II SA/Gl 1194/24

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Asesor WSA Aneta Majowska, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 3 lipca 2024 r. nr SKO.4106.300.2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Pismem z dnia 20 grudnia 2023 r. obecnie skarżący D. B. zwrócił się do [...] Centrum Świadczeń o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. B. Decyzją z dnia 14 lutego 2024 r. Prezydent Miasta C. odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki skarżącego wynika, iż nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ponadto strona pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy. Na skutek wniesionego przez skarżącego odwołania od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, że z dniem 1 stycznia 2024 r., na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429), zwanej dalej u.ś.w., zmianie uległy zasady przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl art. 63 ust. 1 tej ustawy, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Następnie organ przytoczył przepisy art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5 oraz art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r. - w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Organ odwoławczy stwierdził, że rozstrzygnięcie zawarte w decyzji organu I instancji jest prawidłowe. Wyjaśnił przy tym, że nie podziela stanowiska organu I instancji co do interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. i wskazał, że w rozpoznawanej sprawie nie może on stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W tej kwestii organ powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. W ocenie organu odwoławczego zaistniała jednak inna negatywna przesłanka przewidziana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. Z akt sprawy wynika, że skarżący jest uprawniony do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowanej opieki nad matką. Zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień m.in. świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługiwało jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Organ stoi na stanowisku, że w sytuacji kiedy strona korzystając ze świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego postanowiła, że wolałaby korzystać ze świadczenia konkurencyjnego jakim jest świadczenie pielęgnacyjne, winna dokonać owego wyboru rezygnując z przysługującego jej zasiłku "poprzez wyraźne zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia". Tymczasem oświadczenia złożone w niniejszej sprawie przez pełnomocnika skarżącego nie doprowadziły do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zdaniem organu oświadczenia te nie stanowią wyraźnej rezygnacji z przysługującego prawa do zasiłku, gdyż mają charakter warunkowy. Pełnomocnik wskazywał bowiem wyraźnie, że wnosi o uchylenie decyzji przyznającej stronie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, zaś w oświadczeniu z dnia 19 grudnia 2023 r. stanowiącym załącznik do wniosku, pełnomocnik oświadczył, że: "z dniem przyznania mi prawa do świadczenia pielęgnacyjnego mój mocodawca rezygnuje z przysługującego mu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego". Konkludując organ odwoławczy stanął na stanowisku, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest brak ustalenia prawa do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego byłoby dokonanie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. i tym samym rezygnacja z przysługującego zasiłku, poprzez wyraźne zrzeczenie się prawa do niego, prowadzące w konsekwencji do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej pomoc w formie już przyznanej i pobieranej. Organ powołał się przy tym na wybrane orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ponadto organ odwoławczy zważył, że do dnia 31 grudnia 2023 r. skarżący skutecznie nie zrezygnował z przysługującego mu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Tym samym ewentualne wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego możliwe byłoby po dniu 31 grudnia 2023 r., tj. w nowym stanie prawnym, w którym obowiązuje nowe brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. i w którym brak już jest art. 27 ust. 5. W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie: - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego; - art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce, bowiem wnioskodawca wskazał, iż w przypadku przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje on z pobieranego zasiłku, Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych W uzasadnieniu skarżący wskazał m.in., że w jego ocenie wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. dokonana przez organy prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami tej ustawy. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą jej wymagającą, ze względu na swój stan zdrowia. Oczywistym zatem jest, że skarżący korzysta ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, bowiem dotychczasowe regulacje prawne uniemożliwiły mu skuteczne ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem kwestia jego wyboru, ale sytuacja wymuszona okolicznościami. Skarżący we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wniósł o uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w sytuacji, gdy ustalone zostanie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał przy tym swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, chociaż nie sposób odmówić racji niektórym z podniesionych w niej argumentów. Na wstępie wskazać przyjdzie, że ustalony w sprawie stan faktyczny jest bezsporny. Istotą sporu jest natomiast to, czy wobec pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego, nabył on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Odpowiadając na tak postawione pytanie przypomnieć należy, że zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Z przepisu tego wynika, że do zastosowania dotychczasowych przepisów u.ś.r. w odniesieniu do świadczenia pielęgnacyjnego, niezbędne jest, aby prawo do tego świadczenia powstało najpóźniej do dnia 31 grudnia 2023 r. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że o powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądza zaistnienie wymaganych przez prawo przesłanek w chwili złożenia wniosku (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt IV SA/Po 190/24). Oznacza to, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego przed dniem 1 stycznia 2024 r. organy administracji rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełniał przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 marca 2024 r., sygn. akt IV SA/Po 105/24). O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można bowiem mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami u.ś.r. warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Zatem regulacja z art. 63 u.ś.w. umożliwia przyznanie świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek i spełniały wszystkie przesłanki pozytywne do przyznania świadczenia, ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. tego wniosku rozpoznać. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że do końca obowiązywania dotychczasowych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. do dnia 31 grudnia 2023 r., skarżący pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy. W świetle obowiązującego wówczas przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało, jeżeli osoba sprawująca opiekę miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Skoro w niniejszej sprawie poza sporem jest, że skarżący miał ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego i prawo to nie zostało uchylone do końca 2023 roku, to zgodnie z obowiązującym wówczas art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. nie mógł nabyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji w sprawie nie znajdowały zastosowania przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym (a contrario z art. 63 ust. 1 u.ś.w.), a tym samym brak było podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Wskazać w tym miejscu wypadnie, że skład orzekający podziela prezentowane w skardze stanowisko co do takiej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., wedle której przepis ten wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego jedynie wówczas, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do zasiłku. Takie stanowisko było prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym również przez tut. Sąd (por. np. wyrok z dnia 26 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 549/24). Na gruncie niniejszej sprawy pogląd ten nie znajduje jednak zastosowania. Zarówno z woli skarżącego, jak i z istoty wyboru świadczenia wynika to, że wybór ten zrealizowałby się dopiero z chwilą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z jednoczesnym uchyleniem decyzji będącej podstawą nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ponieważ nie nastąpiło to do momentu nowelizacji przepisów u.ś.r., tj. do dnia 31 grudnia 2023 r., to nie mogło dojść do skutecznego nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a tym samym do otwarcia drogi do stosowania dotychczasowych przepisów. Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę po myśli art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935). Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120, a to wobec zgodnych wniosków stron w tym przedmiocie. Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl