II SA/Ke 906/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędzia WSA Beata Ziomek, , po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2020 r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z [...] 2020 r. znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania D.S. od decyzji z [...] 2020 r. wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta, odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia wymaga, czy D.S. mieści się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111, ze zm.), dalej zwanej "u.ś.r." tj. czy odwołująca jest osobą, na której względem niepełnosprawnej babci spoczywa obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rozważając powyższą kwestię Kolegium przytoczyło uregulowania zawarte w art. 128, 129 i 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2086), a także zwróciło uwagę na treść art. 17 ust. 1a u.ś.r. Następnie organ odwoławczy podniósł, że D.S. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią Z.W., posiadającą orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Z ustaleń poczynionych przez organ I instancji oraz oświadczeń wnioskodawczyni wynikało, że Z.W. posiada siedmioro pełnoletnich dzieci, które nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wobec powyższego Kolegium uznało, że dzieci Z.W. zobowiązane są do alimentacji przed odwołującą, która jest jej wnuczką. Organ odwoławczy dodał, że nie można automatycznie wykluczać wnuczki z kręgu osób, którym mogłoby być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Jednak byłoby to możliwe tylko w sytuacji, w której dzieci nie byłyby w stanie wypełniać swoich obowiązków alimentacyjnych. Takimi okolicznościami byłaby śmierć osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, czy też posiadanie przez nią znacznego stopnia niepełnosprawności. W niniejszej sprawie jednak takie okoliczności nie zaszły. Kończąc Kolegium stwierdziło, że powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia nie mógł być w niniejszej sprawie brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust.1b u.ś.r., tj. ustalenie niepełnosprawności u wymagającej opieki w wieku 79 lat, a więc po ukończeniu przez nią zarówno 18, jak i 25 roku życia. W wyniku bowiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, nastąpiła zmiana zastosowania art. 17 ust.1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. I aktualnie w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez TK za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W skierowanej do WSA w Kielcach skardze na powyższą decyzję D. S., domagając się je uchylenia oraz uchylenia decyzji organu I instancji zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z ust. 1a u.ś.r., poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się wnuczki. W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła, że wykładnia językowa art. 17 ust 1a u.ś.r. dokonana przez organ II prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wskazała, że świadczenie pielęgnacyjne stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy, ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki. Jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z 7 marca 2019 r. sygn. II SA/Sz 80/19, wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji). W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.), niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Jej przedmiotem jest decyzja Samorządowe Kolegium Odwoławcze dotycząca odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nad babcią. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. 1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1. rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2. nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3. nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z cytowanego przepisu wynika, że aby ustalić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno osoba wymagająca opieki, jak i osoba sprawująca tę opiekę muszą spełnić określone ustawowe przesłanki. Jeśli chodzi o osobę wymagającą opieki, to ustawodawca wymaga, aby osoba ta posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami wymienionymi w art. 17 ust. 1 pkt 4. Bezspornym jest, że Z.W. spełnia powyższe warunki. Jednak poza osobą wymagającą opieki, także osoba ją sprawująca (czyli w niniejszej sprawie skarżąca), musi spełnić ustawowe przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zwrócić należy uwagę, że skarżącej, jako osobie nie spokrewnionej z Z.W. w pierwszym stopniu lecz jako wnuczce, a więc spokrewnionej w linii prostej w stopniu drugim, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne tylko wtedy, gdy nie ma osób pełnoletnich spokrewnionych w pierwszym stopniu lub legitymują się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie było w sprawie kwestionowane, że Z.W. ma siedmioro pełnoletnich dzieci, a więc osób spokrewnionych z nią w pierwszym stopniu, które nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym miejscu należy podkreślić, że nie ma znaczenia, z jakiego powodu dzieci osoby wymagającej opieki, opieki tej nie sprawują. Takie okoliczności jak zamieszkiwanie w innej miejscowości, czy praca zawodowa nie mogą zostać uwzględnione, gdyż pozostają bez wpływu na wystąpienie przesłanek z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Z przepisu tego jasno wynika, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, mogłoby nastąpić wyłącznie gdyby Z.W. nie posiadała osób spokrewnionych z nią w pierwszym stopniu lub gdyby jej dzieci posiadały orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W konsekwencji zgodzić należy się z organem odwoławczym, że nie zachodzą podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż obowiązek sprawowania opieki nad Z. W. spoczywa w pierwszej kolejności na jej dzieciach. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że przepisy u.ś.r. w sposób jednoznaczny określają przesłanki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie pozostawiając organom w tym zakresie żadnej uznaniowości, przy czym ustawa ta nie reguluje kwestii opieki nad niepełnosprawnym i nie obliguje do sprawowania takiej opieki żadnego z członków rodziny. Ustala natomiast w sposób precyzyjny, które z osób sprawujących opiekę i po spełnieniu jakich przesłanek mogą otrzymać rekompensatę finansową ze strony państwa za rezygnację z zatrudnienia lub podjęcia pracy w celu sprawowania takiej opieki. Z powyższych względów Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie zgadza się z powołanym w skardze orzeczeniem WSA w Szczecinie z 7 marca 2019 r., sygn. II SA/Sz 80/19, w którym Sąd ten odstąpił od literalnego brzmieniu art. 17 ust. 1a u.ś.r. i uznał, że wnuczka może być uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad dziadkiem w sytuacji, gdy osoba w pierwszym stopniu pokrewieństwa, nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Należy jednak podkreślić, że WSA w Szczecinie wyraźnie uzasadniał, że swoje rozstrzygnięcie opiera na całokształcie okoliczności zaistniałych w tej konkretnej sprawie, w tym zwłaszcza dotyczących stanu zdrowia córki osoby wymagającej opieki, który nie pozwala jej sprawować całodobowej opieki nad ojcem, a także faktu, że wnuczka została ustanowiona przez sąd rejonowy opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego dziadka, który wymaga całodobowej opieki przy wykonywaniu wszystkich czynności życiowych. Zatem Sąd orzekający w tamtej sprawie uznał, że odejście od literalnej wykładni omawianego przepisu jest prawidłowe jedynie z powodu wyjątkowych okoliczności zaistniałych w kontrolowanej sprawie. Natomiast nie wynika z tego wyroku, że odmienna niż literalna wykładnia art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinna mieć miejsce zawsze, gdy z jakiś względów osoby zobowiązane w pierwszej kolejności, nie chcą lub nie mogą sprawować opieki. Mając to wszystko na uwadze stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie zachodzą okoliczności wyłączające możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią i dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), skarga podlegała oddaleniu.