I ACz 2507/13

<p>Sygn. akt I ACz 2507/13</p> <div> <h2>POSTANOWIENIE</h2> <p>Dnia 31 grudnia 2013 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="255"/> <col width="398"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący Prezes SA:</p> </td> <td> <p>Andrzej Niedużak</p> </td> </tr> <tr> <td> <p> Wiceprezes SA:</p> <p>Sędzia SA:</p> </td> <td> <p>Jacek Gołaczyński (spr.)</p> <p>Jan Gibiec</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 31 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym we Wrocławiu</p> <p>sprawy z powództwa<strong> <!-- --> <span class="anon-block">H. K.</span>, <span class="anon-block">A. K.</span> </strong> </p> <p>przeciwko <strong> <!-- -->Skarbowi Państwa – Wojewodzie <span class="anon-block"> (...)</span> </strong> </p> <p>o ustalenie</p> <p>na skutek zażalenia powodów</p> <p>na postanowienie Sądu Okręgowego w Opolu Wydział I Cywilny</p> <p>z dnia 18 września 2013 r. sygn. akt I C 464/13</p> <p>w przedmiocie odrzucenia pozwu</p> <p> <strong> <!-- -->p o s t a n a w i a: oddalić zażalenie</strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Postanowieniem z dnia 18 września 2013 r., sygn. akt IC 464/13 Sąd Okręgowy w Opolu Wydział I Cywilny odrzucił pozew <span class="anon-block">H. K.</span> i <span class="anon-block">A. K.</span> dotyczący zasądzenia od strony pozwanej kwoty 315.744,15 zł jako rekompensaty tytułem zadośćuczynienia za mienie zabużańskie pozostawione w byłych granicach RP przed 1939 r. w mieście <span class="anon-block">Z.</span>, <span class="anon-block">ul. (...)</span>, wówczas województwo tarnopolskie, wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty po ½ części tej kwoty na każdego z w/w powodów. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że wyczerpujące regulacje dotyczące ustalenia uprawnień do rekompensaty za pozostawione mienie i ustalenia wartości tego mienia zawiera <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20051691418" title="Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 ()">ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej</a> (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 z późn. zm.), zaś według art. 5–9 cyt. ustawy realizacja roszczeń osób uprawnionych do rekompensaty odbywa się z zastosowaniem trybu postępowania administracyjnego, co w przypadku powodów nastąpiło (decyzja Wojewody <span class="anon-block"> (...)</span> z 8 marca 2011r, nr<span class="anon-block">(...)</span>, utrzymana w mocy decyzją z 14 lipca 2011r., nr <span class="anon-block">(...)</span>). Sąd Okręgowy stwierdził, że żaden z przepisów cyt. ustawy, będącej <em> <!-- --> lex specialis</em> wobec norm <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">kodeksu cywilnego</a>, nie daje podstaw prawnych do ubiegania się przez powodów o zadośćuczynienie z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami państwa, zatem w tym stanie rzeczy przyjęto, iż niedopuszczalna jest droga sądowa i w oparciu o treść <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 199;art. 199 § 1;art. 199 § 1 pkt. 1)">art. 199 § 1 pkt 1 k. p. c.</a> pozew odrzucono.</p> <p>Strona powodowa nie zgodziła się z powyższym orzeczeniem i zaskarżyła jej w całości. Powodowie wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do dalszego prowadzenia Sądowi Okręgowemu w Opolu, I Wydział Cywilny oraz o rozpoznanie sprawy na ewentualnie wyznaczonym w tym celu posiedzeniu jawnym także podczas nieobecności powodów lub ustanowionego przez nich pełnomocnika. W uzasadnieniu strona powodowa wskazała, że ustalenia dotyczące sprawy odszkodowania za mienie zabużańskie dokonane na podstawie ostatecznego wyroku Trybunału Praw Człowieka w <span class="anon-block">S.</span>, wyroku pilotażowego – ugodowego, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20051691418" title="Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 ()">ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej</a> zostały potwierdzone przez Ministerstwo Skarbu Państwa, wpisane do rejestru centralnego i przekazane do wypłaty, co znalazło odzwierciedlenie w piśmie Wojewody <span class="anon-block"> (...)</span> z dnia 23 listopada 2007 r., wskazującym na dochowanie przez powodów wszystkich procedur dotyczących odszkodowania, jednak sprawa odszkodowania nie została sfinalizowana i powodom odmówiono odszkodowania ze względu na „decyzje organów wyższego stopnia”. Zdaniem powodów zaskarżone postanowienie odrzucające pozew powinno być uchylone jako bezpodstawne i nieuzasadnione, a sprawa przekazana Sądowi I instancji do merytorycznego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.</p> <p>Kwestię rekompensat za „mienie zabużańskie” w obecnym stanie prawnym reguluje <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20051691418" title="Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 ()">ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej</a> (Dz. U. Nr 169, poz.1418 z późn. zm.). Kluczowym zagadnieniem w rozpatrywanej sprawie jest dopuszczalność drogi sądowej w świetle unormowań cyt. ustawy.