I SA/Wa 2565/14

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Przybysz Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Elżbieta Lenart Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. UZASADNIENIE I SA/Wa 2565/14 Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2014 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania K. R. od decyzji Prezydenta [...] z [...] kwietnia 2014 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że Prezydent [...] decyzją z [...] kwietnia 2014 r. nr [...] orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone K. R. w okresie od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. (Kolegium wskazało omyłkowo, że do 31 maja 2012 r.) w wysokości 75 zł miesięcznie, w łącznej kwocie 900 zł. Organ II instancji wyjaśnił, że decyzją Prezydenta [...] z [...] września 2011 r. nr [...] przyznano K. R. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 450 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. Wyrokiem Sądu Rejonowego dla [...] z [...] maja 2008 r., sygn. akt [...] przyznano K. R. alimenty od S. R. w kwotach po 300 zł miesięcznie. Wyrokiem Sądu Rejonowego dla [...] z [...] lutego 2010 r. sygn. akt [...] przyznano K. R. podwyższone alimenty od S. R. w kwotach po 450 zł miesięcznie. Następnie wyrokiem tego Sądu z [...] grudnia 2011 r. sygn. akt [...], na skutek wznowienia postępowania sądowego, zmieniono wyrok z [...] lutego 2010 r. sygn. akt [...] w ten sposób, że zasądzono alimenty w kwocie po 375 zł miesięcznie. Wobec powyższego organ uznał, że istnieje konieczność zweryfikowania wysokości przyznanych skarżącej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, poprzez ich obniżenie z kwoty 450 zł miesięcznie do kwoty 375 zł miesięcznie. Prezydent [...] decyzją z [...] września 2013 r. nr [...], po wznowieniu postępowania, uchylił swoją decyzję z [...] września 2011 r. nr [...] i orzekł o przyznaniu świadczenia w wysokości 375 zł miesięcznie. Natomiast decyzją z [...] kwietnia 2014 r. organ ten orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone K. R. w okresie od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. w wysokości 75 zł miesięcznie, w łącznej kwocie 900 zł. Od decyzji Prezydenta [...] z [...] kwietnia 2014 r. odwołanie złożyła K. R., wnosząc o umorzenie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Wskazała na trudną sytuację materialną rodziny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając sprawę wskazało, że zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. c) ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U z 2012 r., poz. 1228 ze zm.) nienależnie pobrane świadczenie oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego: wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Organ wyjaśnił, że bez znaczenia dla sprawy pozostaje okoliczność, że strona nie ponosi winy za wypłatę świadczeń nienależnych. Spełnienie kryteriów ustawowych, jakimi w tym przypadku jest to, że w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, skutkuje automatycznym obowiązkiem wydania rozstrzygnięcia o stwierdzeniu nienależnie pobranych świadczeń. W myśl natomiast art. 23 ust. 1 i 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Odsetki te są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Kolegium wyjaśniło, że dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, konieczne jest uprzednie ostateczne zakończenie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń. Dopiero zatem, gdy decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane uzyska przymiot ostateczności, można nakazywać jego zwrot. Odnosząc się do odwołania organ wskazał, że w razie wydania decyzji orzekającej o zwrocie przedmiotowych należności wraz z odsetkami, która to decyzja zyskałaby przymiot ostateczności organ, stosownie do art. 23 ust. 8 ustawy, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z przepisu tego wynika zatem, iż organ właściwy wierzyciela, działając z urzędu lub na wniosek strony, może zastosować określoną wyżej formę ulgi w uiszczeniu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, o ile dojdzie do przekonania, że w danej sprawie zachodzą "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny". Zatem wniosek K. R. odnośnie umorzenia "zwrotu różnicy pobranych świadczeń alimentacyjnych w wysokości 75,00 zł miesięcznie" jest przedwczesny i winien być złożony do organu pierwszej instancji. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lipca 2014 r. skargę złożyła K. R. