IV SA/Wa 3455/15

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] na postanowienie Ministra Środowiska z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: odrzucić skargę. UZASADNIENIE W piśmie z dnia 21 października 2015 r. Stowarzyszenie [...] z siedzibą w [...], reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem, wniosło za pośrednictwem organu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Środowiska z dnia [...] października 2015 r. nr [...] stwierdzające niedopuszczalność odwołania na rozstrzygnięcie Dyrektora [...] Parku Narodowego z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] dotyczące odmowy zmiany własnego zarządzenia z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w sprawie zasad i opłat za udostępnianie [...] Parku Narodowego w celach edukacyjnych, turystycznych, rekreacyjnych i sportowych oraz do filmowania i fotografowania. Zarządzeniem z dnia 7 grudnia 2015 r. Sąd wezwał profesjonalnego pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi, w terminie siedmiu dni pod rygorem jej odrzucenia, poprzez złożenie: a) uchwały podpisanej przez wszystkich członków Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] o wniesieniu skargi na postanowienie Ministra Środowiska z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania; b) uchwały podpisanej przez wszystkich członków Stowarzyszenia, z której wynikać będzie umocowanie B. P. i S. C. do składania oświadczeń woli w imieniu Stowarzyszenia – ze szczególnym zwróceniem uwagi na § 44 statutu Stowarzyszenia, z którego wynika, że do składania oświadczeń woli w imieniu Stowarzyszenia uprawnionych jest trzech członków Zarządu działających łącznie, z zastrzeżeniem, że jednym z nich musi być Prezes lub Wiceprezes Stowarzyszenia; c) uchwały podpisanej przez wszystkich członków Stowarzyszenia o udzieleniu pełnomocnictwa adwokatowi M. J. do reprezentowania Stowarzyszenia przed sądami administracyjnymi oraz dokumentu, z którego będzie wynikał skład osobowy Stowarzyszenia (np. uchwała lub lista, wymieniająca z imienia i nazwiska wszystkich członków należących do Stowarzyszenia). Wezwanie powyższe, wraz ze stosownym pouczeniem o konsekwencjach jego niewykonania, zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 15 grudnia 2015 r. Zatem siedmiodniowy termin do dokonania powyższej czynności bezskutecznie upłynął w dniu 22 grudnia 2015 r. Pomimo tego, do dnia podjęcia niniejszego rozstrzygnięcia, pełnomocnik skarżącego nie wykonał zarządzenia Sądu. Jedynie w dniu 28 grudnia 2015 r. wpłynęło do akt sprawy pismo pełnomocnika skarżącego, w którym poinformował Sąd, że nie jest w stanie przedstawić dokumentów z podpisami wszystkich członków Stowarzyszenia z uwagi na ich liczbę i miejsca zamieszkania. Jednocześnie w piśmie tym wniósł o potraktowanie skargi jako wniesionej w imieniu osób podpisanych pod pełnomocnictwem, tj. B. P. i S. C. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga Stowarzyszenia podlega odrzucenia wobec nieuzupełnienia jej braków formalnych. Zgodnie bowiem z art. 46 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. W niniejszej sprawie skarga w imieniu skarżącego Stowarzyszenia [...], będącego Stowarzyszeniem zwykłym, wniesiona została przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem, któremu pełnomocnictwa procesowego udzielił B. P. – Prezes [...] i S. C. - Wiceprezes [...], gdy tymczasem z § 44 statutu Stowarzyszenia wynika, że do składania oświadczeń woli w imieniu Stowarzyszenia uprawnionych jest trzech członków Zarządu działających łącznie, z zastrzeżeniem, że jednym z nich musi być Prezes lub Wiceprezes Stowarzyszenia. Zasadniczą kwestią, determinującą prawidłowość przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego zainicjowanego skargą tegoż Stowarzyszenia, jest ocena legitymacji procesowej stowarzyszenia zwykłego występującego pod nazwą: Stowarzyszenie [...] z siedzibą w [...], w imieniu którego wniesiona została skarga. Oznacza to, że w świetle dyspozycji art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2015 r., poz. 1393) osoby fizyczne w liczbie co najmniej trzech, pragnące założyć stowarzyszenie zwykłe, uchwalają regulamin działalności stowarzyszenia, określając w szczególności jego nazwę, cel, teren i środki działania, siedzibę oraz przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie. Należy podkreślić, że stowarzyszenie zwykłe jest uproszczoną formą stowarzyszenia, czyli nie ma osobowości prawnej. Ponadto specyfiką stowarzyszeń zwykłych są następujące