I SA/Bk 418/14

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Andrzej Melezini, sędzia WSA Jacek Pruszyński, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Świętochowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 30 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w W. Placówka Terenowa w A. z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników oddala skargę. UZASADNIENIE Zaskarżaną decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., znak: [...], Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] maja 2014 r., odmawiającą Pani P. B. (dalej przywoływana również jako "Skarżąca") umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okresy od I kwartału 2001 r. do II kwartału 2013 r. w kwocie 13.949,50 zł. W uzasadnianiu organ wskazał, że Skarżąca wraz z niepełnoletnią siostrą nabyła z dobrodziejstwem inwentarza spadek po zmarłym ojcu G. B., w skład którego wchodziło gospodarstwo rolne o powierzchni 21.37 ha fizycznych oraz las o powierzchni 4,360 ha. W związku z powyższym, decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. orzeczono wobec Skarżącej odpowiedzialność za zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników ojca w łącznej kwocie 13.949,50 zł. W dniu [...] kwietnia 2014 r. Skarżąca zwróciła się z wnioskiem o umorzenie istniejącego zadłużenia z uwagi na brak możliwości jego spłacenia. Wniosek uzasadniła: niskimi dochodami własnymi z otrzymywanej renty rodzinnej KRUS (po zmarłym ojcu) w kwocie 773,16 zł; niskimi dochodami miesięcznymi całego gospodarstwa domowego w kwocie 1993,07 zł i dużymi wydatkami w kwocie 1033,55 zł; brakiem dochodu matki, która jest zarejestrowana w PUP bez prawa do zasiłku; wielokrotnym korzystaniem z różnych form pomocy MOPS; chęcią kontynuowania nauki, która wiąże się z nakładami finansowymi, przez co konieczność spłaty zobowiązania uniemożliwi podjęcie studiów; a także nieodzownością zainwestowania w otrzymane gospodarstwo i remont domu znajdującego się na jego terenie. Wydając decyzję w pierwszej instancji organ stwierdził, że argumenty użyte przez Skarżącą nie mogą stanowić wystarczającej podstawy do umorzenia należności na podstawie przepisów art. 41 a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r., poz. 1403 ze zm.). Zasadniczymi motywami tego rozstrzygnięcia były: możliwość dysponowania majątkiem i np. sprzedaży części gospodarstwa w celu spłaty zobowiązań; brak ustalonego czynszu dzierżawnego, który mógłby stanowić dodatkowy dochód; otrzymanie w kwietniu 2014 r. dopłat obszarowych z ARiMR; posiadanie pełnej informacji o istnieniu i wysokości zadłużenia przed podjęciem decyzji o przyjęciu spadku. W odwołaniu od tej decyzji Skarżąca wskazała na nowe okoliczności, tj: ukończenie liceum ogólnokształcącego z wyróżnieniem; usamodzielnienie się – zamieszkanie w domu znajdującym się na terenie gospodarstwa, wymagającym pilnego remontu. Stwierdziła, że opłacenie zaległości spowoduje brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, ponieważ posiada miesięczny dochód w wysokości 386,58 zł (1/2 renty rodzinnej). Dom, w którym zamieszkała kryty jest czarną blachą, obora ze względu na zniszczony fundament stwarza zagrożenie katastrofą budowlaną, snopowiązałka i ciągnik są w stanie bezużytecznym (ciągnik wyrejestrowany- dołączono potwierdzenie). Nieustalenie czynszu za dzierżawę gruntów wynika z braku zainteresowania prowadzeniem gospodarstwa rolnego na lokalnym rynku, a w przypadku ustalenia opłaty, niemożliwe byłoby zawarcie umowy dzierżawy. Dopłaty obszarowe pobrane z ARiMR przeznaczone zostały na spłatę długów sąsiedzkich dla poprzedniego dzierżawcy. Wartość rynkowa gospodarstwa jest pozorna, gdyż zależy od popytu, którego obecnie brak. Rozpoznając sprawę w drugiej instancji organ podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Stwierdził, że zgromadzone dokumenty nie są wystarczające, aby ocenić faktyczną sytuację materialną Skarżącej