II SA/Op 478/10

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi S.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na skutek sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Op 478/10 postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. UZASADNIENIE W dniu 23 września 2010r. wpłynęło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu pismo S.H. dotyczące przyznania prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w N. o odmowie przyznania skarżącej pomocy w formie zasiłku celowego. Referendarz sądowy pismem z dnia 28 września 2010r., wezwał skarżącą do złożenia w terminie siedmiu dni, wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania. S.H. złożyła wniosek na urzędowym formularzu, w którym zwróciła się o ustanowienie adwokata. Uzasadniając swoją prośbę wskazała na złą sytuacją materialną jej rodziny, spowodowaną bezrobociem i niskimi dochodami miesięcznymi. Stwierdziła, że sama musi borykać się z zadłużeniami, bowiem jej mąż jest ciężko chory, jego świadczenie rentowe wynosi 691 zł netto, "prowadzi odrębne gospodarstwo domowe z uwagi na pomoc rodziny". W oświadczeniu o stanie rodzinnym wymieniła trójkę dzieci: córkę D. lat 15 i bliźniaki D. i P. lat 20. Źródłami dochodów miesięcznych rodziny według strony jest zasiłek rodzinny i dodatek mieszkaniowy w łącznej kwocie 599 zł oraz alimenty w łącznej kwocie 60 zł na trójkę dzieci. Dodała dalej, że dochód z tytułu zasiłku rodzinnego wynosi 367 zł, dodatek mieszkaniowy – 232 zł, a stypendia socjalne za ubiegły rok szkolny wynosiły 850 zł. S.H. oświadczyła ponadto, że posiada mieszkanie o powierzchni 48,65 m² i określiła koszty utrzymania mieszkania: czynsz za mieszkanie – 460,45 zł, energia – 105,76 zł, gaz – 74,93 zł. W rubryce formularza dotyczącej majątku podała: nieruchomość rolna – dzierżawa lat 10; innych składników majątkowych oraz dodatkowych źródeł dochodu, nie wykazała. Stwierdziła także, że nie starcza jej na podstawowe opłaty, a "życie dzieci to na kredyt". Pismami z dnia 12 października 2010r. i 28 października 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku przez złożenie wyjaśnień i przedłożenie stosownych dokumentów, na co strona odpowiedziała w piśmie z dnia 18 października 2010r. oraz w piśmie z dnia 4 listopada 2010r. Uwzględniając zasadę, iż przy rozpoznawaniu sprawy sąd winien kierować się faktami znanymi mu z urzędu, do akt niniejszej sprawy zostały dołączone dokumenty przedłożone w sprawie I SA/Op 497/09, toczącej się przed tut. Sądem ze skargi S.H., a mianowicie zaświadczenie Urzędu Skarbowego w N., z którego wynika, że małżonkowie S. i P.H. w 2008r. oraz 2009r. zostali opodatkowani łącznie i uzyskali dochód odpowiednio: 9.107,95 zł oraz 9.066,72 zł, a także zaświadczenie o pobieraniu nauki przez D. H. i D. H. w roku szkolnym 2010/2011 (przedłożone do sprawy II SA/Op 413/10). Dołączono także kserokopie dokumentów przedłożonych przez skarżącą w sprawie II SA/Op 475/10, tj. potwierdzeń wpłat gotówkowych w [...] na kwotę 63,43 zł oraz [...] – 130 zł. Postanowieniem z 23 listopada 2010 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem referendarza strona nie wywiązała się z obowiązku pełnego i rzetelnego wyjaśnienia okoliczności dotyczących jej sytuacji bytowej. Pomimo odmiennego twierdzenia wnioskodawczyni, przedstawione przez nią okoliczności pokazują, iż łączy ją z mężem więź emocjonalno – ekonomiczna, mająca charakter wspólnoty domowej. Świadczy o tym zarówno zameldowanie męża pod tym samym adresem - co sama wnioskodawczyni oświadczyła w sprawie II SA/Op 412/10, wspólne rozliczanie się z podatku od osób fizycznych, odbieranie korespondencji sądowej przez męża w imieniu S.H. (por. II SA/Op 337/10, k-51 akt sądowych), jej wiedza na tematy związane z aktualnymi, osobistymi sprawami męża dotyczącymi np. choroby, wysokości