II SA/Sz 569/09

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Protokolant Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi B. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę, II. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. na rzecz radcy prawnego A. P. kwotę [...] zł. obejmującą należny podatek od towarów i usług tytułem pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz kwotę 17 złotych tytułem poniesionych wydatków. UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia [...] r. B.U. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] o przyznanie świadczenia celowego poprzez dofinansowanie do opłat za prąd, gaz, zakupu leków, środków sanitarnych, butów zimowych, kapci do szpitala, kosztów dojazdu środkiem prywatnym do szpitala, posiłków z związku z dietą wysokokaloryczną oraz poprzez uregulowanie opłat najmu i zadłużenia. Kierownik Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...], działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...], decyzją z dnia [...], wydaną w oparciu o art. 5 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 1, art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.), art. 8 ust. 1, art. 39 ust. 1 i 2 , art. 106 ust. 1, art. 110 ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku B.U. przyznał pomoc w formach: 1) świadczenia pieniężnego na zakup posiłków od [...] r. w wysokości po [...] zł, 2) zasiłku celowego przeznaczonego na : a) dofinansowanie do zakupu energii elektrycznej od [...] r. w wysokości po [...] zł, b) dofinansowanie do zakupu gazu od r. w wysokości po [...] zł, c) dofinansowanie do zakupu obuwia zimowego w [...] r. w wysokości [...] zł, d) dofinansowanie do zakupu kapci w [...] r. w wysokości [...] zł, e) dofinansowanie do opłat za czynsz w [...] w wysokości po [...] zł, f) dofinansowanie do kosztów transportu publicznego i kosztów leczenia od [...] r. w wysokości po [...] zł, g) zakup leków i środków sanitarnych od [...] r. w wysokości po [...] zł. Decyzji tej organ nadał rygor natychmiastowej wykonalności z uwagi na ważny interes strony, tj. konieczność dostarczenia środków utrzymania. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że dochód B.U. – osoby samotnie gospodarującej- wynosi [...] zł miesięcznie i nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego, ustalonego na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej tj. kwoty [...] zł co uzasadniało przyznanie wnioskodawcy, będącego osobą niepełnosprawną, zasiłku celowego. Dochód B.U. nie przekroczył również 150% kryterium dochodowego, tj. kwoty [...] zł, co stanowiło z kolei podstawę do przyznania nieodpłatnej pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku w maksymalnej wysokości udzielanej przez Ośrodek, w wys. tj. [...] zł. Odnosząc się do zawartej we wniosku prośby o przyznanie środków finansowych na uregulowanie opłat najmu i zadłużenia czynszu Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] podkreślił, że nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem wnioskodawca nie podejmował żadnych dobrowolnych działań w celu poprawy swojej sytuacji, a ponadto nie współpracował z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Rodzinie i z Zakładem Gospodarki Mieszkaniowej, o czym świadczy odrzucenie przez B.U. propozycji zawarcia umowy o rozłożenie na raty spłaty zadłużenia. Z uwagi jednak na trudną sytuację materialną organ postanowił przyznać pomoc na dofinansowanie do bieżącego czynszu. Jednocześnie zaznaczył, że objął wnioskodawcę pomocą społeczną poprzez dofinansowanie do kosztów transportu publicznego i kosztów leczenia oraz zakupu leków i środków sanitarnych, pomimo tego, że strona nie wyraziła zgody na przekazanie kart leczenia szpitalnego oraz potwierdzenia kosztów jakie poniosła w związku z przejazdem na leczenie. W dalszej części uzasadnienia wyjaśniono, że wysokość przyznanego świadczenia uzależniona jest od uzasadnionych potrzeb, sytuacji życiowej i materialnej, a także możliwości finansowych Ośrodka. Dalej podkreślił, że środki jakimi dysponuje oraz duża ilość osób ubiegających się o świadczenie nie pozwala organowi na zaspokojenie wszystkich zgłaszanych potrzeb w całości. Nie zgadzając się z powyższą decyzją B.U. wniósł od niej odwołanie podnosząc, że pomoc finansowa przyznana na koszty dojazdu na leczenie oraz leki jest niewystarczająca. Wskazał, że ze względu na swój stan zdrowia - całkowity bezwład nóg, rąk, tułowia i głowy, nie może dojeżdżać na leczenie do [...] środkami publicznymi, tak jak sugeruje organ, a Ośrodek nie przyznał pomocy