oraz uznać za udowodniony ważny interes Skarżącej w umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Wskazał, że w chwili składania wniosku o umorzenie Skarżąca dysponowała rentą rodzinną w kwocie 386,58 zł miesięcznie oraz kwotą 8.719,94 zł z tytułu dopłat obszarowych (otrzymanych z ARiMR w kwietniu br. za rok 2013). Skarżąca jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 21,37 ha fizycznych oraz lasu o powierzchni 4,36 ha, które stanowią znaczną wartość rynkową i w miarę potrzeb mogą zostać częściowo sprzedane, celem uregulowania zobowiązań (wg danych ARiMR z czerwca 2014 r., ceny zakupu/sprzedaży użytków rolnych w I kw. 2014r. w woj. P. wynoszą 29.505 zł za hektar gruntów ornych klasy średniej). Skarżąca składając pierwszy wniosek o umorzenie należności przedstawiła dochody i koszty swojej rodziny - w tym dochody i koszty ponoszone przez matkę. Po zmianie sytuacji życiowej (wymeldowaniu się od matki i usamodzielnieniu), nie udokumentowała żadnych ponoszonych kosztów. Odmawiając umorzenia należności organ poinformował jednocześnie Skarżącą o możliwości wystąpienia z wnioskiem o rozłożenie należności na raty. W złożonej do Sądu skardze na decyzję organu z dnia [...] czerwca 2014 r., Skarżąca wniosła o "żądanie wznowienia postępowania", "zmiany decyzji", uznanie o spełnieniu warunków do przyznania umorzenia długu". W uzasadnieniu skargi zrelacjonowała przebieg postępowania w sprawie. Następnie zwróciła się o z prośbą o ponowne rozpatrzenie istoty sprawy z uwzględnieniem przedstawionych argumentów losowych: chorób rodziców i nagłej śmierci ojca. W odniesieniu do argumentów uzasadniających ostateczną decyzję odmowną stwierdziła, że zarzut niezamieszkania w miejscu zameldowania jest całkowicie bezpodstawny, gdyż jej dwudniowy wyjazd do Warszawy w sprawie studiów nie może stanowić podstawy do tak obciążającego ją zarzutu. Stwierdziła, że jej stałym miejscem zamieszkania jest dom odziedziczony w części, który pilnie wymaga przynajmniej minimalnego remontu. Mieszkanie, w którym chce i musi mieszkać, musi spełniać elementarne warunki bytowania a ich zapewnienie wiąże się z kosztami, które musi ponieść przed nadejściem zimy. Wyjaśniła, że data wpłaty uwidoczniona na pokwitowaniu Pana A. P. jest datą rzeczywistą wynikającą z konieczności uregulowania przed podpisaniem umowy dzierżawnej przynajmniej części zaległych dopłat obszarowych, a pieniądze pochodziły z krótkiego użyczenia ich przez brata dziadka. Użyczone pieniądze musiała zwrócić po przekazaniu dopłat przez ARiMR. Zobowiązanie uregulowania nieotrzymanych dopłat obszarowych wynikało z rzeczywistego wykonywania dzierżawy w latach 2008 i 2009 r. Skarżąca nie zgładziła się też w całości z argumentami organu, dotyczącymi sprzedaży części gruntów, braku ustalenia czynszu dzierżawnego oraz posiadania informacji o zadłużeniu, bowiem – w jej ocenie - są one tylko teoretycznym wywodem oderwanym całkowicie od życia a zarazem swoistym dowodem braku dobrej woli i chęci. Odziedziczone gospodarstwo posiada niecałe 6,0 ha przeliczeniowych. Zdaniem Skarżącej, zaistniałe uwarunkowania uzasadniają umorzenie zaległych składek zgodnie z art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, bowiem wykonanie obowiązku zapłaty zaległych składek jednoznacznie w 100 % spowoduje niemożność zaspokojenia przeze nią podstawowych potrzeb życiowych, gdyż jej jedyny i całkowity dochód wynosi miesięcznie tylko 186,58 zł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skargę należało oddalić, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Podstawą materialnoprawną wydanych w tej sprawie decyzji stanowił art. 41a ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, który stanowi, że Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszu emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Z przepisu tego wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawia organom w omawianej kwestii