I OSK 2824/18

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 1/18, w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 15 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 1/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r., Nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego. W skardze kasacyjnej od powołanego wyroku pełnomocnik M. D. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – dalej ppsa, w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, przez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji organu odwoławczego pomimo naruszenia przez ten organ wskazanych wyżej przepisów prawa procesowego i naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów m.in. w ten sposób, że organ niewszechstronnie ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy i niesłusznie przyjął, że skarżący w sposób zawiniony nie dopełnił warunków kontraktu społecznego, podczas gdy przeszkody w wypełnieniu celów tego kontraktu miały charakter obiektywny i niezależny od skarżącego i nie mogą świadczyć o braku współdziałania skarżącego z pracownikiem socjalnym, - art. 7 w zw. z art. 77 § 1 kpa, przez uchylenie się przez organy administracji od wszechstronnego i dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, co doprowadziło do oddalenia skargi, w sytuacji, w której wywiedziona przez skarżącego skarga była uzasadniona, - art. 80 kpa, przez przekroczenie granic swobodnej oceny materiału dowodowego, która w niniejszej sprawie przybrała cechy oceny dowolnej, - art. 107 w zw. z art. 126 kpa, przez brak wskazania w zaskarżonym orzeczeniu faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę oraz przyczyn, dla których organ innym dowodom odmówił wiarygodności, - art. 8 kpa, przez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do władzy publicznej. Skarżący kasacyjnie zarzucił również naruszenie prawa materialnego tj.: - art. 38 ust. 1 pkt 1 i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U z 2017 r. poz. 1769, z późn. zm.), przez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy skarżący spełnił przesłanki konieczne do przyznania mu zasiłku okresowego, - art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, przez jego nieprawidłowe zastosowanie w sytuacji, gdy zachowanie skarżącego nie wypełniało przesłanki braku współdziałania z pracownikiem socjalnym i nie mogło uzasadniać odmowy przyznania świadczenia. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że skarżący, w toku postępowania, przytaczał istotne okoliczności, uniemożliwiające mu podjęcie niektórych określonych w kontrakcie socjalnym aktywności. Powoływał się na poważne problemy ze zdrowiem psychicznym oraz problemy ze wzrokiem, które uniemożliwiają mu normalną aktywność, a ponadto w swoim oświadczeniu wytłumaczył, że podjęcie przez niego pracy w spółce [...] było niemożliwe z uwagi na wcześniejsze zakończenie stosunku pracy, z którym związana była konieczność oddania sprawy na drogę postępowania sądowego. Skarżący wskazywał, że podjął starania mające na celu zdobycie pracy w firmie "[...]", lecz po przybyciu na miejsce poinformowano go, że oferta jest już nieaktualna. Takie zachowania skarżącego w żadnym razie nie mogą świadczyć o jego złej woli, czy braku odpowiedniej aktywności i współdziałania z pracownikiem socjalnym, która mogłaby uzasadniać odmowę wypłacenia zasiłku okresowego. Tym samym Sąd pierwszej instancji niewszechstronnie ocenił zebrane w niniejszej sprawie dowody, pomijając zwłaszcza zaświadczenia lekarskie skarżącego, które świadczą o jego problemach zdrowotnych i uzasadniają częściowe problemy w komunikacji z pracownikami urzędu. Sąd na potrzeby swego rozstrzygnięcia ocenił, jako wiarygodną, jedynie wersję wydarzeń wynikającą z notatek pracowników socjalnych, nie przyznając jednocześnie należytej mocy dowodowej oświadczeniom skarżącego w zakresie, w jakim uzasadniają one przyczyny niespełnienia niektórych punktów kontraktu socjalnego. Przyczyny braku współdziałania z pracownikiem socjalnym przy wykonywaniu kontraktu socjalnego, winny bowiem podlegać dogłębnej analizie i ocenie, zwłaszcza jeśli wnioskodawcą jest osoba, która cierpi na zaburzenia o charakterze psychicznym lub jest w jakikolwiek inny sposób nieporadna. Organ pierwszej instancji zaniechał prawidłowego ustalenia powodów, dla których skarżący