na sfinansowanie dojazdu karetką. Ponadto oświadczył, że na badania specjalistyczne przeprowadzone w [...] r. przeznaczył kwotę [...] zł, zaś na leki wydaje ok. [...] zł miesięcznie, zatem kwota przyznana przez organ na leki jest "absurdem". Podkreślił, że organ posiada trzy karty leczenia szpitalnego pomimo tego, iż nie wyraził zgody na ich przekazanie. Ponadto poinformował, że pracownicy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] nękali go i wywoływali u niego stres, gdyż straszyli komornikiem oraz eksmisją z zamieszkiwanego lokalu. Zdaniem odwołującego się, gdyby organ chciał naprawdę pomóc to umorzyłby powstałe zaległości czynszowe, a nie powoływał się na odmowę podpisania umowy o rozłożenie na raty tych zaległości. W wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek wniesionego odwołania, decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając treść podjętego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej oraz § 1 pkt 1 lit a rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...] zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Organ powołując się na ustalenia wynikające z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego podał, że B.U. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie pracuje z uwagi na niepełnosprawność oraz legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Łączny dochód wnioskodawcy, na który składa się zasiłek pielęgnacyjny oraz zasiłek stały, wynosi [...] zł, a więc nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego, co uprawnia organ do przyznania pomocy na zasadach ogólnych. Kolegium odnosząc się do zarzutu zawartego w odwołaniu, w którym strona kwestionuje wysokość przyznanej pomocy na dofinansowanie do kosztów zakupu leków oraz transportu podkreśliło, że przepisy ustawy o pomocy społecznej nie określają wysokości zasiłku celowego i nie podają kryteriów ustalania tej wysokości. Organ powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego O/Z w Gdańsku z dnia 28 lutego 1996 r., sygn. akt SA/Gd 1472/06 wskazał, że wyznacznikami do ustalenia wysokości zasiłku celowego są sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany oraz możliwości finansowe organu pomocy społecznej, przy czym przyznanie zasiłku celowego jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem organu i uzależnione jest od uznania właściwego organu. W ocenie Kolegium, organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Kwota przyznanej pomocy jest zbliżona do kwot przyznawanych zasiłków celowych w innych rozpoznawanych sprawach przez Kolegium. Organ odwoławczy zaznaczył, że w takiej sytuacji nie jest władny ingerować w zasadność wysokości przyznanej pomocy pomimo tego, że oczekiwania wnioskodawcy są inne. Odnosząc się do podniesionego w odwołaniu zarzutu nieumorzenia przez organ I instancji zadłużenia z tytułu opłat czynszowych, organ wyjaśnił, że Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie podjął starania celem umorzenia należności, w wyniku których Dyrektor Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej zaproponował stronie spłatę zadłużenia poprzez rozłożenie na raty, z czego strona nie skorzystała. Niezależnie od powyższego Kolegium podkreśliło, że pomoc społeczna ma na celu jedynie wspieranie osób i rodzin w przezwyciężeniu ich trudnej sytuacji życiowej, a zatem na charakter tylko pomocniczy. B.U. wniósł na powyższą decyzję ostateczną skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie opisując szeroko swoją sytuację zdrowotną i finansową. Podniósł, że organy obu instancji, rozpoznając sprawę, nie wzięły pod uwagę rzeczywistych kosztów jakie poniósł na leki, dojazdy do szpitala, poradni specjalistycznych oraz opłat najmu. Podkreślił również, że żyje w ubóstwie od kilku lat, a pomimo tego wcześniej odmawiano przyznania pomocy społecznej, a obecnie przyznana pomoc nie zaspakaja jego potrzeb. Skarżący podniósł, że z zaskarżonej decyzji nie wynika, czym organ kierował się przyznając pomoc na dofinansowanie kosztów zakupu leków oraz opłat za najem. Zarzucił organom, iż rozpatrujące sprawę nie wzięły pod uwagę stopnia jego niepełnosprawności oraz nie przeprowadziły postępowania dowodowego na okoliczność posiadania ubrań, telefonu czy telewizji kablowej. W ocenie strony, nie do przyjęcia jest okoliczność nieudzielenia przez organy pomocy w oddłużeniu mieszkania poprzez umorzenie powstałej zaległości czynszowej. Z przepisów ustawy o pomocy społecznej wynika bowiem, że może być przyznany zasiłek celowy z uwagi na ważny interes strony w szczególnie uzasadnionym