 17 grudnia 2008r. stawił się osobiście skarżący. Przewodniczący składu poinformował go, że postanowieniem z dnia 11 grudnia 2008r. Sąd przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, a stosowne zarządzenie zostało wysłane do Okręgowej Rady Adwokackiej. Skarżący oświadczył, że nie widzi przeszkód do rozstrzygania sprawy w ww. dniu, bowiem "nie ma potrzeby angażowania na tym etapie profesjonalnego pełnomocnika". Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że instytucja wznowienia postępowania ma na celu stworzenie prawnej możliwości ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i podjęcia ponownego rozstrzygnięcia sprawy zakończonej ostateczną decyzją, jeżeli postępowanie przed organem administracji było dotknięte kwalifikowanymi wadami procesowymi, wyliczonymi wyczerpująco w art.145 § 1 kpa. Przepisy art.149 § 1 i § 2 kpa stanowią, że wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia, które jest podstawą do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Odmowa wznowienia postępowania następuje w drodze decyzji (art.149 § 3 kpa). W myśl art. 148 kpa podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. W razie gdy strona żąda wznowienia postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa termin do złożenia podania biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej (art.61 § 3 kpa). Zachowanie terminu miesięcznego musi być udowodnione przez stronę. W orzecznictwie podkreśla się, że art. 148 § 2 kpa nie wymaga dla otwarcia biegu terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 faktu doręczenia decyzji, której dotyczy żądanie wznowienia. Bieg terminu rozpoczyna się w dacie powzięcia przez stronę wiadomości o istnieniu danej decyzji. Istotne jest to, aby do strony dotarła wiadomość o wydaniu decyzji i o zawartym w niej rozstrzygnięciu, niezależnie nawet od źródła, z którego pochodzi informacja (wyrok NSA z dnia 10 marca 2006 r., sygn. akt II OSK 622/05). Organ administracji jest obowiązany z urzędu badać zachowanie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, bowiem wszczęcie postępowania wznowieniowego na wniosek strony, mimo uchybienia terminu, stanowi rażące naruszenie prawa, godzi bowiem w zasadę trwałości decyzji administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 8 grudnia 1995 r., sygn. akt SA/Wr 1164/95; wyrok NSA z dnia 6 lipca 2007r., sygn. akt II OSK 976/05). Uchybienie terminu do wniesienia podania o wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania jest podstawą do wydania decyzji o odmowie jego wznowienia (art.149 §3 kpa). Porządkując zatem czynności podejmowane w postępowaniu wznowieniowym można wyróżnić dwa etapy tego postępowania: - etap pierwszy – wstępny (wyjaśniający), który rozpoczyna wniosek strony zgłoszony właściwemu organowi o wznowienie postępowania, i który kończy się albo wydaniem postanowienia o wznowieniu (art.149 §1 kpa) albo podjęciem decyzji o odmowie wznowienia (art.149 §3 kpa). Na tym etapie zbadaniu podlegają kwestie o charakterze formalnym, np. czy z żądaniem występuje strona, czy zachowała termin do wniesienia podania; - etap drugi, po wydaniu postanowienia o wznowieniu, polegający na przeprowadzeniu postępowania merytorycznego co do zaistnienia przesłanek wznowienia. Etap ten kończy się wydaniem jednej z decyzji określonych w art. 151 kpa. W przedmiotowej sprawie skarżący oparł swój wniosek o wznowienie postępowania na przesłankach wymienionych w art. 145 § 1 pkt 1,4,5,7 kpa. Wskazane przepisy stanowią, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne okazały się fałszywe (pkt. 1) lub strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu (pkt. 4), wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję (pkt. 5) lub zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji (pkt. 7). Bez względu na brzmienie wymienionych wyżej przesłanek skarżący wiąże ich wystąpienie z następującymi okolicznościami: nie został powiadomiony o kontroli na miejscu w jego gospodarstwie rolnym, co skutkowało następnie uznaniem, że odmówił kontroli i wydaniem decyzji o przyznaniu płatności z pominięciem działki oznaczonej jako B. Skarżący zarzucił, że były sołtys Z.KJ. nie powiadomił go, mimo podjęcia się takiego zobowiązania, o terminie kontroli na gruncie w dniu 11 kwietnia 2006r, 20 kwietnia 2006r. oraz 14 października 2006r. Skarżący podniósł także, że posiada pisemne dowody niewiarygodności sołtysa Z.K., który – jak mu teraz wiadomo - był też anonimowym informatorem, który zainicjował postępowanie kontrolne. Przenosząc podniesione przez skarżącego okoliczności uzasadniające wniosek o wznowienie postępowania na grunt regulacji ustawowych w tym zakresie, Sąd uznał, że wypełniają one w istocie jedynie przesłankę opisaną