III SA/Lu 465/07

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędzia NSA Marek Zalewski, Protokolant Referent Monika Kutarska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 18 grudnia 2007r. sprawy ze skargi D.B. na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowanie 1. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Zastępcę Dyrektora Wydziału Spraw Administracyjnych z dnia [...] maja 2007r. nr [...] 2. określa, że wyżej wymienione decyzje nie mogą być wykonane w całości; 3. przyznaje adw. T.D. wynagrodzenie w kwocie [...] złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, które wypłacić z funduszów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Wojewody na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji i dowodach osobistych (jt. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania D. B. od decyzji Zastępcy Dyrektora Wydziału Spraw Administracyjnych działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...] maja 2007 r. nr [...], orzekającej o wymeldowaniu D. B. z lokalu mieszkalnego położonego w L. przy ul. [...], utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podniesiono, że organ I instancji ustalił w sposób nie budzący wątpliwości, iż odwołująca się pod adresem zameldowania nie zamieszkuje. Potwierdzają to dowody zgromadzone w postępowaniu administracyjnym, a przede wszystkim przeprowadzony dowód z oględzin lokalu przy ul. [...]. Zdaniem organu w lokalu tym brak oznak zamieszkiwania kogokolwiek, nie posiada on niezbędnego sprzętu do prowadzenia gospodarstwa domowego oraz mediów (odcięty dopływ wody, gazu, prądu). Przeprowadzone kontrole meldunkowe przez funkcjonariuszy policji również wykazały niezamieszkiwanie w tym lokalu D. B. Potwierdzeniem opuszczenia ww. lokalu przez odwołującą się była jej przeprowadzka, która miała miejsce w dniu [...] grudnia 2006 r. Naoczni świadkowie zeznali, że zabrano wtedy wszystkie rzeczy tj. meble, sprzęt AGD i przedmioty użytkowe i rozładowano je pod blokiem przy ul. [...] w L., w którym mieszkanie posiada córka odwołującej. Zdaniem organu II instancji w kontekście wyżej bezspornie ustalonych faktów trudno dać wiarę D. B. i wskazanym przez nią świadkom, że nadal zamieszkuje w lokalu przy ul. [...]. Organ odwoławczy nie podzielił zarzutów odwołania, stwierdzając, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa pod względem merytorycznym i prawnym. D. B. opuściła miejsce stałego pobytu bez dopełnienia obowiązku meldunkowego. Skargę sądową na powyższą decyzję złożyła D. B., wnosząc o jej uchylenie i zarzucając: - naruszenie zasad postępowania administracyjnego, a w szczególności art. art. 6, 7, 77 § 1, 80, 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez jednostronną ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz nieustalenie wszystkich okoliczności, - naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez wymeldowanie D. B. w sytuacji, gdy w przedmiotowej sprawie nie zachodziły przesłanki do jej wymeldowania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Prawidłowe rozstrzygnięcie indywidualnej sprawy administracyjnej, wiążące się z właściwym zastosowaniem odpowiednich norm prawa materialnego, wymaga dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zebrania w sposób wszechstronny materiału dowodowego, jego rozpatrzenia i oceny w myśl reguł określonych w przepisach art. art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.; Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanego dalej k.p.a. Analiza akt administracyjnych oraz uzasadnienia zaskarżonej decyzji przekonuje, że została ona wydana z naruszeniem ww. przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje jej uchyleniem. Ewidencja ludności służy do odzwierciedlenia stanu faktycznego i dostarcza wiedzy o rzeczywistym miejscu pobytu obywateli. Mechanizm wymeldowania polega na usuwaniu informacji o