uznanie – tzw. "luz decyzyjny", polegający na możliwości (a nie konieczności – obowiązku) umorzenia tych należności. Wykazanie istnienia wymaganych przesłanek pozwala organowi na zastosowanie ulgi, jednakże nie jest to równoznaczne z obowiązkiem jej przyznania. Nawet w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek umorzenia organ może wydać decyzję odmowną w tym przedmiocie. Organ korzystając z przyznanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego – nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, LEX nr 368197). W tego typu sprawach sąd administracyjny nie może zastępować organu administracyjnego w ocenie, czy należność na ubezpieczenie społeczne powinna być umorzona. Takie rozstrzygnięcie należy bowiem wyłącznie do kompetencji organów administracyjnych. Sąd zaś uprawniony jest do kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z przepisami prawa, w tym przepisami prawa procesowego (por. wyrok NSA z 23 kwietnia 1998 r., sygn. akt l SA/Kr 1227/97, LEX nr 33404). W tej sprawie Skarżąca swoje żądanie w zakresie umorzenia składek uzasadniała trudną sytuacją życiową, związaną ze śmiercią ojca, chorobą matki, a także niewielkimi dochodami własnymi oraz dochodami całego gospodarstwa domowego. Okoliczności te były badane przez organ w toku postępowania administracyjnego. W tym zakresie organ podjął czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Poza dowodami przedłożonym przez stronę postępowania, przeprowadził i uzyskał także inne istotne w sprawie dowody. W dniu [...] kwietnia 2014 r. przeprowadzono wizytację w miejscu prowadzenia przez Skarżącą gospodarstwa domowego w L., podczas której ustalono, że mieszkała ona z matką oraz siostrą w 3-pokojowym mieszkaniu komunalnym, którego umowa najmu trwała do [...] lipca 2014 r. Mieszkanie było w dobrym stanie. W tygodniu Skarżąca wraz z siostrą mieszkała w wynajmowanym mieszkaniu. Na podstawie wyjaśnień ustalono też stan domu położonego na terenie gospodarstwa w N. L., nie kwestionując, że jest on słaby. Organ uzyskał też informację dotyczącą pomocy społecznej udzielanej członkom gospodarstwa domowego Skarżącej, a także płatności do gruntów posiadanego gospodarstwa rolnego. Organ wykazał, że pomimo zameldowania się w miejscu położenia gospodarstwa rolnego, Skarżąca tam nie zamieszkuje. W dniu [...] marca 2014 r. wraz z siostrą zawarła na okres 10 lat umowę na dzierżawę tego gospodarstwa, co potwierdza, że w najbliższym czasie nie zamierza go prowadzić. Słusznie więc organ uznał za nieprzekonujący argument Skarżącej o konieczności wyremontowania domu pozostałego po ojcu. Organ wykazał też, że w dniu [...] kwietnia 2014 r. przekazano na konto bankowe Skarżącej dopłaty obszarowe za 2013 rok. Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy organ miał podstawy, aby uznać, że nie uzasadnia on ważnego interesu w umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Należy zgodzić się z organem, że mimo stosunkowo niewielkich dochodów własnych, Skarżąca jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 21,37 ha, który to majątek może być źródłem pokrycia należności KRUS. Słusznie też organ zwrócił uwagę, że Skarżąca przed podjęciem decyzji o przyjęciu spadku po zmarłym ojcu była informowana o kwocie zadłużenia, stąd świadomie przyjęła ten spadek z dobrodziejstwem inwentarza. W takim przypadku spłata zobowiązań następuje do kwoty nieprzekraczającej wysokości majątku zmarłego. Podsumowując, dokonana przez organ ocena sytuacji materialnej Skarżącej opiera się na całokształcie zgromadzonego materiału dowodowego, nie wykracza też poza granice swobodnej oceny dowodów. Organ ustosunkował się do podnoszonych przez Skarżącą wniosków i twierdzeń. Na tle prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy organ właściwie zinterpretował i zastosował przepisy prawa materialnego. W tej sytuacji Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł o oddaleniu skargi.