II SA/Op 563/14

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Teresa Cisyk po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. P. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 23 września 2014 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego na skutek sprzeciwu skarżącej na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 1 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Op 563/14 postanawia: 1) zwolnić skarżącą od uiszczenia kosztów sądowych w części, obejmującej połowę wpisu od skargi, tj. kwotę 250 (dwieście pięćdziesiąt) złotych, 2) oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. UZASADNIENIE Pismem z dnia z dnia 6 października 2014 r. M. P. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 23 września 2014 r., nr [...], w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego. Wobec powyższego, skarżąca została wezwana w dniu 10 listopada 2014 r. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł i w tym samym dniu złożyła na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek skarżąca wskazała, że posiada dochód z emerytury w kwocie netto 2.018 zł, uiszcza z niego miesięczne opłaty z tytułu: czynszu w kwocie 323,87 zł; energii elektrycznej - 35 zł; gazu - 35 zł, a także podatek od nieruchomości oraz kupuje drogie lekarstwa z powodu przewlekłych chorób. Podała, że pozostała kwota musi jej wystarczyć na tzw. życie, czyli na artykuły spożywcze, środki czystości i higieny. Wskazała, że nie ma oszczędności, a gospodarstwo domowe prowadzi sama, posiada majątek w postaci mieszkania o powierzchni 47 m2 oraz garaż o powierzchni 17 m2. Zaciągnęła kredyt w kwocie 3.000 zł. Skarżąca dołączyła do wniosku: decyzje z dnia 5 marca 2014 r. o wysokości emerytury; wyliczenie należności czynszowych z dnia 10 lipca 2014 r.; odcinek opłaty za gaz i energię elektryczną; fakturę z apteki z dnia 10 listopada 2014 r. na kwotę 183,01 zł; decyzję o podatku od nieruchomości (garaż przy ul. [...] przeznaczony do rozbiórki), wynoszącego 60 zł rocznie, a kwartalnie jest to kwota 15 zł. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu, wezwał skarżącą w terminie 7 dni do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj.: zaświadczenia o przewlekłych chorobach (zaświadczenie lekarskie, karty leczenia szpitalnego, itp.) oraz dokumentów na okoliczność ponoszonych w związku z nimi kosztów leków i ewentualnie kosztów leczenia; wyciągu z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 2 miesięcy, to jest z września i z października 2014 r. Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową oraz informację, że wskazany 7 dniowy termin może na prośbę wnioskodawcy ulec przedłużeniu. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przedłożyła wyciągi bankowe z jej rachunku za miesiące: wrzesień i październik 2014 r. Skarżąca przesłała także aktualne zaświadczenie lekarskie oraz karty informacyjne ze szpitala. Wskazała, że nie gromadziła faktur za leki, ale same [...] kosztują 54 zł i wydatek ten musi ponieść raz na 2 miesiące, maść [...] kosztuje 30 zł, wydatek ten ponosi dwukrotnie w miesiącu, a także kupuje lekarstwa wcześniej udokumentowane we wniosku. Postanowieniem z dnia 1 grudnia 2014 r., referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu zwolnił skarżącą od uiszczenia połowy wpisu od skargi, to jest z kwoty 250 (dwieście pięćdziesiąt) złotych oraz oddalił wniosek o zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. Odpis ww. postanowienia został doręczony skarżącej w dniu 8 grudnia 2014 r., o czym świadczy adnotacja na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki (k-50 akt sądowych). W dniu 15 grudnia 2014 r. wpłynął sprzeciw skarżącej, nadany przesyłką pocztową w dniu 12 grudnia 2014 r. (data stempla pocztowego), w którym zarzuciła referendarzowi wybiórczość oceny faktycznej kondycji finansowej wnioskodawczyni w związku "z bezwzględną niedopuszczalną dyskryminacją społeczno-gospodarczą strony postępowania." Zażądała uchylenia zaskarżonego orzeczenia i zwolnienia od kosztów sądowych w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia, celem ponownego rozpoznania wniosku. Podniosła, że referendarz nieprawidłowo ocenił jej możliwości płatnicze zakładając, że jej zadłużenie powstałe z tytułu zaciągnięcia pożyczki nie może być uznane za niezbędny wydatek. W ocenie skarżącej zmuszona była się zadłużyć, aby godnie spędzić święta oraz kupić prezenty dla najbliższych. Zarzuciła ponadto kwestionowanemu orzeczeniu nieżyciowe podejście do sprawy, spowodowane brakiem doświadczenia życiowego rozpoznającego wniosek oraz wyższymi dochodami rozpoznającego wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2013 r., poz. 270 z późn. zm.)- zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego z dnia 1 grudnia 2014 r. w ustawowym terminie, a więc postanowienie to utraciło moc, a wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd. Przechodząc zatem do oceny okoliczności sprawy Sąd zważył, iż w przywołanej wyżej ustawie "P.p.s.a.", przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem powinna wykazać, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona powinna zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast rozpoznając wniosek zobowiązany jest wskazać z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Z jednej strony uwzględnia więc wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Informacje niezbędne dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy strona postępowania ma obowiązek przedstawić w urzędowym formularzu wniosku, wykazując tym samym, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy wynikające z art. 246 P.p.s.a. Zasadą bowiem jest, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Dodatkowo, w niniejszej sprawie Sąd oparł swoje stanowisko w sprawie sytuacji materialnej skarżącej na podstawie materiału dowodowego, zebranego w trybie art. 255 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, strona ta jest zobowiązana złożyć na wezwanie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Rozpoznając wniosek M. P. zważono zatem w pierwszej kolejności, że skarżąca zobowiązana jest do opłacenia: wymaganego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi w wysokości 500 zł (podstawa prawna: § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.), następnie - w przypadku dalszego procedowania – opłaty kancelaryjnej za sporządzenie odpisu zapadłego w sprawie orzeczenia wraz z uzasadnieniem w wysokości 100,00 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192) i wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 250,00 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad...). Po uwzględnieniu powyższych okoliczności, Sąd nie znalazł podstaw do całkowitego zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych, w szczególności z uwagi na fakt, iż uzyskuje ona comiesięczne dochody, i to mające charakter źródeł stałych (tj. wojskowa renta rodzinna). Wysokość dochodu wynosi 2.018,81 zł netto i nie jest to dochód niski, biorąc pod uwagę, że najniższe krajowe świadczenie emerytalne kształtuje się na poziomie 844,45 zł brutto (dane podane na podstawie Komunikatu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 lutego 2014 r. w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty, dodatku pielęgnacyjnego i dodatku dla sierot zupełnych oraz kwot maksymalnych zmniejszeń emerytur i rent – opublikowany w Monitorze Polskim z 2014 r., poz. 165). Ponadto, zgodnie z oświadczeniem skarżącej, jest ona właścicielką mieszkania o powierzchni 47 m². Posiada zatem zapewnione warunki mieszkaniowe, a wykazane miesięczne wydatki za opłaty lokalowe w łącznej wysokości 397,70 zł, w stosunku do uzyskiwanego dochodu miesięcznego pokazują, iż wnioskodawczyni jest w stanie ponieść ich ciężar. Obliczając koszty miesięcznego utrzymania mieszkania, zsumowano na podstawie przedłożonych rachunków i faktur, opłaty za czynsz, energię elektryczną, za gaz i podatek od nieruchomości za garaż. Pomimo tego, że przedłożone rachunki i faktury dotyczące opłat mieszkaniowych są wystawione na osoby trzecie, tj. E. i W. M., Sąd dał wiarę, iż w istocie w całości ponosi je samodzielnie M. P. Zaznaczyć należy, że koszty niezbędnego utrzymania ustalone zostały na podstawie tego, co wykazała skarżąca, bowiem to na niej ciąży obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, warunkującej przyznanie jej prawa pomocy. Zarzuty zawarte zatem w sprzeciwie, że Sąd nie uwzględnił innych kosztów np. ubezpieczenia nie są zasadne, skoro sama skarżąca ich nie wykazała. To na stronie bowiem spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009r., sygn. akt I FZ 171/09, zamieszczone w programie komputerowym LEX nr 552205). Zwłaszcza, że w niniejszej sprawie referendarz sądowy pismem z dnia 27 listopada 2014 r., przedłużył termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, przez złożenie wyjaśnień i przedłożenie dodatkowych dokumentów, o dalsze 7 dni. Wnioskodawczyni, po odjęciu kosztów związanych z mieszkaniem, pozostaje z emerytury kwota ok. 1.620 zł, która gwarantuje pokrycie wydatków na żywność i inne potrzeby osobiste, a także do poniesienia kosztów sądowych, przynajmniej w określonym zakresie. Nie można jednakże nie uwzględnić okoliczności, iż skarżąca jest osobą schorowaną, co potwierdzone zostało stosownymi dokumentami. Stąd zmuszona jest do ponoszenia dodatkowych obciążeń finansowych z tytułu zakupu lekarstw i [...], w wysokości ok. 270 miesięcznie. Nie bez znaczenia jest także okoliczność, że skarżąca jest emerytką oraz osobą schorowaną, a to wskazuje na brak zdolności zarobkowania i zdobycia dodatkowych funduszy. Ponadto, jako osoba schorowana, musi mieć zabezpieczone środki na zakup lekarstw i koszty leczenia, które to wydatki są wydatkami często nagłymi i nieprzewidywalnymi. Biorąc pod uwagę, że musi ona zaspokoić z kwoty także pozostałe podstawowe potrzeby życiowe, a ponadto spłaca kredyt zaciągnięty w wysokości 3.000 zł, którego nie można wprawdzie uznać za koszt niezbędnego utrzymania, ale nie pozostaje on bez wpływu na sytuację finansową skarżącej, Sąd uznał, iż M. P. nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych, bez uszczerbku dla swojego utrzymania koniecznego. Z powyższych względów Sąd orzekł o częściowym zwolnieniu wnioskodawczyni od kosztów sądowych, tj. od połowy wpisu od skargi czyli od kwoty 250 zł. Przyznaną pomoc, uznał za adekwatną do aktualnej sytuacji materialnej skarżącej i dającą jej możliwość dalszego procedowania. Biorąc pod uwagę wysokość kosztów w stosunku do ogólnej sytuacji skarżącej i zakresu udzielonej niniejszym postanowieniem pomocy, Sąd stwierdził, że konieczność poniesienia pozostałej części należnych kosztów sądowych nie naraża skarżącej na pogorszenie warunków bytowych, a także odpowiada celowi instytucji prawa pomocy, która powinna być zagwarantowana tylko najbardziej potrzebującym. Wskazać w tym miejscu także warto, iż postanowienie niniejsze nie pozbawia skarżącej możliwości ubiegania się w dalszej części postępowania sądowego o przyznanie pomocy, w przypadku zmiany okoliczności sprawy. Działając zatem na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., Sąd uznał o przyznaniu M. P. prawa pomocy w zakresie częściowym, co orzekł jak w sentencji.