wymeldowaniu, jeżeli informacja ta przestaje odzwierciedlać stan rzeczy wynikający z uprzedniego zgłoszenia. Stosownie do art. 10 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), zwanej dalej ustawą, oraz w związku z art. 25 Kodeksu cywilnego (ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r.; Dz. U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 ze zm.) pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Z definicji zamieszczonej w tych przepisach wynika zatem, że aby uznać pobyt danej osoby za pobyt stały, należy nie tylko fizycznie zamieszkiwać pod oznaczonym adresem, ale również mieć wolę stałego w nim przebywania czyli skoncentrowania tam spraw życiowych. Trzeba zatem przyjąć, że miejsce pobytu stałego danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe czynności życiowe, a w szczególności mieszka, nocuje, przygotowuje i spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do bytowania, przyjmuje wizyty gości, przyjmuje korespondencję , itp. Nie można mieć kilku równorzędnych miejsc pobytu stałego. Utrwalone orzecznictwo przyjmuje, że aby wydać decyzję, o której mowa w art. 15 ust. 2 ustawy, opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu musi być dobrowolne i nosić znamiona trwałości. Dopiero długotrwały, utrzymujący się przez wiele miesięcy stan faktyczny, w którym osoba zameldowana na pobyt stały w danym lokalu, rzeczywiście w nim nie mieszka przebywając w tym czasie w innym lokalu wskazuje na to, że nie wykazuje ona zamiaru, o którym mowa wart. 6 ust. 1 ustawy, a zatem opuszczenie dotychczasowego lokalu nosi cechy trwałości i powinno skutkować wydaniem decyzji o wymeldowaniu. Przenosząc powyższe rozważania na użytek niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że organy decyzyjne przedwcześnie rozstrzygnęły sprawę merytorycznie. Wprawdzie organy orzekające w sprawie przeprowadziły liczne czynności dowodowe, mające na celu stwierdzenie ziszczenia się lub nieziszczenia się przesłanki opuszczenia spornego lokalu przez skarżącą, to jednak nie można uznać, by czynności te pozwoliły na odtworzenie stanu faktycznego w sposób nie budzący wątpliwości. W ocenie Sądu w dalszym ciągu nie jest jasne, czy sporny lokal przestał być ośrodkiem koncentracji istotnych spraw życiowych skarżącej, czy też pozostaje nim nadal. Wątpliwości te są wynikiem uchybień, jakich dopuszczono się w postępowaniu administracyjnym przy przeprowadzaniu dowodów przemawiających na rzecz tezy, że skarżąca opuściła sporny lokal, jak i niewyjaśnienia rozbieżności, wynikających z zestawienia tych dowodów z dowodami przemawiającymi na rzecz tezy przeciwnej. Organy obu instancji fakt opuszczenia lokalu przez skarżącą wiążą z datą [...] grudnia 2006 r., kiedy to samochód dostawczy zabrał sprzęt gospodarstwa domowego, meble i rzeczy osobiste z domu przy ul. [...]. Ustalenia te są efektem zeznań świadków A. B., J. K., T. K., którym organ administracji dał wiarę. Zdaniem Sądu organy obu instancji nie dokonały weryfikacji zeznań wyżej wymienionych świadków w świetle postanowienia z dnia [...] stycznia 2007 r. Komisariatu III Policji w L. zatwierdzonego przez Prokuratora Rejonowego w L., z którego ewidentnie wynika, że A. B., składając doniesienie o popełnieniu przestępstwa polegającego na przywłaszczeniu mienia, jako osobę zabierającą i wywożącą meble i rzeczy osobiste wskazywał córkę skarżącej A. B. (k. 68 akt administracyjnych). Treść tego postanowienia koresponduje z zeznaniami złożonymi przez skarżącą oraz świadków: A. B., G. W., S. W. Z zeznań tych wyraźnie wynika, że to świadek A. B. z domu rodzinnego zabrała swoje meble, sprzęt gospodarstwa domowego i rzeczy osobiste. Ani organ pierwszej instancji, ani organ odwoławczy nie ustosunkowały się do tych wypowiedzi świadków i strony w kontekście tego postanowienia, które zapadło na skutek zawiadomienia zgłoszonego przez brata zainteresowanej strony