I SA/Ke 594/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] [...] nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do prowadzenia pojazdów 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz R. K. kwotę 680 ( sześćset osiemdziesiąt ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE 1.1 Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: kolegium) decyzją z [...] r. nr [...] uchyliło decyzję Starosty [...] (dalej: starosty) z [...] r. nr [...] orzekającą o cofnięciu R. K. uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi kategorii C na okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. i w to miejsce orzekło o cofnięciu R. K. uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi kategorii C na okres 1 roku. 1.2 Kolegium wyjaśniło, że Sąd Rejonowy w R. II Wydział Karny, wyrokiem z [...] r. sygn. akt II K [...] uznał R. K. winnym popełnienia w dniu [...] r. przestępstwa z art. 177 § 2 Kodeksu karnego. W wyroku tym sąd orzekł w pkt 5 wobec R. K. środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w strefie ruchu lądowego kat. C prawa jazdy na okres 1 roku oraz w pkt 7 zobowiązał oskarżonego do zwrotu dokumentu w postaci prawa jazdy do właściwego dla miejsca zamieszkania wydziału komunikacji. Sąd Okręgowy w P. T. IV Wydział Karny Odwoławczy, wyrokiem z [...] r. sygn. akt IV Ka [...] utrzymał w mocy zaskarżony wyrok w tym zakresie. Pismem z [...] r. Sąd Rejonowy w R. przesłał staroście odpis prawomocnego wyroku sygn. akt II K [...] (IV Ka [...]) z [...] r. Zawiadomieniem z [...] r. starosta poinformował R. K. o wszczęciu postępowania w sprawie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi. W dniu [...] r. R. K. zwrócił staroście posiadany dokument prawa jazdy. Następnie ww. decyzją z [...] r. organ cofnął R. K. uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi kategorii C na okres od [...] r. do [...] r. Sąd Rejonowy w R. II Wydział Karny postanowieniem z [...] r. sygn. akt II K [...], II K [...] dokonał wykładni swojego wyroku z [...] r. w sprawie o sygn. akt IIK [...] w zakresie wykonania określonego w punkcie 7 sentencji wyroku obowiązku zwrotu dokumentu w postaci prawa jazdy i określenia daty początkowej zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w strefie ruchu lądowego kategorii C w ten sposób, że datę początku biegu okresu zakazu należy liczyć od chwili odnotowania zatrzymania prawa jazdy w zakresie opisanym w wyroku w systemie elektronicznym z tym związanym. Postanowienie to stało się prawomocne i wykonalne z dniem [...] r. 1.3 Kolegium powołało podstawy prawne decyzji, w tym art. 182 § 1 i § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 53), dalej: k.k.w., z którego wynika, że organ administracji w przypadku zaistnienia okoliczności wskazanych w tych przepisach ma obowiązek cofnąć uprawnienia do prowadzenia pojazdów w takim zakresie, w jakim orzekł sąd. Wyjaśnił również, że pomiędzy wydaniem wyroku przez sąd pierwszej instancji, a uprawomocnieniem się wyroku sądu okręgowego w tej sprawie doszło do zmiany art. 43 § 3 Kodeksu karnego, który został uchylony z dniem 5 grudnia 2020 r. Zgodnie z nową regulacją prawną od tego dnia przestał obowiązywać nakaz zatrzymania kierowcy dokumentu prawa jazdy, a na jego miejsce wprowadzono obowiązek umieszczenia informacji o zatrzymaniu prawa jazdy w centralnej ewidencji kierowców. Ustawa z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw nie wprowadza zapisów przejściowych, w związku z czym należy je stosować w aktualnym brzmieniu. W związku z powyższym kolegium związane rozstrzygnięciami Sądu Rejonowego w R. zobowiązane zostało do zreformowania decyzji starosty. Końcowo kolegium podniosło, że zobowiązuje starostę do dokonania wpisu w systemie informatycznym o cofnięciu R. K. uprawnień do kierowania pojazdami kat. C, aby mógł biec termin orzeczony wyrokiem Sądu Rejonowego w R. oraz nakazuje zwrot R. K. przechowywanego dokumentu prawa jazdy. 