II SA/Ke 717/14

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Ziomek po rozpoznaniu w dniu 31 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. Ż. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. Ż. na decyzję Wojewody z dnia 25 czerwca 2014 r., znak: [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za przejęcie prawa własności nieruchomości postanawia: I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych; II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 7 lipca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odrzucił zażalenie A. Ż. na postanowienie z dnia 29 maja 2015 r. o odrzuceniu jej skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 19 lutego 2015 r. W dniu 28 września 2015 r. uczestniczka J. Ż. wniosła zażalenie na ww. postanowienie z dnia 7 lipca 2015 r. Do zażalenia dołączyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W formularzu PPF dodatkowo wystąpiła o ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 10 listopada 2015 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek J. Ż. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W sprzeciwie od ww. postanowienia wnioskodawczyni podała, że nie była informowana przez organ o postępowaniu wywłaszczeniowym dotyczącym jej nieruchomości i nigdy nie upoważniała organu do złożenia kwoty odszkodowania do depozytu sądowego. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", w zw. z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W myśl art. 245 § 1-3 Ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 Ppsa, zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest zatem instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Ze złożonego przez uczestniczkę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi ona samodzielnie gospodarstwo domowe, jest niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym, utrzymuje się z uposażenia w wysokości 2900 zł i renty w wysokości 2400 zł neto miesięcznie. Oświadczyła, że komornik zajął jej wynagrodzenie i rentę, miesięcznie ściąga 2400 zł na spłatę długów zaciągniętych przez inne osoby. Wnioskodawczyni wykazała współwłasność w ½ części domu w stanie surowym i działki przy ul. W. 18 w K. oraz zadłużonego mieszkania w K. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie otrzymała odszkodowania za wywłaszczoną część nieruchomości. Podała następujące stałe zobowiązania i wydatki: kredyt -1700 zł, czynsz -1170 zł, media - 150 zł, rehabilitacja – 600 zł, koszty leczenia - 300 zł. Uczestniczka podniosła, że wskutek zajęcia komorniczego nie ma środków nawet na utrzymanie konieczne, w tym zakup żywności, leczenie, rehabilitację. W ocenie Sądu wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego, ponieść kosztów postępowania. Orzekając w tym względzie Sąd miał na uwadze wysokość dochodów skarżącej, tj. łącznie 5.300 zł netto miesięcznie, a zatem znacznie powyżej kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę (obecnie niecałe 1300 zł netto). Uczestniczka jest ponadto współwłaścicielką nieruchomości (działki i mieszkania w K.), nie korzysta z pomocy społecznej i ma prawo (wraz z siostrą) do odszkodowania w kwocie 31.319 zł z tytułu wywłaszczenia nieruchomości w K., które zostało wpłacone do depozytu sądowego (wg pisma Dyrektora MZD z dnia 22.10.2014r.). Trudno zatem uznać ją za osobę ubogą. Przy osiąganych stałych miesięcznych dochodach w postaci uposażenia i renty, jest w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia części kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się do wpisu od zażalenia w kwocie 100 zł oraz wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Uczestniczka nie wykazała aby miała trudności ze spłatą zobowiązań. W ocenie Sądu kwestia spłacania zaciągniętego kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ jest indywidualną sprawą wnioskodawcy i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Zobowiązania prywatnoprawne (np. kredyty) nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Podkreślić bowiem należy, że opłaty sądowe są daninami publicznymi, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. W ocenie Sądu niedopuszczalna byłaby sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej prywatne zobowiązania kredytowe, a żąda by koszty sądowe pokrywał za nią Skarb Państwa. Poza tym udzielenie kredytu musiała poprzedzać pozytywna analiza sytuacji finansowej strony w zakresie możliwości spłaty pożyczonej kwoty. W świetle powyższego, w przypadku takim jak w niniejszej sprawie, gdy środki na utrzymanie gospodarstwa domowego wnioskodawczyni uzyskiwane są ze stałego źródła dochodów, nie ma ona trudności ze spłatą zobowiązań, uznać należy, że brak jest podstaw do stwierdzenia niemożności wygospodarowania stosownej kwoty na pokrycie kosztów postępowania. W konsekwencji należy uznać, że wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 Ppsa orzekł jak w postanowieniu.