jeszcze przed wszczęciem postępowania administracyjnego o wymeldowanie. Podkreślenia wymaga, że niewątpliwie istotną wartość przy ustalaniu przez organ meldunkowy stanu faktycznego sprawy o wymeldowanie mają relacje osób bezpośrednio zainteresowanych jej wynikiem, jak również relacje osób trzecich. W niniejszej sprawie niesporne jest, że A. B., były mąż D. B., był właścicielem nieruchomości przy ul. [...], w której małżonkowie wspólnie zamieszkiwali, a którą następnie przekazał umową darowizny na rzecz swojej siostry L. K. Pomiędzy skarżącą a wyżej wymienionymi osobami dochodzi do częstych konfliktów. Toczą się pomiędzy nimi postępowania karne i cywilne. Przyczyną istniejącego konfliktu jest przedmiotowa nieruchomość, w której D. B. była zameldowana. Organy obu instancji ustalenia dotyczące opuszczenia przedmiotowego lokalu oraz faktu niezamieszkiwania w nim skarżącej oparły głównie na zeznaniach L. K., J. K., A. B., T. K., J. T. Zdaniem Sądu zeznania te odznaczają się lakonicznością i brakiem zindywidualizowania. Takie same zarzuty można postawić zeznaniom pozostałych świadków. tj. A. B., G. W., J. I. i P. S. Zdaniem Sądu przy przesłuchaniu poszczególnych świadków nie ustalono okoliczności, na podstawie których można by ocenić ich wiarygodność (nie ustalono, czy osoby te są zainteresowane wymeldowaniem skarżącej, jak często i w jakich miesiącach, o jakiej porze dnia przebywali na spornej posesji i jakie wtedy poczynili obserwacje co do zamieszkiwania skarżącej, czy faktycznie A. B. prowadzi działalność gospodarczą na tej nieruchomości i zatrudnia pracowników np. świadka T., skoro z protokołu kontroli przeprowadzonej w dniu [...] września 2006 r. przez [...] Zakłady Energetyczne w L. podpisanego przez L. K. wynika, że na terenie tej posesji nie jest prowadzona działalność gospodarcza (k. 21 akt administracyjnych)). Przy odbieraniu tych zeznań nie wyjaśniono, czy opuszczenie to ma znamiona trwałości i było dobrowolne, czy D. B. faktycznie opuściła ten lokal. Również organy obu instancji nie wskazały, na podstawie jakich dowodów ustaliły, że lokal pozbawiony jest mediów, wody, energii elektrycznej, gazu. W tej kwestii D. B. popada w swoich zeznaniach w sprzeczności, raz zeznaje, że jest gaz w łazience, że dogrzewa się elektrycznością, że ma ostatnio bieżącą wodę, innym razem że w mieszkaniu, które zajmuje nie ma żadnych mediów, z kolei L. K. jak i A. B. twierdzą, że skarżąca ma wszystkie media. Istniejące rozbieżności w zeznaniach ww. osób nie uzasadniały zajęcia takiego stanowiska przez organ decyzyjny. Ponownie rozpoznając sprawę, organ ustali, z jakich faktycznie mediów korzystała skarżąca i w oparciu o jakie dowody poczyniono ustalenie w tym zakresie. Tym bardziej, że z protokołu dokonanej wizji lokalnej wynika, że woda bieżąca w lokalu jest. Do przyrządzenia posiłków skarżąca posługuje się gazem z butli. Doświadczenie życiowe wykazuje, że nie jest możliwe zamieszkiwanie w lokalu pozbawionym na stałe elektryczności, ogrzewania, wody, a przynajmniej wykluczone jest zamieszkiwanie w okresie zimowym. W lokalu, w którym te media nie istnieją, nie sposób wykonywać większości podstawowych czynności życia codziennego, które składają się na pojecie pobytu stałego, o których była mowa na wstępie. Nie można jednak wykluczyć, że mimo owych trudności skarżąca owe czynności wykonuje, niezależnie od pory roku czy dnia. W tym kierunku jednak nie dokonano jednoznacznych ustaleń, a także nie wykazano, gdzie na co dzień D. B. nocuje, gdzie w większości czasu przebywa, gdzie pierze, gotuje, spożywa posiłki, przyjmuje gości, wypoczywa. Zdaniem Sądu z dużą ostrożnością należy traktować dokonane przez Policję kontrole meldunkowe. W notatce z przeprowadzonej kontroli w dniu [...] stycznia 2007 r. brakuje informacji, od których sąsiadów uzyskano informacje na temat zamieszkiwania skarżącej w przedmiotowym lokalu, nie wskazano