2.1 Skargę na decyzję złożył R. K.. Wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu pierwszej instancji, zarzucił: 1. naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to art. 104 § 2 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. polegające na wydaniu przez organ odwoławczy decyzji, która pomimo uchylenia w całości decyzji organu I instancji nie posiadała rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, tj. organ nie rozstrzygnął w decyzji czy cofnięcie R. K. uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznym kat. C na okres 1 roku powinno być liczone od [...] r., kiedy zapadł prawomocny wyrok w sprawie IV Ka [...], czy też od [...] r. czyli od faktycznego zwrócenia dokumentu prawa jazdy, ani też nie podał żadnej konkretnej daty, od której powinien być liczony termin zakazu, a jedynie organ odwoławczy rozstrzygnął o tym, że cofa skarżącemu uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi kat. C na okres 1 roku; 2. naruszenie prawa materialnego tj. art. 43 § 2 Kodeksu karnego poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji brak uznania, że zakaz prowadzenia pojazdów orzeczony w stosunku do R. K. obowiązuje od czasu uprawomocnienia się orzeczenia, a więc zgodnie z treścią powyższego przepisu; 3. niezasadne oparcie się na rozstrzygnięciu Sądu Rejonowego w R. z [...] r. sygn. akt II K [...], II Ko [...], z którego wynika, że datę początku biegu okresu zakazu należy liczyć od chwili odnotowania zatrzymania prawa jazdy w zakresie opisanym w wyroku w systemie elektronicznym z tym związanym, podczas gdy na dzień wydania powyższego postanowienia nie obowiązywała żadna regulacja, która wskazywałaby, że początek biegu terminu zakazu wyznaczony jest datą odnotowania zatrzymania prawa jazdy w systemie elektronicznym. 2.2 W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że organ odwoławczy nie podał żadnej konkretnej daty, od której termin zakazu kierowania pojazdami mechanicznymi powinien być liczony. Kolegium nie zastosowało art. 43 § 2 kk, z którego wynika, że pozbawienie praw publicznych, zakazy i nakaz obowiązują od uprawomocnienia się orzeczenia. Dzień uprawomocnienia się wyroku wlicza się do okresu biegu wspomnianych środków karnych. Nie powinno więc budzić wątpliwości, że okres zakazu prowadzenia pojazdów zaczął biec [...] r., a więc w dacie kiedy zapadł prawomocny wyrok w sprawie IV Ka [...]. Bez znaczenia przy tym pozostaje data, w której skarżący faktycznie zwrócił dokument prawa jazdy. Kolegium odniosło się w swojej decyzji do art. 43 § 3 kk, który został uchylony z dniem [...] r., a więc przepis ten obowiązywał w chwili wydania przez Sąd Rejonowy w R. wyroku, natomiast po jego uprawomocnieniu się - już nie. Z chwilą uchylenia powyższego przepisu, osoba w stosunku do której orzeczono środek kamy w postaci zakazu prowadzenia pojazdów nie jest już obowiązana do zwrotu prawa jazdy. Potwierdza to tylko, że bieg środka karnego rozpoczyna się z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia, nie zaś z chwilą zwrotu dokumentu. W chwili wydania postanowienia Sądu Rejonowego w R. nie obowiązywał żaden przepis, który nakazywałby liczenie początkowej daty biegu okresu zakazu od chwili odnotowania zatrzymania prawa jazdy w systemie elektronicznym z tym związanym. Sąd przy tym nie podał żadnej podstawy prawnej, z której wynikałaby ta interpretacja, jak również nie wskazał w jakim konkretnie systemie ma to być odnotowane. Nie można więc samodzielnie, na potrzeby sprawy tworzyć regulacji, która zastępowałaby uchylony przepis. 3.1 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Powołał ponadto treść art. 135b ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, wskazując, że w rozpatrywanej sprawie żaden z organów nie dokonał elektronicznego zatrzymania prawa jazdy w centralnej ewidencji pojazdów. Samo zaś kolegium nie ma takich uprawnień. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje. 4.1 Sądy administracyjne zostały wyposażone w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji lub postanowienia, sąd bada ich zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych – t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a."). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem sąd bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź, gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 4.2 Skargę należało uwzględnić. Zgodnie z art. 182 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (t.j. z 2020 r., poz. 523 ze zm.), dalej: k.k.w., w razie orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów, sąd przesyła odpis wyroku odpowiedniemu organowi administracji rządowej lub samorządu terytorialnego właściwemu dla miejsca zamieszkania skazanego. Organ, do którego przesłano orzeczenie zawierające zakaz prowadzenia pojazdów, zobowiązany jest cofnąć uprawnienia do ich prowadzenia w orzeczonym zakresie oraz nie może wydać tych uprawnień w okresie obowiązywania zakazu – art. 182 § 2 k.k.w. Przepis art. 103 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U. z 2020 r., poz. 1268 ze zm.), stanowi z kolei, że starosta wydaje decyzję administracyjną o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami w przypadku orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów. Treść powołanych przepisów nie zawiera szczególnych wskazówek co do treści osnowy decyzji wydawanej w przedmiocie cofnięcia uprawnienia do kierowania pojazdami w przypadku orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów. Niemniej w ocenie Sądu, pojęcie "w orzeczonym zakresie", o którym mowa w art. 182 § 2 k.k.w., odnosi się nie tylko do zakresu przedmiotowego zakazu kierowania pojazdami, ale także do okresu na jaki następuje cofnięcie uprawnień do kierowania pojazdami ze względu na zakaz prowadzenia pojazdów przez okres wskazany co jego długości przez sąd orzekający środek karny. Zatem rzeczą organu administracji publicznej jest sprecyzowanie zakresu czasowego cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami - z uwzględnieniem długości okresu orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów oraz okoliczności mających wpływ na początek biegu okresu obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów, a co za tym idzie także ze wskazaniem na początek i koniec biegu okresu obowiązywania cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami W związku z powyższym, decyzja organu o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami bez wskazania w jej osnowie początku i końca okresu cofnięcia, na jaki orzeczono zakaz prowadzenia pojazdu, jest aktem wadliwym. Tego rodzaju rozstrzygnięcie powinno zatem zostać zamieszczone w osnowie decyzji (rozstrzygnięciu decyzji). Rozróżnienie charakteru i treści poszczególnych składników decyzji administracyjnej ma istotną doniosłość prawną, czemu ustawodawca dał wyraz wprost w regulacji zawartej w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Wyróżnienie w tych przepisach poszczególnych składników decyzji służy nie tylko zapewnieniu kompletności, czy zupełności decyzji administracyjnej, ale także podkreśla odrębność tych składników. Odrębność ta związaną jest zwłaszcza z ich funkcją i charakterem. To z osnowy decyzji jej adresat ma czerpać wiedzę na temat treści uprawnień lub obowiązków zindywidualizowanych wobec niego poprzez wydanie danej decyzji administracyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 października 2021 r. II GSK 1227/21, dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). 4.3 Zaskarżona w przedmiotowej sprawie decyzja kolegium w ogóle nie zawiera rozstrzygnięcia o początku i końcu okresu, na jaki orzeczono zakaz prowadzenia pojazdu, co ze względu na powyższe rozważania czyni ją całkowicie wadliwą. W decyzji starosty zawarto takie orzeczenie – wskazano, że termin zakazu obowiązuje od [...] r. do [...] r., lecz jest ono błędne. 