przypadku, jakim jest oddłużenie mieszkania. Zdaniem skarżącego, w jego sytuacji, organ administracyjny zobowiązany był uwzględnić w całości żądanie zawarte we wniosku z dnia [...] r.. B.U. zarzucił pracownikom Ośrodka, iż grozili mu eksmisją, komornikiem i prokuratorem, powodując zagrożenie dla jego życia i zdrowia w związku z narażeniem na stres. W piśmie z dnia [...] r. dodatkowo wskazał, że został "nadmiernie obłożony: kosztami utrzymania" takimi jak: najem, telewizja kablowa, media oraz dojazdy do [...] na leczenie, a organy nie zainteresowały się jego sytuacją materialną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie, który odbyła się w dniu [...] r. pełnomocnik skarżącego, poza zarzutami skargi, podniósł, że organy orzekające w sprawie nie wykazały, iż przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie przekraczałoby możliwości Ośrodka Pomocy Społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w zakresie swej jurysdykcji, określonej przez art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez ocenę działań organów administracji publicznej pod kątem zgodności z prawem. Dokonana według tego kryterium kontrola zaskarżonej decyzji ostatecznej Samorządowego Kolegium Odwoławczego doprowadziła Sąd do wniosku, że decyzja ta odpowiada prawu. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta [...] przez Kierownika Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] w przedmiocie zasiłku celowego. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115 poz. 728 ze zm.) w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Określone w cytowanym przepisie świadczenie pomocy społecznej nie ma charakteru obligatoryjnego i jego przyznanie następuje w ramach uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ jest uprawniony do przyznania tej pomocy oraz że decyduje o jej wielkości. Przy czym przepisy ustawy o pomocy społecznej nie obligują organów do zaspokojenia wszystkich, nawet uzasadnionych potrzeb swoich podopiecznych. Ustawodawca w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wskazał, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, zaś w art. 3 ust. 1 przesądził, że pomoc ta ma wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Z powyższych unormowań jednoznacznie wynika, że zasiłek celowy stanowi wyjątkową, doraźną formę wsparcia osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, wobec tego nie może być traktowany tożsamo z takimi świadczeniami jak renta czy emerytura. Zadaniem pomocy społecznej nie jest bowiem utrzymywanie osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej, oraz zaspokajanie ich wszystkich potrzeb i oczekiwań. Prawo do zasiłku celowego może być przyznane osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym" (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy oraz § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej -Dz. U. Nr 135, poz. 950), natomiast prawo do świadczenia pieniężnego w zakresie dożywiania - gdy dochód ten nie przekracza kwoty 150 % wyżej wskazanego kryterium dochodowego pomocy społecznej (art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 roku o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania " - Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.). Ponadto, przyznanie pomocy społecznej uwarunkowane jest również sytuacją życiową zainteresowanej strony, m.in. ubóstwem, sieroctwem, bezdomnością, bezrobociem, niepełnosprawnością, długotrwałą lub ciężką chorobą (art. 7 ustawy o pomocy społecznej) jak również możliwościami ośrodka pomocy społecznej. W myśl art. 3 ust. 4 ustawy potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Ośrodek nie może pokrywać w całości wszystkich kosztów osób i rodzin znajdujących się w ciężkiej sytuacji materialnej. Wysokość zasiłku celowego jest uwarunkowana w dużej mierze wysokością środków jakimi dysponuje na ten cel Ośrodek, który obowiązany jest także do udzielania pomocy innym osobom, również znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej. Mając powyższe na uwadze Sąd kontrolując postępowanie organów administracji publicznej w niniejszej sprawie stwierdził, że nie naruszyły one prawa. Organ I instancji uwzględniając przesłankę niepełnosprawności i dochodu skarżącego, który wyniósł [...] zł i nie przekroczył dochodu wskazanego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej jak i § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej oraz art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", przyznał skarżącemu wnioskowane świadczenie realizując jego żądania wyrażone we wniosku z dnia [...] r. Skarżący w odwołaniu jak i w skardze zakwestionował jednakże wysokość przyznanej pomocy w formie zasiłku celowego. Należy w tym miejscu wskazać, że wniosek nie określał konkretnie wysokości oczekiwanej pomocy. Skarżący otrzymał żądaną pomoc zarówno na zakup posiłków jak i na dofinansowanie do zakupu energii elektrycznej, gazu, obuwia zimowego, kapci, leków i środków sanitarnych, czynszu, kosztów transportu publicznego oraz kosztów leczenia. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej nie odmówił skarżącemu przyznania pomocy na wskazane cele oceniając, iż pomoc taka winna mu zostać udzielona, przez co niewątpliwie organ uznał, że skarżący jest osobą godną zaufania w takim kontekście, iż przyznana pomoc zostanie przezeń prawidłowo i dobrze wykorzystana. Natomiast to, że ta pomoc nie zaspokoiła w pełni oczekiwań skarżącego nie może stanowić skutecznego zarzutu naruszenia prawa kierowanego pod adresem organów, bowiem jak już wyżej wskazano udzielana pomoc stanowi wyłącznie formę doraźnego wsparcia, od której trudno wymagać, aby była w stanie pokryć wszystkie potrzeby tak dużej rzeszy zainteresowanych nią osób i to w pełnym zakresie. Zakres postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania zasiłku celowego uzależniony jest od zakresu żądania wnioskodawcy zawartego we wniosku. Tak więc organ przeprowadza postępowanie dowodowe i rozstrzyga sprawę jedynie w granicach wyznaczonych przez wniosek. Jak wynika z wniosku z dnia [...] r. skarżący nie wnosił o przyznanie zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu ubrań, opłat za telefon czy telewizję kablową, zatem za bezzasadne należy uznać twierdzenie skarżącego, że organ naruszył prawo nie przeprowadzając postępowania dowodowego, które miałoby na celu stwierdzenie posiadania przez skarżącego telefonu, telewizji kablowej i rodzaju odzieży. Zdaniem Sądu, nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut skarżącego, iż w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji organ nie podał motywów swojego rozstrzygnięcia. Kolegium uzasadniając orzeczenie powołało się bowiem zarówno na sytuację materialną (niskie dochody) oraz osobistą (orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności) strony, jak również na możliwości finansowe Ośrodka wskazując, że kwota przyznanej pomocy jest zbliżona do kwot przyznawanych zasiłków celowych w innych rozpoznawanych sprawach. Sąd stwierdził, że w świetle uzasadniania zaskarżonej decyzji przyznana pomoc mieści się w prawnie dopuszczalnych granicach uznania administracyjnego. Wprawdzie, jak trafnie wywiódł pełnomocnik skarżącego, organy I i II instancji nie przedstawiły analizy posiadanych środków w powiązaniu z liczbą osób uprawnionych do otrzymywania pomocy, nie mniej jednak uchybienie to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Okolicznością powszechnie wiadomą i znaną Sądowi również z urzędu, wobec rozpoznawania innych skarg dotyczących zasiłków przyznawanych z pomocy społecznej, jest trudna sytuacja ośrodków pomocy społecznej, które dysponując określonym budżetem, nie są w stanie objąć pomocą swoich podopiecznych w stopniu przezeń oczekiwanym. Aby objąć wsparciem jak najszerszą grupę, ograniczone możliwości zmuszają organy pomocy społecznej do miarkowania przyznawanych środków nawet wobec osób, rodzin, w tym rodzin niepełnych oraz osób będących w sytuacji podobnej jak skarżący, czyli niepełnosprawnych i nieposiadających jakichkolwiek własnych środków utrzymania. Odnosząc się do zarzutu o braku pomocy ze strony organów w oddłużeniu mieszkania poprzez umorzenie zaległości czynszowych należy wyjaśnić, że Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie nie jest organem właściwym do rozpoznania wniosku o umorzenie tych zaległości. Pomimo tego organ ten, mając na uwadze trudną sytuację skarżącego, wystosował pismo do Dyrektora Zakładu Gospodarki Komunalnej w [...] wnosząc o rozważenie prośby skarżącego lub przyjęcie innych odpowiednich rozwiązań. Reasumując należy stwierdzić, że w świetle prawidłowo ustalonego przez organy stanu faktycznego i prawnego oraz motywów wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie doszło do naruszenia granic uznania administracyjnego i przepisów prawa, które mogłyby skutkować uwzględnieniem skargi. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 ze zm.) orzekł o oddaleniu skargi. W przedmiocie kosztów Sąd rozstrzygnął w oparciu o art. 250 w/w ustawy oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit c § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).