</p> <p>Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 marca 2008 r., sygn. akt I CSK 430/07 (OSNC 2009 nr 5, poz. 75, „Biuletyn SN” 2008 nr 7 poz. 8, „Monitor Prawniczy” 2009, nr 16, s. 897-900), na tle wyroków Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2007 r., sygn. akt IV CKN 376/06 (baza programu Lex nr 369145) oraz z dnia 22 listopada 2007 r., sygn. akt III CSK 143/07 (nie publ.), cyt. ustawa, kontynuując rozwiązanie oparte na przyznaniu prawa zaliczenia, przyznaje uprawnionym prawo do odszkodowania w formie świadczenia pieniężnego, zaś przewidziane jej przepisami „prawo do rekompensaty”, wyczerpuje roszczenia osób przesiedlonych zza granicy wschodniej. Jeżeli uprawniony domaga się rekompensaty w formie świadczenia pieniężnego (art. 13 ust. 2 ustawy), także jego sposób ustalenia i wysokość określa ta ustawa, a potwierdzenie prawa do rekompensaty odbywa się w drodze postępowania administracyjnego (art. 5 ust. 3 ustawy). W przytoczonym wyżej wyroku z dnia 2 lutego 2007 r. (sygn. akt IV CSK 376/06) Sąd Najwyższy stwierdził, droga sądowa do dochodzenia rekompensaty jest wyłączona.</p> <p>W tym kontekście należy zważyć, że przyjęcie niedopuszczalności drogi sądowej w zakresie dochodzenia rekompensaty nie zamyka wszakże możliwości dochodzenia odszkodowania, które może przewyższać kwotę rekompensaty, jeśli ma miejsce delikt (czyn niedozwolony) Skarbu Państwa. Delikt ten polega na działaniach normatywnych, niezgodnych z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją</a> oraz na działaniach faktycznych, uniemożliwiających zrealizowanie prawa przewidzianego ustawowo. Przypisanie Skarbowi Państwa odpowiedzialności deliktowej, jak wskazał Sąd Najwyższy, wymaga wykazania przez powoda przesłanek tej odpowiedzialności. Powód winien zatem najpierw wykazać szkodę doznaną na skutek niemożliwości zrealizowania swego prawa, pozostającą w normalnym związku przyczynowym z deliktem Skarbu Państwa. Szkodą taką mogłaby być strata lub utracona korzyść (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 361;art. 361 § 2)">art. 361 § 2 k.c.</a>), przewyższająca wysokość rekompensaty, jaka przysługuje uprawnionemu na podstawie wymienionej ustawy z 2005 r., będąca normalnym następstwem (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 361;art. 361 § 1)">art. 361 § 1 k.c.</a>) niemożliwości skorzystania z prawa do zaliczenia (uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt III CSK 13/09).</p> <p>Należy także przychylić się do wyrażonego w judykaturze stanowiska, że dla spraw objętych reżimem cyt. ustawy przewidziana jest droga postępowania administracyjnego, jednak samo ustalenie prawa własności ma charakter cywilnoprawny i żądanie takie może być dochodzone na drodze sądowej (por. uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku – Wydział I Cywilny z dnia 23 lipca 2013 r., sygn. akt I ACa 333/13).</p> <p>W przedmiotowej sprawie żądanie objęte pozwem, który został odrzucony zaskarżonym postanowieniem, dotyczyło zasądzenia od Skarbu Państwa – Wojewody <span class="anon-block"> (...)</span> określonej kwoty jako rekompensaty tytułem zadośćuczynienia za mienie pozostawione („mienie zabużańskie”). Tym samym przedmiotem sprawy rozpatrywanej przez Sąd I instancji było dochodzenie rekompensaty w rozumieniu cyt. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20051691418" title="Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 ()">ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej</a>. Zważyć przy tym należy, że powodowie powołali się na dwie wzajemnie wykluczające się decyzje administracyjne, nie zaś na tzw. bezprawie legislacyjne, które mogłoby teoretycznie stanowić tytuł do dochodzenia odszkodowania na drodze sądowej (por. uzasadnienie cyt. wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2008 r., sygn. akt I CSK 430/07).</p> <p>Zgodnie z unormowaniami cyt. ustawy niezbędne jest potwierdzenie prawa do rekompensaty. Regulacja art. 5 cyt. ustawy przewiduje potwierdzanie prawa do rekompensaty na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa w drodze decyzji właściwego wojewody, zaś art. 7 cyt. ustawy dotyczy dokonywania przez wojewodę, po wszczęciu postępowania, oceny spełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2, na podstawie dowodów, o których mowa w art. 6 cyt. ustawy. Natomiast organem wyższego stopnia w sprawach, o których mowa w art. 5 ust. 3 i art. 7 ust. 2 cyt. ustawy, jest minister właściwy do spraw Skarbu Państwa (art. 9 cyt. ustawy).</p> <p>W uzasadnieniu do projektu ustawy (druk sejmowy nr IV 3793) wskazano w sposób precyzyjny na założenia dotyczące trybu potwierdzania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa, przesądzając o właściwości miejscowej wojewodów oraz o zasadzie dwuetapowego prowadzenia postępowania w sprawie potwierdzania uprawnień. Dla realizacji powyższych zadań zastrzeżona została droga postępowania administracyjnego, nie przewidziano zaś możliwości równoległego lub następczego skorzystania z drogi sądowej.</p> <p>Zgodnie z ustaleniami poczynionymi przez Sąd Okręgowy w sprawie potwierdzenia prawa powodów do rekompensaty toczyło się postępowanie administracyjne.</p> <p>Stąd przyjąć należało, że – w braku dopuszczalności drogi sądowej – pozew podlegał odrzuceniu.</p> <p>W świetle przytoczonych powyżej okoliczności orzeczono jak na wstępie, oddalając zażalenie (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 397;art. 397 § 2)">art. 397 § 2 k.p.c.</a>).</p> </div>