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1. naruszenie art. 2 pkt 7 lit c) oraz 23 ust. 1 i 7 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez błędną wykładnię i zastosowanie, w szczególności w związku z błędnym przyjęciem tożsamości pojęcia "nienależnie pobranego świadczenia" z pojęciem "nienależnego świadczenia" skutkujące ustaleniem, że skarżąca dokonała nienależnego pobrania świadczeń alimentacyjnych, 2. naruszenie art. 7, 77 oraz 107 § 3 kpa, przez brak właściwego uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz nienależyte zbadanie stanu faktycznego sprawy i pominięcie podejmowanych przez skarżącą działań informujących organy o toczącym się postępowaniu w sprawach o alimenty, 3. naruszenie art. 8 kpa, tj. postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania do władzy publicznej, brak informowania o sposobie i możliwości uniknięcia przez skarżącą powstania wierzytelności przekraczającej jej możliwości finansowe oraz pominięcie dobrej wiary skarżącej w tym zakresie, 4. naruszenie art. 9 kpa, poprzez uchybienie obowiązkowi należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego i wydanie decyzji, która pomimo podejmowanych przez skarżącą działań i jej dobrej wiary doprowadziła przez działanie organów do powstania wierzytelności przekraczającej jej możliwości finansowe, 5. naruszenie art. 10 § 1 kpa, poprzez brak zapewnienia skarżącej czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienie skarżącej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Wyżej wskazane zarzuty skarżąca rozwinęła w uzasadnieniu skargi. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezydenta [...] z [...] kwietnia 2014 r. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek częściowo z innych przyczyn niż w niej wskazano. Jako podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji organy wskazały przepis art. 2 pkt 7 lit c) ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z treścią tego przepisu nienależnie pobrane świadczenie oznacza to świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Jak wynika z treści wyżej wskazanego przepisu decyzja pierwotnie przyznająca świadczenie musi zostać wyeliminowana z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, poprzez stwierdzenie jej nieważności lub na skutek wznowienia postępowania administracyjnego musi dojść do uchylenia decyzji i odmowy przyznania świadczenia. Żadne inne okoliczności nie są objęte hipotezą tej normy prawnej. W przedmiotowej sprawie na skutek wznowienia postępowania, Prezydent [...] decyzją z [...] września 2013 r. nr [...] uchylił w całości swoją decyzję z [...] września 2011 r. nr [...] i orzekł o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 375 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. Nie odmówiono więc skarżącej świadczeń ale jedynie zmniejszono ich wymiar z kwot po 450 zł do kwot po 375 zł miesięcznie. Nie zmienia tej oceny fakt, że w decyzji z [...] września 2013 r. w pkt 2 odmówiono przyznania świadczeń w kwotach po 450 zł, skoro w pkt 3 decyzji przyznano je w kwotach po 375 zł. Otóż należy odróżnić odmowę przyznania świadczeń w określonej wysokości od odmowy przyznania ich w ogóle. Jednakże przepis art. 2 pkt 7 lit. c) ustawy stanowi o odmowie świadczeń w ogóle. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca. Wobec tego kwalifikując pobrane przez skarżącą w wskazanym okresie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tzn. część tych świadczeń jako nienależnie pobrane, organy obydwu instancji naruszyły wyżej powołany przepis, poprzez jego błędne zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy, co skutkuje już tylko z tych przyczyn uchyleniem zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji. Niezależnie od tego wskazać należy, że uszło uwadze organu odwoławczego, że decyzja Prezydenta [...] z [...] kwietnia 2014 r. nie spełnia wymogów z art. 107 § 3 kpa, głównie w zakresie wskazania właściwej podstawy prawnej jak też wyjaśnienia rozstrzygnięcia. Podnieść należy, że przywołanie podstawy prawnej oznacza wskazanie materialnoprawnych jak i procesowych przepisów prawa w oparciu o które działał organ i które korespondować powinny z treścią rozstrzygnięcia. Kolegium nie dostrzegło, że Prezydent orzekając o nienależnie pobranym świadczeniu nie tylko nie wyjaśnił matrialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia, ale także w przywołanych w osnowie decyzji przepisach wskazał te, które pozostają bez związku z rozstrzygnięciem. Organ I instancji powołał przepis art. 163 kpa w zw. z art. 24 ust.1 ustawy, które to przepisy znajdują jedynie zastosowanie przy zmianie lub uchyleniu ostatecznych decyzji przyznających świadczenie z funduszu alimentacyjnego, a nie rozstrzygają o statusie tych świadczeń pobranych w przeszłości. Z kolei powołane przez organ I instancji przepisy (za wyjątkiem art. 2 pkt 7 lit c) tj, art. 9 ust. 1 i 2, art. 10 ust.1 , art. 12 ust.1, art. 15, art. 18, art. 19, art. 20 ust.1 ustawy z 7 września 2007 r. nie mogły w tej sprawie mieć zastosowania, gdyż na ich podstawie ustala się prawo do określonych świadczeń, a nie orzeka, że zostały one nienależnie pobrane. Natomiast przepis art. 23 ustawy dotyczy zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Taki sposób formułowania decyzji organu narusza nie tylko art. 107 § 1 i § 3 kpa, ale godzi też w zasadę określoną w art. 8 kpa tj. prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie uczestników tego postępowania do władzy publicznej. Z kolei organ odwoławczy utrzymując w mocy wadliwą decyzję naruszył przepis art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.