pory dnia, w jakiej była przeprowadzona kontrola, a ma to istotne znaczenie dla oceny faktu zamieszkiwania. Takie same mankamenty posiada notatka z [...] kwietnia 2007 r. Sprawa niniejsza jest sprawą, w której strony o spornych interesach (właścicielka budynku i skarżąca) konsekwentnie zajmują diametralnie odmienne stanowiska odnośnie zaistniałych faktów (opuszczenia spornego lokalu). Jest to inna sytuacja niż ta, w której strony są w zasadzie zgodne co do faktów znajdujących obiektywne odzwierciedlenie w zgromadzonych w sprawie dowodach, a różnią się jedynie co do oceny ich przyczyn czy znaczenia (strona, która faktycznie opuściła miejsce stałego pobytu nie przeczy temu faktowi, ale twierdzi np. iż nie było to opuszczenie dobrowolne, a przymusowe lub też, że jest to opuszczenie tymczasowe). W takich sprawach organ może się skupić na ocenie, czy niesporne fakty pozwalają na uznanie, że dany lokal przestał być już miejscem koncentracji życiowych interesów osoby w nim zameldowanej. Zbędne w tej sytuacji byłoby szczegółowe wyjaśnienie, gdzie to centrum się przeniosło. Inna jest sytuacja, gdy stan faktyczny jest sporny i nie ma jasności co do tego, czy strona faktycznie opuściła miejsce swojego pobytu. W takich wypadkach pomocnym byłoby wykazanie, że pobyt ten realizowany jest w innym miejscu. Organ pierwszoinstancyjny na podstawie kontroli meldunkowej ustalił, że skarżąca w lokalu swojej córki przy ul. [...] nie jest widywana. Nie ustalono w oparciu o przekonywujące dowody, czy skarżąca istotnie na trwałe przebywa u swojej córki i czy charakter tego pobytu świadczy o tym, iż w miejsce to skarżąca przeniosła miejsce swojego pobytu. Podkreślić jeszcze raz należy, że ustalenie stanu faktycznego w drodze zebrania i oceny materiału dowodowego jest funkcją postępowania administracyjnego i Sąd nie może w tym zakresie zastąpić organów orzekających. Co do zasady nie jest zatem możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym. Wyjątek od tej zasady przewidziany został w art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przeprowadzone na tej podstawie postępowanie dowodowe nie może prowadzić do dokonywania ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwionej decyzją administracyjną. Z przyczyn powyższych Sąd nie uwzględnił wniosków dowodowych zmierzających do dokonania przez Sąd ustaleń faktycznych sprawy zawartych w pismach procesowych stron z dnia [...] września 2007 r., [...] września 2007 r., [...] października 2007 r. i z dnia [...] października 2007 r. Organy rozstrzygające sprawę ponownie ustalą, czy dowody zgłoszone przez strony w tych pismach procesowych są niezbędne do ustalenia stanu faktycznego w sprawie. Ponownie rozpatrując sprawę, organy dostosują się do powyższych wskazań. Zachodzi konieczność ponownego przesłuchania stron i świadków w celu precyzyjnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz przeprowadzenia innych dowodów ewentualnie zawnioskowanych przez strony bądź też dopuszczonych z urzędu. Organy zwrócą uwagę na pismo skarżącej (odwołanie) z dnia [...] maja 2007 r. (data wpływu do Urzędu Miasta [...] maja 2007r.), w którym podaje, że korzysta z opieki MOPR-u przy ul. [...] w L. i rozważą, czy nie zachodziłaby konieczność przesłuchania w charakterze świadków tych pracowników tegoż ośrodka zajmującego się osobą skarżącej, którzy odwiedzili ją w miejscu jej pobytu. Ponieważ rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części, zasadne było również uchylenie decyzji I instancji (art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji. Zgodnie z art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. W sprawie niniejszej zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzją organu pierwszej instancji jako uchylone w całości nie powinny być wykonywane. Orzeczenie o kosztach uzasadnia treść art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).