I SA/Bk 516/09

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski, Sędziowie sędzia WSA Piotr Pietrasz (spr.), sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi M. C. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] września 2009 r., nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku M. C. (dalej powoływany jako Skarżący) odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i Funduszu Pracy za okres od sierpnia 2000 r. do grudnia 2000 r. w łącznej kwocie 5.259,00 zł. Powyższa decyzja została doręczona Skarżącemu w dniu 24 sierpnia 2009 r. W dniu 8 września 2009 r. (k. 100 akt administracyjnych) Skarżący złożył do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie zaległości ciążących wobec ZUS. Postanowieniem z dnia [...] września 2009 r. Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznał, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został wniesiony z uchybieniem terminu do jego wniesienia. Organ wskazał, że zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji z dnia 21 sierpnia 2009 r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy powinien być złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, czyli do dnia 7 września 2009 r. Tymczasem Skarżący wniosek złożył z 1 dniowym opóźnieniem. Na powyższe postanowienie Skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, zarzucając naruszenie art. 9 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w toku postępowania oraz brak rozpoznania przez ZUS czy po stronie wnioskodawcy zachodzi ważny interes uzasadniający umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych oraz Fundusz Pracy pomimo całkowitej nieściągalności należności. Skarżący zarzucił, że ZUS przed wydaniem zaskarżonego postanowienia nie poinformował go, iż termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie został dochowany i że istnieje możliwość wniesienia prośby o przywrócenie terminu z uzasadnieniem przyczyn jego uchybienia. Skarżący wskazał, iż w zaskarżonym postanowieniu błędnie wskazano, że nie przedłożył istotnych dowodów potwierdzających pogorszenie sytuacji materialno -finansowej i nie wykazał, że nie jest w stanie zapłacić zaległych zobowiązań. Podkreślił, iż w marcu skończył 60 lat zaś od 1 kwietnia 2009 r. pozostaje bez pracy, nie posiada żadnych dochodów a z uwagi na stan zdrowia nie może wykonywać pracy fizycznej. Skarżący zaznaczył również, że z orzecznictwa NSA wynika, że dyrektywa "ważnego interesu zobowiązanego do opłacania składek" jako pojęcie nieostre winna być ustalana i określana w każdej rozpatrywanej sprawie. Obowiązkiem organu jest ustalenie, określenie i ocenienie czy zachodzi ważny interes osoby zobowiązanej, w szczególności powinien uwzględnić wysoką rangę życia i zdrowia ludzkiego, a także możliwości zarobkowania. Wskazując na powyższe, Skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez orzeczenie o umorzeniu w całości należności z tytułu nieopłaconych składek, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada wymogom prawa. Na wstępie godzi się podnieść, że przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest wyłącznie postanowienie wydane w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia środka zaskarżenia (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) od decyzji wydanej przez organ w pierwszej instancji. Jest ono postanowieniem formalnym, bo organ stwierdzając uchybienie terminu do wniesienia środka odwoławczego, zamyka drogę do merytorycznego rozpoznania sprawy. Ocena legalności tegoż rozstrzygnięcia ogranicza się więc wyłącznie do badania poprawności zastosowania przepisów postępowania administracyjnego. Tym samym, stawiane w skardze zarzuty nieuwzględnienia ważnego interesu Skarżącego, jego sytuacji majątkowej i zdrowotnej jako przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, nie mogą być skuteczne w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Przechodząc zatem do kwestii merytorycznej, jaką w rozpoznawanej sprawie jest wyłącznie zgodność z prawem postanowienia wydanego w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. tj. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.) od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Stosownie zatem do treści art. 129 § 1 i 2 k.p.a., wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wnosi się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję w pierwszej instancji, w terminie 14 dni od daty jej doręczenia stronie. Natomiast, jak stanowi art. 134 k.p.a., organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Jak podkreśla się zarówno w doktrynie jak i w judykaturze warunkiem skuteczności czynności prawnej, jaką w niniejszej sprawie jest wniesienie przez Skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją, jest zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Uchybienie ustawowego terminu w myśl przywołanych wyżej przepisów powoduje bezskuteczność odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), czego następstwem jest ostateczność decyzji. Organ odwoławczy ma zatem obowiązek w momencie gdy wpływa do niego odwołanie (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) zbadać w pierwszej kolejności, w ramach postępowania wstępnego, czy odwołanie (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) zostało wniesione w terminie. Rozpatrzenie odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi bowiem o rażącym naruszeniu prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Oznacza bowiem nic innego jak weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, a zatem decyzji, która korzysta z ochrony trwałości, stosownie do zasady ogólnej kodeksu postępowania administracyjnego trwałości decyzji ostatecznych statuowanej w art. 16 § 1 k.p.a. (por. B. Adamiak [w]: B. Adamika, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2006, s. 598 a także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 2405/07, publ.: LEX nr 484921). Trzeba przy tym wyjaśnić, że każde, nawet nieznaczne przekroczenie ustawowego terminu stanowi jego uchybienie gdyż jest to okoliczność (kategoria) obiektywna. Należy również zaakcentować, iż treść przywołanego już art. 134 k.p.a. będącego bezwzględnie obowiązującą normą prawną wskazuje na związany charakter rozstrzygnięcia i nie pozostawia organowi odwoławczemu jakiejkolwiek sfery uznania (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 grudnia 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1225/06, publ.: LEX nr 320589). Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy podkreślić, iż z akt niniejszej sprawy jednoznacznie wynika, że doręczenie Skarżącemu decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2009 r., nastąpiło za pośrednictwem poczty w dniu 24 sierpnia 2009 r. do rąk dorosłego domownika – syna Skarżącego B. C. Okoliczność ta znajduje potwierdzenie w zwrotnym potwierdzeniu odbioru (k 78 akt administracyjnych). W konsekwencji, termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upłynął z dniem 7 września 2009 r. Równocześnie jest poza sporem, że Skarżący swój wniosek o ponowne rozpatrzenie złożył osobiście w siedzibie Oddziału ZUS w B. dopiero w dniu 8 września 2009 r. (prezentata organu na tym wniosku - karta 100 akt administracyjnych). Tym samym uchybił terminowi do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Odnosząc się do zarzutu skargi naruszenia art. 9 k.p.a. wskazać należy, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. Przepis ten, regulujący zasadę obowiązku organów do udzielania informacji o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie prawa i obowiązków strony, dotyczy jedynie toczącego się postępowania administracyjnego. Tymczasem, w niniejszej sprawie postępowanie przed organem I instancji zakończyło się wydaniem decyzji z dnia [...] sierpnia 2009 r. (która zawierała prawidłowe pouczenie o środku odwoławczym), zaś postępowanie odwoławcze nie zostało skutecznie wszczęte, z uwagi na przekroczenie przez Skarżącego terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przyjąć zatem należało, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w realiach niniejszej sprawy, nie miał obowiązku poinformowania Skarżącego o fakcie, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony z uchybieniem terminu i możliwości złożenia kolejnego wniosku o jego przywrócenie. Wskazać wręcz należy, iż taką informację stanowi zaskarżone postanowienie, z którego wynika, że wniosek Skarżącego został złożony z uchybieniem terminu. Reasumując, w ocenie Sądu, podczas wydawania zaskarżonego postanowienia nie doszło do naruszenia obowiązujących przepisów prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, a to skutkuje koniecznością, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalenia skargi. Dodatkowo Sąd jednak pragnie wskazać, że w sprawach dotyczących przyznawania ulg w spłacie, nie obowiązuje zasada powagi rzeczy osądzonej. Możliwe jest zatem, w przypadku zmiany sytuacji Skarżącego, wystąpienie z ponownym wnioskiem o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Jego adresatem jest organ administracyjny pierwszej instancji, który w przypadku złożenia takiego wniosku, jest zobowiązany ponownie przeanalizować sytuację strony pod względem występowania przesłanek określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Skarżący ma zatem de facto otwartą drogę do ubiegania się o przyznanie wskazanej preferencji.