miał trudności w wypełnieniu części postanowień kontraktu, zabrakło zwłaszcza odpowiedniego pokierowania i pouczenia o tym, w jaki sposób strona może dowodzić okoliczności na jakie się powołuje. Przy czym istotne znaczenie ma okoliczność, że orzeczeniem z dnia [...] marca 2018 r. w stosunku do skarżącego wydano orzeczenie o przyznaniu stopnia niepełnosprawności, zaś początkowa data powstania niepełnosprawności była niemożliwa do ustalenia. Opierając się na nieprawidłowo ustalonym stanie faktycznym, organ wydał krzywdzącą dla skarżącego decyzję, która została utrzymana przez organ odwoławczy. Mimo wskazanych uchybień proceduralnych, które w konsekwencji doprowadziły do nieprawidłowego zastosowania przepisów materialnych, Sąd oddalił skargę M. D. W kontekście powyższych wywodów należy dojść do przekonania, że organy administracji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa. Organy powinny wszechstronnie rozpatrzyć wszelkie dowody i okoliczności sprawy przed podjęciem stosownego rozstrzygnięcia. Co więcej, skarżący został pozbawiony czynnego udziału w postępowaniu i nie miał możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranych dowodów. Prowadzenie postępowania administracyjnego w sposób prawidłowy pozwoliłoby uniknąć podejmowania przez organy administracji nieprawidłowych i bezpodstawnych decyzji. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podnosząc argumenty mające przemawiać za niezasadnością zarzutów kasacyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia, dlatego podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ppsa), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 ppsa. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne. Zarzuty naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 kpa oraz art. 80 i art. 107 w zw. z art. 126 kpa, a także art. 8 kpa, jako przypisane bezpośrednio organowi administracji, nie mogły być uwzględnione, ponieważ w skardze kasacyjnej należy sformułować zarzuty wobec orzeczenia Sądu pierwszej instancji, zgodnie z art. 174 w zw. z art. 173 § 1 ppsa. Również zarzut kasacyjny naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, nie zasługiwał na uwzględnienie, ponieważ prawidłowo zostało ustalone na podstawie akt sprawy, w tym na podstawie oświadczenia skarżącego kasacyjnie z dnia [...] października 2017 r., że skarżący nie kontaktował się z pracownikiem socjalnym i nie wypełnił ustaleń kontraktu socjalnego. Jako przyczynę takiego zaniechania wskazał na stan zdrowia, ale w tym zakresie powołał się na opinię psychologa z 2015 r., którą należy uznać za niewystarczającą w sytuacji, gdy w 2017 r. skarżący kasacyjnie najpierw zawarł kontrakt socjalny i zobowiązał się do wypełnienia jego postanowień, a następnie zaniechał jego wypełnienia wskazując na dowód, który zaistniał jeszcze na długo przed zawarciem kontraktu socjalnego. Także zarzut naruszenia art. 38 ust. 1 pkt 1 i art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej prawa materialnego przez jego niezastosowanie nie mógł być uwzględniony, ponieważ według art. 174 pkt 1 ppsa, skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Natomiast zarzut naruszenia art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej nie jest zasadny z tego względu, że nieprzestrzeganie przez skarżącego kasacyjnie kontraktu socjalnego faktycznie miało miejsce i z akt sprawy nie wynika, aby przyczyny tego nieprzestrzegania były niezależne od zachowań skarżącego. Podniesiona zaś przez skarżącego kasacyjnie okoliczność uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności nie ma znaczenia dla oceny prawnej w niniejszej sprawie, ponieważ przedmiotem tej oceny jest decyzja organu odwoławczego wydana w dniu [...] listopada 2017, natomiast wskazane orzeczenie miałoby pochodzić dopiero z dnia [...] marca 2018 r., a więc nie istniało w dniu wydania powołanej decyzji. Podkreślenia wymaga również i to, że wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w dniu [...] marca 2018 r. nie zostało zgłoszone w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 193 zdanie drugie ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku. Do orzeczenia o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu właściwy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, zgodnie z art. 254 § 1 i art. 258 § 1 ppsa.