cechy. Po pierwsze, obniżenie minimalnej liczby osób fizycznych uprawnionych do ich założenia (z 15 do 3 osób). Po drugie, zastąpienie obowiązku uchwalania statutu mającego rozbudowaną treść obowiązkiem uchwalenia znacznie bardziej uproszczonego regulaminu. Po trzecie, zastąpienie wniosku do sądu o rejestrację w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS) wnioskiem do organu nadzorującego (starosty), informującym o utworzeniu stowarzyszenia zwykłego. Po drugie, w świetle art. 25 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stowarzyszeniom zwykłym przysługuje zdolność sądowa czyli zdolność do występowania w postępowaniu, jako strona w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zdolność sądowa organizacji społecznych, posiadających osobowość prawną, jak i niemających takiej osobowości, w zakresie ich statutowej lub regulaminowej działalności, wynika również z przyznania takim organizacjom w prawie publicznym prawa do udziału w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób. Ponadto stowarzyszenie zwykłe nie ma osobowości prawnej, co oznacza, że tworzą je wszyscy członkowie, a więc grupa osób fizycznych zorganizowana pod kątem prowadzenia określonej działalności niezarobkowej, zaś regulamin takiego stowarzyszenia reguluje tylko sposób działania tych osób fizycznych, gdyż nie mają tu zastosowania przepisy art. 10 i art. 11 Prawa o stowarzyszeniach, jak w odniesieniu do stowarzyszeń zarejestrowanych w KRS. Dlatego też, co należy jeszcze raz podkreślić, w świetle dyspozycji art. 2 ust. 2 Prawa o stowarzyszeniach, taka grupa osób może działać w ramach wewnętrznej struktury organizacyjnej, lecz nie ma żadnych organów, gdyż nawet przedstawiciel reprezentujący stowarzyszenie zwykłe nie jest jego organem o czym jednoznacznie stanowi art. 40 ust. 2 Prawa o stowarzyszeniach (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2012 r., sygn. akt II OSK 1308/11, dostępny na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl.). Z kolei skutkiem prawnym braku osobowości prawnej stowarzyszenia zwykłego jest brak zdolności do czynności prawnej, jak i brak własnego majątku. Po trzecie, należy także podzielić stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt I CSK 234/12 (Lex nr 1307997), że ze względu na nieprzysługiwanie stowarzyszeniom zwykłym osobowości prawnej i niestosowanie do nich przepisów o osobach prawnych, podmiotem praw i obowiązków w stosunkach cywilnoprawnych związanych z działalnością stowarzyszeń zwykłych, nie są same stowarzyszenia zwykłe, lecz ich członkowie. Oznacza to, że to właśnie wszyscy członkowie stowarzyszenia zwykłego mogą stać się podmiotami określonych praw i obowiązków w razie dokonania czynności prawnej przez nich wszystkich lub przez ustanowionego przez nich przedstawiciela, działającego w granicach umocowania. Jednocześnie słusznie Sąd Najwyższy stwierdził, że "Podobnie w zakresie stosunków cywilnoprawnych wynikających z innych zdarzeń niż czynności prawne wszyscy członkowie stowarzyszenia zwykłego mogą stać się podmiotami określonych praw i obowiązków, jeżeli dane zdarzenie pozostaje w związku z akceptowaną przez wszystkich członków działalnością stowarzyszenia i w odniesieniu do nich wszystkich spełnione są przesłanki odpowiedzialności za skutki tego zdarzenia". Na gruncie przedmiotowej sprawy oznacza to, że ponieważ stowarzyszenie zwykłe nie ma osobowości prawnej to, w postępowaniu sądowoadministracyjnym, legitymację procesową posiadają wszyscy członkowie tego stowarzyszenia, jako podmioty praw i obowiązków. Dlatego też także w przedmiotowej sprawie konieczne jest jednoznaczne zweryfikowanie przez Sąd, w oparciu o przedłożone dokumenty, które osoby fizyczne są członkami stowarzyszenia uprawnionymi do złożenia skargi i udzielenia pełnomocnictwa procesowego profesjonalnemu pełnomocnikowi. Ponadto w świetle art. 28 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują w postępowaniu czynności przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Oznacza to, że osoby te mają obowiązek wykazać na mocy art. 29 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Z kolei wykazanie umocowania wymaga formy dokumentu, czyli jest to dokument urzędowy (odpis z KRS) lub prywatny (statut, umowa spółki, regulamin stowarzyszenia). Z akt sprawy wynika, że skargę w imieniu Stowarzyszenia wniósł profesjonalny pełnomocnik będący adwokatem, któremu pełnomocnictwa procesowego udzielił B. P. – Prezes [...] i S. C. - Wiceprezes [...], podczas gdy z § 44 statutu Stowarzyszenia