I SA/Gd 1089/17

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Irena Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 listopada 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 23 maja 2017 r. nr [...] [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2011 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE A. K. wystąpił do tutejszego Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości, w tym wpisu od skargi w kwocie 1.671 zł. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że jest współwłaścicielem w ½ części budynku mieszkalnego, którego zakup w całości sfinansował kredytem (z tego tytułu ponosi stały wydatek w kwocie około 630 zł), osiąga dochody z umowy o pracę w wysokości 1.469 zł netto miesięcznie, na utrzymaniu ma dwoje małoletnich dzieci. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku uznał ww. oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji rodzinnej i finansowej skarżącego i zarządzeniem z dnia 26 września 2017 r. wezwał jego pełnomocnika do przedłożenia w terminie 7 dni: a) odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę zeznań podatkowych za 2016 r. (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownego zaświadczenia w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego; b) zaświadczenia od pracodawcy wnioskodawcy o wysokości średniego wynagrodzenia netto za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z informacją o wysokości dokonywanych potrąceń; c) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych (rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; d) oświadczenia w przedmiocie pobierania przez wnioskodawcę świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego, dodatków do zasiłku rodzinnego, świadczeń opiekuńczych) oraz świadczenia wychowawczego (500 plus) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia lub ich odmawiających lub zaświadczeniem właściwego organu potwierdzającego ich aktualną wysokość; w przypadku niepobierania przez wnioskodawcę świadczenia wychowawczego (500 plus) wskazania przyczyny nieubiegania się o nie, alternatywnie wskazania osoby, która to świadczenie na dzieci pobiera; e) dokumentu bankowego (zaświadczenia, harmonogramu spłaty kredytu) obrazującego wysokość aktualnego zadłużenia wnioskodawcy i wysokość spłacanych przez niego miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących wysokość jego innych zobowiązań (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów); f) oświadczenia, czy względem wnioskodawcy jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak - przedłożenia dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z jego majątku, w szczególności obrazujących aktualną wysokość egzekwowanych należności oraz rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych; g) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.); h) oświadczenia w przedmiocie nieruchomości, wskazanej w rubryce 7.1 formularza PPF, wskazania jej powierzchni i wartości oraz wyjaśnienia, czy pozostali współwłaściciele partycypują w kosztach jej utrzymania i w jakiej wysokości; i) oświadczenia, czy matka dzieci wnioskodawcy płaci na nie alimenty, jeżeli tak - podania w jakiej wysokości oraz przedłożenia dokumentu na tę okoliczność (ugody, odpisu orzeczenia sądu, dowodów ich uiszczania), a jeżeli nie - wyjaśnienia, czy wnioskodawca ubiegał się o takie alimenty, a jeżeli nie, to dlaczego. Skarżący został poinformowany, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącego (w piśmie z dnia 2 października 2017 r.) wniósł o przedłużenie o 14 dni terminu do przedłożenia wymaganych dokumentów z uwagi na konieczność zgromadzenia i przeanalizowania obszernego materiału z udziałem skarżącego oraz sporządzenia na tej podstawie pisemnych oświadczeń przez skarżącego. Zarządzeniem z dnia 5 października 2017 r. referendarz sądowy uwzględnił wniosek pełnomocnika, o czym został on poinformowany w dniu 24 października 2017 r. Pomimo przedłużenia terminu do przedłożenia dokumentów skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku - wezwanie referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi. W związku z powyższym referendarz sądowy stwierdził, że skarżący nie przedłożył wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej i postanowieniem z dnia 28 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Gd 1089/17 odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia A. K. wniósł sprzeciw zarzucając mu naruszenie przepisu art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) - dalej jako "P.p.s.a.", poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu zarzucono, że referendarz sądowy w skarżonym postanowieniu dokonał błędnej oceny sytuacji majątkowej skarżącego na dzień rozpatrywania wniosku w odniesieniu do możliwości uiszczenia przez niego kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Z przytoczonych powyżej regulacji wynika, że Sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia, nie rozpoznaje zaś wniosku o przyznanie prawa pomocy na nowo. W myśl art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Z art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Tymczasem z akt sprawy nie wynika, aby skarżący sprostał opisywanym wyżej wymaganiom. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie skorzystano z możliwości, o jakiej mowa w art. 255 P.p.s.a., i zobowiązano pełnomocnika skarżącego do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową A. K. Pomimo przedłużenia terminu do wykonania powyższego zobowiązania wnioskodawca nie przedłożył żadnego z wymaganych dokumentów i oświadczeń, co uniemożliwiło dokonanie pełnej oceny jego aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W tej sytuacji nie można przyjąć, że wnioskodawca dokonał wszelkich starań, by w sposób pełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wręcz przeciwnie - to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek ustaleń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych - z uwagi na postawę wnioskodawcy - nie jest możliwa. W ocenie Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci wypełnionego przez A. K. wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczający do uznania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż nie pozwala mu na poniesienie kosztów niniejszego postępowania, które na tym etapie sprawy sprowadzają się do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 1.671 zł. Należy podkreślić, że opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, LEX nr 393645). A zatem, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Reasumując: z uwagi na istniejące braki w dokumentacji, Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Nie sposób bowiem przyjąć, że Sąd, będący w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy dysponentem środków publicznych, będzie decydował o sfinansowaniu udziału skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, opierając się na fragmentarycznych przedstawionych przez niego danych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywający. Wobec powyższego, rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało w pełni podzielić. Referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Tym samym, wniesiony sprzeciw należało uznać za niezasadny. Przytoczona w środku zaskarżenia lakoniczna argumentacja w żaden sposób nie wykazała, że referendarz sądowy wydając zaskarżone postanowienie naruszył obowiązujące w zakresie prawa pomocy przepisy. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.