renty, czy podziału majątku. Wnioskodawczyni także, biorąc udział w sprzedaży nieruchomości położonej w K., jako pełnomocnik swojego męża podała, że P.H. umów majątkowych małżeńskich nie zawierał. Również okoliczność rozdzielności majątkowej małżeńskiej, podnoszona przez skarżącą, nie ma znaczenia przy ocenie sytuacji bytowej rodziny wnioskodawczyni. W świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się ona bowiem, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Wobec tego, że S. i P. H. nie posiadają orzeczenia o separacji, bądź ustaniu małżeństwa, są w myśl art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), zobowiązani jako małżonkowie do wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Ustalenie to ma znaczenie dla wskazania rzeczywistego składu osobowego rodziny wnioskodawczyni, a w konsekwencji do ustalenia sytuacji materialnej jej bliskich. Sytuacja majątkowa osób prowadzących ze skarżącą wspólne gospodarstwo domowe, podlega bowiem ocenie w ramach szeroko pojętej sytuacji majątkowej strony. Skoro strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009r., sygn. akt I FZ 262/09, zamieszczone w systemie komputerowym LEX nr 552223). Dlatego, przy rozpoznawaniu wniosku szczególne znaczenie miało nie wyjaśnienie przez skarżącą wątpliwości dotyczących sprzedaży przez jej męża nieruchomości rolnej z zabudowaniami za cenę 360.000 zł i rozdysponowania kwoty ze sprzedaży. Pomimo tego, że skarżąca brała udział w sprzedaży nieruchomości, co potwierdza akt notarialny, w żaden sposób nie wykazała, że pieniądze o tak znacznej wartości zostały podzielone w sposób przez nią podany. Nie przedłożyła jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego okoliczność przekazania ich części rodzeństwu męża (chociażby oświadczenia rodzeństwa). Nie przedstawiła także dokumentów potwierdzających leczenie męża i wydatków poniesionych na ten cel, w znacznej wysokości 60.000 zł. Nic nie stoi natomiast na przeszkodzie, aby nawet w sytuacji, gdy mąż nie gromadził dokumentacji medycznej z prowadzonego leczenia, uzyskał do niej dostęp na podstawie przepisów zawartych w rozdziale 7 ustawy z dnia 6 listopada 2008r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2009r. Nr 52, poz. 417 ze zm.). Udostępnienie dokumentacji medycznej może bowiem polegać m.in. na sporządzeniu jej wyciągów, odpisów lub kopii. Ponadto strona w żaden sposób nie wyjaśniła, jak ponosząc koszty utrzymania lokalu mieszkalnego w kwocie 641,14 zł, jest w stanie utrzymać swoją rodzinę z wykazywanego dochodu 659 zł, przy jednoczesnym oświadczeniu, że nie ma zaległości w spłacie należności za mieszkanie. Wprawdzie przedstawiła dwa bankowe dowody wpłaty, mające potwierdzać spłacanie pożyczek, jednakże nie podała szczegółów z tym związanych. Pismem z 4 grudnia 2010 r. skarżąca wniosła sprzeciw od wymienionego postanowienia w trybie art. 259 § 1 P.p.s.a. W sprzeciwie strona podniosła, że "argumenty przemawiające za zmianą postanowienia to bezrobocie i niepełnosprawność męża, niepartycypującego w kosztach gospodarstwa domowego". Podniosła, że argumentem za przyznaniem prawa pomocy jest korzystanie z pomocy społecznej przez jej rodzinę (dodatek mieszkaniowy, zasiłek rodzinny, stypendium szkolne). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego (...), przy czym samo ustanowienie adwokata oznacza przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (por. art. 244 § 1 i art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto zgodnie z art. 236 § 3 P.p.s.a. adwokata można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym. Zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub nie pozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym (...), przy czym wniosek taki składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (por. art. 252 § 2 