w pkt 4 art. 145 § 1 kpa, tj. niezawinionego braku udziału strony w postępowaniu. Brak prawidłowego zawiadomienia strony o istotnych czynnościach procesowych, za jakie niewątpliwie należy uznać zawiadomienie o terminie kontroli na miejscu w gospodarstwie producenta, w istocie pozbawiają go udziału w postępowaniu. Nie można jednak dowolnie określonych okoliczności faktycznych kwalifikować do poszczególnych przesłanek wznowienia postępowania. Organ ma obowiązek prawidłowo odczytać i zakwalifikować daną okoliczność, na którą powołuje się wnioskodawca, jako wypełniającą właściwą ustawową przesłankę wznowienia. Z tego tytułu okoliczność, że sołtys Z.K., w rzeczywistości nie zawiadomił skarżącego o kontroli (Sąd tym stwierdzeniem nie przesądza jego prawdziwości) nie mieści się w pojęciu ustalenia fałszywości dowodów, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności. Fałsz taki musi być stwierdzony wyrokiem lub być co najmniej oczywisty i odnosić się do przeprowadzonych w sprawie dowodów, a nie czynności procesowych jak zawiadomienie strony postępowania. Kolejna wskazana przez skarżącego przesłanka dotycząca wyjścia na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nie znanych organowi, który wydał decyzję także odnosi się do postępowania dowodowego. Zupełnie chybiona jest podstawa prawna z pkt 7 art. 145 § 1 kpa albowiem w sprawie nie zachodziła potrzeba rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez organ czy sąd. Charakteru takiego nie ma ustalenie w przedmiocie czy strona została prawidłowo zawiadomiona o kontroli. Konsekwencją, że wskazane przez skarżącego uzasadnienie wniosku o wznowienie postępowania kwalifikuje go jako opartego na przesłance z art. 145 § 1 pkt. 4 kpa, jest obowiązek złożenia takiego wniosku w określonym terminie. Otóż termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji, o czym stanowi art. 148 § 2 kpa. Jest to szczególny termin wskazany przez ustawodawcę dla tej tylko przesłanki. Bez wątpienia za taki termin (dowiedzenia się o decyzji) trzeba przyjąć moment, w którym stronie doręczono przedmiotową decyzję. Niekwestionowaną okolicznością w sprawie jest, że decyzja, której podważenia skarżący domaga się we wniosku o wznowienie postępowania (decyzja z dnia 26 kwietnia 2007r., prawidłowy podany przez organ I instancji nr tej decyzji lecz błędna data wydania, prawidłowo podany przez organ II instancji numer i data wymienionej decyzji), doręczona mu została za pośrednictwem Poczty w dniu 14 maja 2007r. Od tego dnia skarżący miał miesiąc na wystąpienie z wnioskiem o wznowienie postępowania, zgodnie z art. 148 § 1 kpa. Uczynił to dopiero 3 grudnia 2007r. Organ pierwszej instancji w ogóle się do nie odniósł do tej przesłanki, pomimo powołania w podstawie prawnej decyzji art. 149 § 3 kpa. Jednakże organ odwoławczy, który rozpatrywał sprawę ponownie, błąd ten naprawił. Organ odwoławczy zatem powołał się na istotną okoliczność terminu doręczenia spornej decyzji skarżącemu, ale w sposób zbędny przeanalizował pozostałe przesłanki rozważając na ich tle kwestię powzięcia przez skarżącego informacji o udziale w sprawie sołtysa. Należy podkreślić, że proste zestawienie w sprawie dowodu dowiedzenia się przez skarżącego o kwestionowanej decyzji z podniesionymi zarzutami we wniosku o wznowienie postępowania, wypełniającymi przesłankę z art. 145 § 1 pkt 4 kpa, pozwalało organowi na wydanie decyzji o odmowie wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 3 kpa. Badanie innych przesłanek, ich istnienia bądź braku musiałoby się odbywać po wznowieniu postępowania poprzez odmowę uchylenia dotychczasowej decyzji. Sąd uznał, że uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Sąd zauważa, że dopiero na etapie postępowania sądowo-administracyjnego (w skardze i na rozprawie) strona skarżąca podniosła, iż istnieją inne dowody w postaci zeznań świadków Ś.i J. złożone przed Sądem Okręgowym w B. W konsekwencji stwierdziła, że ustalenia dokonane przez Agencję są różne od okoliczności wynikających z zeznań tych świadków. Na rozprawie skarżący podniósł, że wykoszenia na jego gruntach dokonywał świadek Ś., co potwierdził przed Sądem Okręgowym. W ocenie Sądu rozpatrującego przedmiotową sprawę należy podkreślić, że podniesiona dopiero przed tut. Sądem ww. argumentacja nie może mieć wpływu na ocenę wydanego rozstrzygnięcia, skoro powyższe dowody i okoliczności nie były przywoływane przed organami w postępowaniu administracyjnym. Sąd bowiem ocenia zaskarżoną decyzję na moment jej wydania. Przywołane zatem przed tut. Sądem okoliczności i dowody mogą ewentualnie stanowić podstawę do złożenia nowego wniosku o wznowienie postępowania przez organ administracyjny. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.