wynika, że do składania oświadczeń woli w imieniu Stowarzyszenia uprawnionych jest trzech członków Zarządu działających łącznie, z zastrzeżeniem, że jednym z nich musi być Prezes lub Wiceprezes Stowarzyszenia. Ponadto z art. 40 ust. 2 Prawa o stowarzyszeniach nie wynika żeby jeden z członków stowarzyszenia, czy nawet przedstawiciel reprezentujący stowarzyszenie zwykłe mógł zaciągać zobowiązania ze skutkiem prawnym dla stowarzyszenia zwykłego, a ponieważ stowarzyszenie zwykłe jest to grupa osób, oznacza to, że zaciągać zobowiązania majątkowe mogą albo łącznie wszyscy członkowie osobiście, albo działając przez pełnomocnika na zasadach i w sposób określony w przepisach Kodeksu cywilnego o pełnomocnictwie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2001 r., I ACa 214/01, OSA 2003, nr 1, poz. 1). Po czwarte, biorąc pod uwagę powyższe okoliczności prawne i faktyczne Sąd stoi na stanowisku, że właściwym dokumentem, z którego wynikałoby upoważnienie do udzielenia pełnomocnictwa przez stowarzyszenie zwykłe, jest tylko dokument podpisany przez wszystkich członków stowarzyszenia. Oznacza to, że źródłem takiego upoważnienia nie można uznać uchwały z zebrania stowarzyszenia zwykłego podpisanej przez jednego z członków stowarzyszenia, jako przewodniczącego zebrania, czy regulaminu, jako dokumentu statuującego tylko powstanie stowarzyszenia zwykłego. W powyższym tonie już wielokrotnie wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny między innymi w postanowieniu z dnia 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2687/12 oraz w wyrokach z dnia 5 czerwca 2014 r., sygn. akt II OSK 714/14; z dnia 10 lipca 2014 r., sygn. akt II OSK 311/14; z dnia 19 marca 2015 r., sygn. akt II OSK 1980/13; z dnia 4 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 2086/13 i z dnia 7 sierpnia 2015 r., sygn. akt II OSK 3045/13 – wszystkie dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Wobec tego, że stowarzyszenie zwykłe nie posiada osobowości prawnej, to oznacza, że wszyscy jego członkowie są podmiotami praw i obowiązków, w takiej sytuacji albo wszyscy członkowie powinni podpisać skargę wnoszoną do sądu, albo wszyscy członkowie powinni udzielić pełnomocnikowi pełnomocnictwa procesowego, pod którym to dokumentem umocowania winny znaleźć się podpisy wszystkich członków stowarzyszenia. W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego Stowarzyszenia odpowiadając na zarządzenie Sądu z dnia 7 grudnia 2015 r., nadesłał w dniu 28 grudnia 2015 r. pismo, w którym poinformował Sąd, że nie jest w stanie przedstawić dokumentów z podpisami wszystkich członków Stowarzyszenia z uwagi na ich liczbę i miejsca zamieszkania. Mając powyższe na uwadze, w myśl art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd odrzuca skargę, jeżeli w wyznaczonym terminie nie uzupełniono jej braków formalnych, a jak wynika z akt sprawy, profesjonalny pełnomocnik Stowarzyszenia nie wykonał zarządzenia Sądu. Z powyższych względów, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 powołanej ustawy, Sąd odrzucił skargę. W tym miejscu również odnieść należy się do zawartego w powyższym piśmie wniosku o potraktowanie skargi jako wniesionej w imieniu osób podpisanych pod pełnomocnictwem, tj. B. P. i S. C. i wyjaśnić, że nawet gdyby Sąd przychylił się do wniosku pełnomocnika i uznał, że skarga wniesiona została przez osoby fizyczne B. P. i S. C., a nie przez Stowarzyszenie [...], nawet wówczas skarga podlegałaby odrzuceniu z przyczyn wyżej wyjaśnionych, a także i z tej przyczyny, że w świetle art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, jeżeli brał udział w postępowaniu administracyjnym. W postępowaniu zakończonym zaskarżonym postanowieniem stroną postępowania było Stowarzyszenie, nie zaś jego poszczególni członkowie. B. P. i S. C., jako osoby fizyczne, nie brali udziału w postępowaniu administracyjnym i w związku z tym postanowienie Ministra Środowiska z dnia [...] października 2015 r. nr [...] nie zostało im doręczone, lecz Stowarzyszeniu reprezentowanemu przez profesjonalnego pełnomocnika. Stwierdzić zatem należy, że B. P. i S. C. nie byli stroną postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżonym postanowieniem, wobec tego, gdyby Sąd przychylił się do wniosku pełnomocnika i uznał, że skarżącymi są B. P. i S. C., to skarga byłaby wniesiona przez podmioty nie mające przymiotu strony i nie posiadające legitymacji do jej wniesienia, co czyniłoby skargę niedopuszczalną i również obligowałoby Sąd do jej odrzucenia.