P.p.s.a.) Czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi, i należą do nich m.in. wzywanie stron do uzupełnienia braków formalnych wniosku, a także do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, wydawanie zarządzeń o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania i wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień, co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy (por. art. 258 § 1 i § 2 P.p.s.a.). Od zarządzeń i postanowień o jakich mowa w art. 258 § 2 pkt 6 do 8 P.p.s.a. strona może wnieść do właściwego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sprzeciw w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Sprzeciw wnoszony samodzielnie przez stronę nie wymaga co do zasady uzasadnienia. W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym ( por. art. 260 P.p.s.a.). Z powyższych regulacji wynika, że po wniesieniu sprzeciwu wniosek strony o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu, niejako na nowo, choć nie ma potrzeby ponawiania przez stronę czynności złożenia kolejnego formularza o jakim stanowi art. 252 § 2 P.p.s.a., lub kolejnych oświadczeń w trybie art. 255 P.p.s.a. Dotychczas złożone w tym trybie oświadczenia i załączone do nich dokumenty stanowią bowiem nadal materiał dowodowy, w oparciu o który sąd rozpoznaje wniosek, w tym wypadku na tle przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 i § 3 P.p.s.a., w związku z art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a. Zdaniem Sądu skarżąca nie wykazała podstaw faktycznych do przyjęcia po jej stronie przesłanek przyznania adwokata z urzędu w ramach prawa pomocy. Z mocy art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. strona winna wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Po pierwsze godzi się zważyć, że strona korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych (opłaty sądowej i zwrotu wydatków) z mocy art. 239 pkt 1 litera a P.p.s.a., gdyż przedmiotem sprawy są świadczenia pomocy społecznej. Po wtóre zasadą postępowania sądowego przed sądem administracyjnym jest odpłatność (por. art. 199 P.p.s.a.). Prawo pomocy w jakimkolwiek zakresie jest od tej zasady wyjątkiem. Po trzecie zarzucona przez stronę rozbieżność ocen, a w konsekwencji niesprawiedliwość odmowy przyznania prawa ubogich w obecnie rozpoznawanej sprawie, w stosunku do kilku spraw wcześniejszych, w których ustanowiono stronie adwokata, jest wynikiem okoliczności ujawnionych przez sąd z urzędu, a dotyczących posiadania nieruchomości rolnej w K., a zbytej za niebagatelną kwotę 360 tysięcy złotych, z terminem płatności ostatniej raty 31 grudnia 2009 r. Na wyraźne żądania referendarza, znajdujące oparcie w art. 255 P.p.s.a., skarżąca nie udzieliła jednoznacznej odpowiedzi. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony ( por. np. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I Fz 71/09, opubl. Lex 564253, z 23 lipca 2009 r., II Fz 260/09 opubl. Lex 552702, z 28 lipca 2009 r., I Oz 744/09 opubl. Lex 552404). W rozpatrywanej sprawie oświadczenia strony, w tym co do kolejnej zabudowanej nieruchomości stanowiącej także własność skarżącej położonej w R., a w większości wydzierżawionej na 10 lat, niczego tak naprawdę nie wyjaśniają, i są wymijające. Na ich podstawie nie sposób ocenić faktycznej sytuacji materialnej i rodzinnej S.H., poczynając od tak istotnej kwestii jak utrzymanie mieszkania spółdzielczego, prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z mężem, uczestnictwo P.H. w kosztach utrzymania dzieci, zasady zarządzania przez małżonków majątkiem dorobkowym i odrębnym oraz korzystania z niego, w tym także w aspekcie uzyskiwanych pożytków (czynsz dzierżawny). Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych przepisów sąd nie znalazł podstaw do przyznania stronie adwokata z urzędu.