4.4 Zgodnie z treścią art. 42 § 1 Kodeksu karnego, sąd może orzec zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju w razie skazania osoby uczestniczącej w ruchu za przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, w szczególności jeżeli z okoliczności popełnionego przestępstwa wynika, że prowadzenie pojazdu przez tę osobę zagraża bezpieczeństwu w komunikacji. Taki właśnie zakaz orzeczono w wyroku Sądu Rejonowego w R. z [...] r. Przepis art. 43 § 2 Kodeksu karnego stanowi z kolei, że pozbawienie praw publicznych, zakazy i nakaz obowiązują od uprawomocnienia się orzeczenia. Zgodnie z art. 43 § 3 Kodeksu karnego, orzekając zakaz określony w art. 42, sąd nakłada obowiązek zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu; do chwili wykonania obowiązku okres, na który orzeczono zakaz, nie biegnie. Ostatnio powołany przepis został jednak uchylony z dniem 5 grudnia 2020 r. na mocy art. 3 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r., poz. 1517). Z dniem tym wszedł natomiast w życie art. 135b ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2021 r., poz. 450), zgodnie z którym zatrzymanie wydanego w kraju prawa jazdy następuje przez wprowadzenie informacji o zatrzymaniu do centralnej ewidencji kierowców niezwłocznie po stwierdzeniu wystąpienia przesłanek określonych w art. 135 ust. 1. 4.5 Powyższe oznacza, że w dacie otrzymania przez starostę prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w R. II K [...] (IV Ka [...]), czyli [...] r. (k. 1 akt adm.), nie obowiązywał już art. 43 § 3 Kodeksu karnego odnoszący się do obowiązku zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu. W ustawie zmieniającej brak jest przepisów przejściowych w tym zakresie. W związku z tym organy uprawnione były zastosować ogólną regułę wynikającą z treści art. 43 § 2 Kodeksu karnego, orzekając, że zakaz obowiązuje od uprawomocnienia się orzeczenia, czyli od [...] r. do [...] r. Jak bowiem z akt sprawy, wyrok Sądu Okręgowego w P. T., którego skutkiem było uprawomocnienie wyroku Sądu Rejonowego w R. w sprawie II K [...] (IV Ka [...]), wydany został [...] r. Stosownie do treści art. 123 § 1 Kodeksu postępowania karnego, do biegu terminu nie wlicza się dnia, od którego liczy się dany termin, natomiast art. 123 § 2 tej ustawy stanowi, że jeżeli termin jest oznaczony w tygodniach, miesiącach lub latach, koniec terminu przypada na ten dzień tygodnia lub miesiąca, który odpowiada początkowi terminu. Innymi słowy, organ zobowiązany był wydać decyzję administracyjną o cofnięciu skarżącemu uprawnień do kierowania pojazdami wraz z precyzyjnie określonym terminem obowiązywania cofnięcia uprawnień. Termin ten powinien obowiązywać w okresie od [...] r. do [...] r. Takie rozstrzygnięcie uwzględnia zarówno treść prawomocnego wyroku sądu karnego jak i obowiązujących od [...] r. przepisów prawa. Należy przy tym zauważyć, że na konieczność uwzględnienia tych przepisów wskazuje treść postanowienia Sądu Rejonowego w R. z [...] r. dokonującego wykładni wyroku tego sądu z [...] r. Postanowienie to wskazuje, że data początku biegu okresu zakazu powinna być liczona od chwili odnotowania zatrzymania prawa jazdy w zakresie opisanym w wyroku w systemie elektronicznym z tym związanym, co na dzień wydania zaskarżonej decyzji jeszcze nie nastąpiło. Postanowienie to nie stanowiło zatem żadnych przeszkód do ustalenia prawidłowego okresu obowiązywania zakazu. 4.6 Podsumowując, organ naruszył treść art. 182 § 2 k.k.w. i art. 43 § 2 k.k. W ponownie zaś prowadzonym postępowaniu wyda decyzję, która będzie orzekać o terminie obowiązywania cofnięcia uprawnień w zakresie opisanym powyżej. 4.7 Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i art. 135 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800).